Ung thư trực tràng giai đoạn 1​ là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, phương pháp điều trị

Ung thư trực tràng giai đoạn 1 là giai đoạn sớm nhất trong các giai đoạn ung thư trực tràng có biểu hiện xâm lấn, khi tế bào ung thư mới chỉ phát triển tại chỗ ở niêm mạc hoặc dưới niêm mạc trực tràng. Theo phân loại TNM, giai đoạn này thường tương ứng với T1 - T2, N0, M0, nghĩa là khối u có thể xâm lấn đến lớp cơ nhưng chưa lan ra ngoài thành trực tràng, chưa có di căn hạch vùng và chưa xuất hiện di căn xa.

Ở giai đoạn 1, khối u còn khu trú, kích thước thường nhỏ và chưa ảnh hưởng đáng kể đến chức năng của trực tràng. Do mức độ xâm lấn còn hạn chế, khả năng điều trị triệt căn rất cao, đặc biệt khi được phát hiện qua nội soi tầm soát hoặc kiểm tra sức khỏe định kỳ. Tuy nhiên, trên lâm sàng, nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ biểu hiện mơ hồ, khiến việc phát hiện sớm gặp khó khăn.

Về mặt sinh học bệnh, ung thư trực tràng giai đoạn 1 là kết quả của quá trình biến đổi ác tính dần dần từ niêm mạc trực tràng bình thường, thường trải qua giai đoạn polyp hoặc tổn thương tiền ung thư. Việc hiểu rõ đặc điểm của giai đoạn 1 giúp định hướng tầm soát, điều trị sớm và cải thiện tiên lượng lâu dài cho người bệnh.

Những dấu hiệu và triệu chứng của ung thư trực tràng giai đoạn 1​

Ở giai đoạn 1, ung thư trực tràng thường ít triệu chứng hoặc triệu chứng không đặc hiệu, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý hậu môn - trực tràng lành tính. Những dấu hiệu có thể gặp bao gồm:

• Đi tiêu ra máu tươi lượng ít hoặc máu dính trên phân.
• Thay đổi thói quen đại tiện nhẹ (táo bón hoặc tiêu chảy thoáng qua).
• Cảm giác cộm, khó chịu hoặc mót rặn nhẹ vùng hậu môn.
• Phân nhỏ, dẹt hơn bình thường (không phải lúc nào cũng gặp).
• Một số trường hợp không có triệu chứng, chỉ phát hiện tình cờ khi nội soi tầm soát.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh ung thư trực tràng giai đoạn 1​

Mặc dù nguy cơ biến chứng ở giai đoạn 1 còn thấp, bệnh vẫn có thể gây ra một số hậu quả nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bao gồm:

• Chảy máu trực tràng kéo dài gây thiếu máu mạn tính.
• Tiến triển xâm lấn sâu hơn vào thành trực tràng, chuyển sang giai đoạn muộn.
• Nguy cơ tái phát tại chỗ nếu điều trị không triệt căn.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám bác sĩ khi có các dấu hiệu như đi tiêu ra máu, rối loạn đại tiện kéo dài trong vài tuần, cảm giác khó chịu vùng hậu môn không rõ nguyên nhân hoặc khi thuộc nhóm nguy cơ cao dù chưa có triệu chứng. Việc thăm khám và tầm soát sớm giúp chẩn đoán bệnh ở giai đoạn đầu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và tiên lượng lâu dài.

Hiện nay, chưa xác định được nguyên nhân trực tiếp gây ung thư trực tràng cũng như nguyên nhân khiến bệnh xuất hiện ở giai đoạn 1. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy bệnh hình thành do sự tích lũy dần các đột biến gen trong tế bào niêm mạc trực tràng, dẫn đến tăng sinh tế bào bất thường và hình thành khối u ác tính. Quá trình này thường diễn tiến âm thầm trong thời gian dài và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau:

• Đột biến gen xảy ra tự phát trong quá trình phân chia tế bào (cơ chế cụ thể chưa hoàn toàn rõ).
• Biến đổi từ các tổn thương tiền ung thư như polyp đại trực tràng.
• Yếu tố di truyền làm tăng tính nhạy cảm của niêm mạc trực tràng với các tác nhân gây ung thư.

Những ai có nguy cơ mắc phải ung thư trực tràng giai đoạn 1​?

