Tràn dịch khớp gối là gì? Những vấn đề cần biết về tràn dịch khớp gối

Tràn dịch khớp gối là tình trạng tăng tích tụ dịch bất thường trong khoang khớp gối, vượt quá lượng dịch khớp sinh lý bình thường. Dịch khớp vốn do màng hoạt dịch tiết ra với vai trò bôi trơn, nuôi dưỡng sụn khớp và hỗ trợ vận động trơn tru. Khi khớp gối bị tổn thương cơ học, viêm hoặc nhiễm trùng, màng hoạt dịch sẽ tăng tiết dịch hoặc giảm khả năng tái hấp thu, dẫn đến ứ đọng dịch trong ổ khớp. Cơ chế này thường đi kèm phản ứng viêm, làm tăng tính thấm thành mạch, kéo theo protein, tế bào viêm và các chất trung gian viêm vào dịch khớp, gây sưng đau và hạn chế vận động.

Tràn dịch khớp gối là biểu hiện phổ biến trong nhiều bệnh lý khớp, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi. Theo nghiên cứu, tỷ lệ tràn dịch khớp gối tăng rõ rệt theo tuổi và mức tải trọng lên khớp, đồng thời chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố nguy cơ như thể trạng béo phì, lao động nặng và tiền sử bệnh khớp.

Tràn dịch khớp gối được phân loại theo tính chất dịch, giúp định hướng nguyên nhân, mức độ viêm và chiến lược điều trị phù hợp, gồm các nhóm sau:

• Dịch khớp không viêm: Dịch trong hoặc vàng nhạt, độ nhớt cao, ít tế bào. Cơ chế do màng hoạt dịch tăng tiết dịch do kích thích cơ học hoặc thoái hóa, không có phản ứng viêm rõ rệt.
• Dịch khớp viêm: Dịch vàng đục, độ nhớt giảm, nhiều tế bào viêm. Do phản ứng viêm tại màng hoạt dịch làm tăng tính thấm mạch, kéo tế bào viêm và protein vào khoang khớp.
• Dịch khớp nhiễm trùng: Dịch trắng đục hoặc vàng xanh, rất nhiều bạch cầu đa nhân. Vi khuẩn xâm nhập khớp kích hoạt viêm mạnh, sinh mủ và gây tổn thương nhanh sụn khớp.
• Dịch khớp lẫn máu: Dịch đỏ hoặc nâu sẫm. Chảy máu vào khoang khớp do chấn thương hoặc rối loạn đông máu, gây tăng áp lực và phản ứng viêm thứ phát.

Những dấu hiệu và triệu chứng của tràn dịch khớp gối

Tràn dịch khớp gối thường biểu hiện bằng những thay đổi rõ rệt tại khớp và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động. Những dấu hiệu thường gặp của tràn dịch khớp gối như:

• Sưng khớp gối: Khớp gối sưng to bất thường do dịch tích tụ trong khoang khớp. Sưng có thể xuất hiện đột ngột sau chấn thương hoặc tăng dần theo thời gian trong các bệnh lý viêm và thoái hóa.
• Đau khớp gối: Cảm giác đau âm ỉ hoặc đau tăng khi vận động, đi lại, lên xuống cầu thang. Mức độ đau thường tỷ lệ với lượng dịch và mức độ viêm trong khớp.
• Căng tức và nặng khớp: Người bệnh có cảm giác căng chặt, nặng nề quanh khớp gối, đặc biệt khi gập hoặc duỗi gối, do áp lực tăng trong ổ khớp.
• Cứng khớp gối: Xuất hiện khi lượng dịch tăng làm gia tăng áp lực nội khớp, khiến các động tác gập và duỗi gối trở nên khó khăn, đặc biệt rõ vào buổi sáng hoặc sau thời gian nghỉ ngơi.
• Hạn chế vận động: Khớp gối khó gập duỗi hoàn toàn, vận động kém linh hoạt. Trong trường hợp tràn dịch nhiều, người bệnh có thể đi lại khó khăn hoặc khập khiễng.
• Nóng và đỏ vùng khớp: Da vùng khớp có thể ấm hơn bình thường, đôi khi kèm đỏ, thường gặp trong các trường hợp tràn dịch do viêm hoặc nhiễm trùng.
• Triệu chứng toàn thân: Sốt, mệt mỏi hoặc đau nhiều có thể xuất hiện khi tràn dịch khớp gối liên quan đến nhiễm trùng hoặc bệnh viêm khớp toàn thân.
• Dấu hiệu bập bềnh xương bánh chè: Có thể ghi nhận khi lượng dịch trong khớp gối nhiều. Khi ấn nhẹ lên xương bánh chè, người khám có cảm giác xương di chuyển như nổi trên mặt dịch, đây là dấu hiệu lâm sàng đặc trưng của tràn dịch khớp gối mức độ trung bình đến nặng.