Ung thư trực tràng giai đoạn 1 thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, với nguy cơ tăng rõ rệt sau 50 tuổi, tuy nhiên ngày càng ghi nhận nhiều trường hợp ở người trẻ hơn, nguyên nhân của xu hướng này hiện chưa được xác định rõ. Bệnh gặp ở cả nam và nữ, trong đó nam giới thường có tỷ lệ mắc cao hơn. Ung thư trực tràng cũng phổ biến hơn tại các quốc gia có lối sống đô thị hóa, chế độ ăn giàu năng lượng và ít chất xơ, cho thấy vai trò của yếu tố môi trường và lối sống.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải ung thư trực tràng giai đoạn 1​

Một số yếu tố được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ xuất hiện ung thư trực tràng ở giai đoạn sớm, bao gồm:

• Tuổi ≥ 50.
• Giới tính nam.
• Tiền sử polyp đại trực tràng, tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng.
• Các bệnh viêm ruột mãn tính như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn.
• Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít rau xanh và chất xơ.
• Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia kéo dài.
• Thừa cân, béo phì và ít vận động thể lực.

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm ung thư trực tràng giai đoạn 1​

Bác sĩ tiến hành khai thác bệnh sử chi tiết nhằm ghi nhận các triệu chứng như đi tiêu ra máu, rối loạn đại tiện, đồng thời đánh giá các yếu tố nguy cơ và tiền sử cá nhân, gia đình. Khám lâm sàng bao gồm thăm trực tràng bằng tay để phát hiện tổn thương thấp, kèm khám toàn thân nhằm đánh giá tình trạng thiếu máu hoặc các dấu hiệu bất thường khác; tuy nhiên, ở giai đoạn 1, khám lâm sàng có thể không phát hiện rõ tổn thương. Chẩn đoán xác định ung thư trực tràng giai đoạn 1 cần dựa vào các phương tiện cận lâm sàng và xét nghiệm sau:

• Nội soi trực tràng hoặc nội soi đại trực tràng kèm sinh thiết để chẩn đoán.
• Siêu âm nội trực tràng giúp đánh giá mức độ xâm lấn của khối u.
• MRI vùng chậu hoặc CT scan để đánh giá tổn thương.
• Xét nghiệm máu cơ bản và định lượng CEA (có giá trị hỗ trợ theo dõi, không dùng đơn độc để chẩn đoán).

Điều trị ung thư trực tràng giai đoạn 1​

Nội khoa

Ở giai đoạn 1, điều trị nội khoa không phải là phương pháp chính, chủ yếu mang tính hỗ trợ và theo dõi, bao gồm:

• Điều trị triệu chứng nếu có (giảm đau, điều chỉnh thiếu máu).
• Theo dõi định kỳ sau điều trị triệt căn bằng phẫu thuật.
• Hóa trị hoặc xạ trị thường không được chỉ định thường quy, trừ một số trường hợp đặc biệt theo đánh giá chuyên khoa.

Ngoại khoa

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chủ yếu và có khả năng triệt căn cao đối với ung thư trực tràng giai đoạn 1. Tùy theo vị trí và mức độ xâm lấn của khối u, bác sĩ có thể lựa chọn cắt u tại chỗ qua nội soi hoặc phẫu thuật cắt đoạn trực tràng theo nguyên tắc ung thư học. Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật cần dựa trên đánh giá toàn diện về tổn thương và tình trạng người bệnh nhằm đạt hiệu quả điều trị tối ưu và giảm nguy cơ tái phát.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của ung thư trực tràng giai đoạn 1​

Chế độ sinh hoạt

Việc duy trì lối sống lành mạnh có vai trò hỗ trợ điều trị, giảm nguy cơ tiến triển và tái phát ung thư trực tràng giai đoạn 1, bao gồm:

• Tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Duy trì hoạt động thể lực phù hợp với thể trạng.
• Ngừng hút thuốc lá và hạn chế rượu bia.
• Giữ cân nặng hợp lý.
• Tái khám và kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm.
• Giữ tinh thần thoải mái và hạn chế căng thẳng.

Chế độ dinh dưỡng

Người bệnh ung thư trực tràng giai đoạn 1 nên xây dựng chế độ ăn cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu chất xơ, đồng thời hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và thực phẩm nhiều chất béo bão hòa. Việc lựa chọn thực phẩm cần phù hợp với khả năng tiêu hóa và tình trạng sức khỏe của mỗi cá nhân.

Phòng ngừa ung thư trực tràng giai đoạn 1​

Các phương pháp giúp giảm nguy cơ mắc và phát hiện sớm bệnh bao gồm:

• Tầm soát ung thư đại trực tràng định kỳ theo khuyến cáo.
• Phát hiện và cắt bỏ sớm polyp đại trực tràng.
• Duy trì chế độ ăn lành mạnh, giàu chất xơ.
• Tăng cường vận động thể lực thường xuyên.
• Tránh hút thuốc lá và hạn chế sử dụng rượu bia.
• Kiểm soát cân nặng và các bệnh lý mạn tính liên quan.

Ung thư trực tràng giai đoạn 1 có tiên lượng tốt nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Bên cạnh can thiệp y khoa, việc duy trì lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng hợp lý và tầm soát định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế tiến triển bệnh và cải thiện chất lượng sống lâu dài cho người bệnh.