Nếu tràn dịch liên quan đến chấn thương, triệu chứng thường xuất hiện sau va chạm hoặc vận động mạnh. Khớp gối sưng nhanh, đau nhiều, có thể kèm tụ máu hoặc bầm tím quanh khớp, đau tăng khi chạm vào hoặc cử động.

Biến chứng có thể gặp khi mắc tràn dịch khớp gối

Tràn dịch khớp gối nếu không được chẩn đoán và xử trí đúng cách có thể dẫn đến nhiều biến chứng, ảnh hưởng lâu dài đến chức năng vận động và chất lượng sống của người bệnh. Mức độ biến chứng phụ thuộc vào nguyên nhân gây tràn dịch, lượng dịch tích tụ và thời gian tiến triển của bệnh.

Tràn dịch khớp gối kéo dài hoặc tái phát nhiều lần có thể gây hạn chế vận động và cứng khớp, làm người bệnh đi lại khó khăn. Áp lực nội khớp tăng và phản ứng viêm mạn tính có thể dẫn đến tổn thương sụn khớp, thúc đẩy thoái hóa khớp gối sớm.

Việc giảm vận động kéo dài còn gây teo cơ quanh khớp, làm suy yếu khả năng nâng đỡ và ổn định khớp gối. Trong trường hợp tràn dịch do nhiễm trùng không được điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ viêm khớp nhiễm khuẩn nặng, phá hủy cấu trúc khớp. Về lâu dài, các tổn thương này có thể gây biến dạng khớp và suy giảm chức năng vận động.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám khi khớp gối sưng đau kéo dài, đau tăng hoặc hạn chế vận động rõ rệt. Cần thăm khám sớm nếu tràn dịch xuất hiện sau chấn thương, khớp đau nhiều hoặc biến dạng.

Trường hợp khớp gối nóng, đỏ, đau dữ dội kèm sốt cần đi khám ngay vì có nguy cơ nhiễm trùng khớp. Ngoài ra, tràn dịch tái phát nhiều lần hoặc xảy ra ở người có bệnh khớp mạn tính cũng cần được bác sĩ đánh giá.

Tràn dịch khớp gối có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, liên quan đến tổn thương cơ học, phản ứng viêm hoặc bệnh lý toàn thân. Các nguyên nhân thường gặp gây nên tình trạng tràn dịch khớp gối gồm:

• Chấn thương khớp gối: Va đập, té ngã hoặc chấn thương thể thao gây tổn thương cấu trúc trong khớp, kích thích tăng tiết dịch hoặc gây chảy máu trong khớp.
• Thoái hóa khớp gối: Sự mài mòn sụn khớp kéo dài làm màng hoạt dịch phản ứng và tiết nhiều dịch hơn bình thường.
• Các bệnh viêm khớp: Viêm khớp dạng thấp, gout hoặc viêm khớp phản ứng gây viêm màng hoạt dịch, dẫn đến tích tụ dịch khớp.
• Nhiễm trùng khớp: Vi khuẩn xâm nhập vào khớp gây viêm mạnh, sưng đau nhiều và tràn dịch nhanh.
• Bệnh lý toàn thân hoặc rối loạn đông máu: Một số bệnh tự miễn, rối loạn đông máu hoặc bệnh chuyển hóa có thể gây tràn dịch do viêm hoặc chảy máu trong khớp.

Những ai có nguy cơ mắc tràn dịch khớp gối?

Tràn dịch khớp gối là triệu chứng khớp gối thường gặp liên quan đến triệu chứng của khớp gối, có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên có một số nhóm có yếu tố nguy cơ cao hơn do đặc điểm sinh lý, thói quen sinh hoạt và bệnh lý nền dễ gây nên triệu chứng này:

• Người trung niên và cao tuổi: Quá trình lão hóa và thoái hóa sụn khớp làm tăng nguy cơ kích thích màng hoạt dịch và tích tụ dịch khớp.
• Người thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn làm tăng áp lực lên khớp gối, thúc đẩy thoái hóa và phản ứng tiết dịch kéo dài.
• Người có bệnh lý khớp: Những người mắc thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, gout hoặc các bệnh viêm khớp khác có nguy cơ tràn dịch cao hơn.
• Người có bệnh lý toàn thân liên quan: Bệnh tự miễn, rối loạn đông máu hoặc nhiễm trùng toàn thân có thể làm tăng nguy cơ tràn dịch khớp gối.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc tràn dịch khớp gối

Một số yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện tràn dịch khớp gối, đặc biệt khi tồn tại kéo dài hoặc phối hợp với nhau:

• Vận động quá mức hoặc sai tư thế: Lao động nặng, chơi thể thao cường độ cao hoặc tư thế vận động không đúng gây quá tải và vi chấn thương lặp lại ở khớp gối.
• Tiền sử chấn thương khớp gối: Tổn thương dây chằng, sụn chêm hoặc gãy xương nội khớp làm khớp gối kém ổn định và dễ tràn dịch tái phát.
• Bệnh lý khớp và bệnh toàn thân: Các bệnh viêm khớp, rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh tự miễn làm tăng nguy cơ viêm màng hoạt dịch và tích tụ dịch khớp.
• Nhiễm trùng và suy giảm miễn dịch: Tình trạng nhiễm trùng hoặc hệ miễn dịch suy yếu làm tăng nguy cơ viêm khớp nhiễm khuẩn và tràn dịch khớp gối.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán tràn dịch khớp gối

Chẩn đoán tràn dịch khớp gối cần kết hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng. Khám lâm sàng giúp phát hiện sớm dấu hiệu tràn dịch, đánh giá mức độ sưng đau và hạn chế vận động, trong khi các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò xác định chính xác nguyên nhân, tính chất dịch khớp và tổn thương cấu trúc bên trong khớp.

• Khám lâm sàng khớp gối: Bác sĩ đánh giá mức độ sưng khớp, sự đối xứng hai bên gối, cảm giác căng tức và đau khi ấn. Các nghiệm pháp như dấu hiệu bập bềnh xương bánh chè giúp phát hiện sự hiện diện của dịch trong khoang khớp. Đồng thời, việc kiểm tra biên độ gấp duỗi, dáng đi và phản ứng đau khi vận động giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng chức năng và gợi ý nguyên nhân như viêm, thoái hóa hay chấn thương.
• Chọc hút và phân tích dịch khớp: Là phương pháp chẩn đoán có giá trị cao, đặc biệt khi cần xác định nguyên nhân tràn dịch. Dịch khớp sau khi hút được đánh giá về màu sắc, độ nhớt và phân tích tế bào, sinh hóa hoặc vi sinh. Kết quả giúp phân biệt tràn dịch không viêm, viêm, nhiễm trùng hay lẫn máu, đồng thời hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý như viêm khớp nhiễm khuẩn, gout hoặc viêm khớp mạn tính. Ngoài giá trị chẩn đoán, chọc hút còn giúp giảm áp lực nội khớp và cải thiện triệu chứng cho người bệnh.
• Siêu âm khớp gối: Phát hiện nhanh lượng dịch trong khớp, đánh giá màng hoạt dịch và tổn thương phần mềm quanh khớp.
• Chụp X-quang: Giúp phát hiện tổn thương xương, dấu hiệu thoái hóa hoặc bất thường cấu trúc liên quan.
• Chụp cộng hưởng từ: Đánh giá chi tiết sụn khớp, dây chằng, sụn chêm khi nghi ngờ tổn thương nội khớp.
• Xét nghiệm máu: Hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc bệnh lý toàn thân liên quan đến tràn dịch khớp gối.

Phương pháp điều trị tràn dịch khớp gối

Điều trị tràn dịch khớp gối cần dựa trên nguyên nhân, mức độ tràn dịch và triệu chứng lâm sàng, với mục tiêu giảm đau, kiểm soát viêm, loại bỏ dịch dư thừa và bảo tồn chức năng khớp.

• Điều trị bảo tồn: Áp dụng cho các trường hợp nhẹ hoặc mới khởi phát. Người bệnh được khuyến cáo nghỉ ngơi, hạn chế vận động gây đau, chườm lạnh trong giai đoạn cấp và sử dụng băng ép hoặc đai gối để giảm sưng. Thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid có thể được chỉ định nhằm kiểm soát triệu chứng.
• Chọc hút dịch khớp: Được thực hiện khi lượng dịch nhiều hoặc gây đau, hạn chế vận động. Chọc hút giúp giảm áp lực nội khớp, cải thiện triệu chứng và đồng thời cung cấp mẫu dịch để phân tích nguyên nhân.
• Điều trị nguyên nhân: Tùy căn nguyên, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị phù hợp như thuốc kháng viêm trong bệnh viêm khớp, thuốc hạ acid uric trong gout, hoặc kháng sinh trong trường hợp viêm khớp nhiễm khuẩn. Việc điều trị nguyên nhân đóng vai trò quyết định ngăn ngừa tái phát.
• Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Sau khi tình trạng sưng đau được kiểm soát, các bài tập phục hồi giúp cải thiện biên độ vận động, tăng cường sức mạnh cơ quanh khớp gối và phòng ngừa cứng khớp.
• Phẫu thuật: Chỉ định trong các trường hợp tràn dịch tái phát, tổn thương cấu trúc khớp như rách sụn chêm, đứt dây chằng hoặc thất bại với điều trị bảo tồn. Mục tiêu là xử lý triệt để tổn thương gây tràn dịch.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp hạn chế diễn tiến tràn dịch khớp gối

Chế độ sinh hoạt

• Nghỉ ngơi hợp lý: Tránh vận động mạnh, đứng lâu hoặc lên xuống cầu thang nhiều khi khớp đang sưng đau.
• Kiểm soát cân nặng: Duy trì cân nặng phù hợp để giảm tải áp lực lên khớp gối.
• Vận động đúng cách: Tập các bài vận động nhẹ, phục hồi chức năng theo hướng dẫn chuyên môn để duy trì biên độ vận động và sức cơ quanh gối.
• Bảo vệ khớp: Sử dụng đai gối khi cần, tránh tư thế gập gối sâu, ngồi xổm kéo dài hoặc mang vác nặng.
• Theo dõi triệu chứng: Tái khám định kỳ, nghỉ ngơi khi có dấu hiệu sưng đau tăng.

Chế độ dinh dưỡng

• Ưu tiên thực phẩm chống viêm: Thực phẩm giàu omega-3, rau xanh, trái cây, các loại hạt giúp hỗ trợ giảm viêm.
• Bổ sung dưỡng chất cho xương khớp: Đảm bảo đủ canxi, vitamin D, protein để duy trì cấu trúc khớp và cơ.
• Hạn chế thực phẩm bất lợi: Giảm đồ ăn nhiều dầu mỡ, đường tinh luyện, rượu bia; người có gout cần hạn chế thực phẩm giàu purin.
• Uống đủ nước: Giúp duy trì chất lượng dịch khớp và hỗ trợ chuyển hóa.

Phương pháp phòng ngừa tràn dịch khớp gối

Phòng ngừa đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ xuất hiện tràn dịch khớp gối, hạn chế tái phát và bảo tồn chức năng vận động lâu dài. Việc chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và chăm sóc khớp đúng cách giúp bảo vệ cấu trúc khớp, giảm phản ứng viêm và tổn thương mạn tính.

• Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm tải áp lực lên khớp gối, hạn chế thoái hóa và kích thích màng hoạt dịch.
• Vận động và tập luyện đúng cách: Khởi động kỹ, tập vừa sức và tránh các động tác gây quá tải hoặc xoắn vặn khớp gối.
• Tăng cường cơ quanh khớp gối: Giúp ổn định khớp, giảm nguy cơ chấn thương và tràn dịch.
• Bảo vệ khớp khi sinh hoạt và lao động: Sử dụng đai gối, giày phù hợp và duy trì tư thế vận động đúng.
• Điều trị sớm các bệnh lý khớp: Kiểm soát tốt thoái hóa và viêm khớp để ngăn ngừa tràn dịch tái phát.
• Theo dõi và khám định kỳ: Phát hiện sớm bất thường ở khớp gối để can thiệp kịp thời.