Tê bì chân tay là bệnh gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Tê bì chân tay là tình trạng rối loạn cảm giác thường gặp tại các đầu ngón tay, bàn tay, ngón chân và bàn chân. Theo chuyên gia về thần kinh học, cảm giác này phát sinh khi luồng xung thần kinh dẫn truyền bị gián đoạn hoặc do lưu thông máu đến các chi bị cản trở kéo dài. 

Tình trạng tê bì có thể xuất hiện đơn thuần do các tư thế sinh hoạt không đúng cách (tê bì sinh lý) hoặc là hệ quả của các tổn thương thực thể tại dây thần kinh (tê bì bệnh lý). Nếu không được chẩn đoán sớm, tình trạng này có thể tiến triển từ cảm giác tê nhẹ đến mất cảm giác hoàn toàn hoặc yếu liệt các chi.

Những dấu hiệu và triệu chứng của tê bì chân tay 

Biểu hiện của hội chứng tê bì rất đa dạng tùy thuộc vào vị trí dây thần kinh bị ảnh hưởng và nguyên nhân gốc rễ của bệnh. Người bệnh có thể nhận thấy các triệu chứng điển hình như sau:

• Cảm giác châm chích: Người bệnh thấy như có hàng ngàn mũi kim nhỏ đâm vào da hoặc cảm giác kiến bò râm ran dọc theo cánh tay và cẳng chân.
• Tê buốt và đau nhức: Cơn tê thường kèm theo cảm giác đau buốt dọc theo đường đi của dây thần kinh, đôi khi lan đến vùng vai gáy hoặc thắt lưng.
• Yếu sức cơ: Bệnh nhân gặp khó khăn khi thực hiện các thao tác khéo léo như cài cúc áo, cầm đũa hoặc dễ bị vấp ngã khi đi bộ.

Biến chứng có thể gặp khi mắc tê bì chân tay 

Tê bì chân tay nếu không được bác sĩ chuyên khoa điều trị dứt điểm căn nguyên có thể dẫn đến những di chứng không thể phục hồi. Các biến chứng thường được ghi nhận bao gồm:

• Teo cơ: Khi dây thần kinh bị chèn ép quá lâu, các cơ do dây thần kinh đó chi phối sẽ bị suy dinh dưỡng dẫn đến teo nhỏ và mất chức năng vận động.
• Loét và nhiễm trùng chi: Do bị mất cảm giác, người bệnh thường không phát hiện ra các vết thương nhỏ trên da khiến chúng dễ bị loét rộng và nhiễm trùng nặng.
• Rối loạn hệ thần kinh thực vật: Tê bì kéo dài có thể đi kèm với các rối loạn tiết mồ hôi, biến đổi màu sắc da và nhiệt độ tại các chi.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan khi tình trạng tê bì xuất hiện thường xuyên và kéo dài. Hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức nếu bạn có các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Tê bì chân tay xuất hiện đột ngột kèm theo đau đầu dữ dội, chóng mặt hoặc khó nói (dấu hiệu đột quỵ).
• Cảm giác tê lan rộng từ ngón tay lên toàn bộ cánh tay hoặc xuất hiện tình trạng liệt nhẹ.
• Tê bì chân tay sau một chấn thương vùng cổ hoặc cột sống thắt lưng.
• Mất kiểm soát bàng quang hoặc đại tràng kèm theo tê vùng bẹn và mông.

Căn nguyên của tê bì chân tay rất phức tạp, bao gồm cả yếu tố cơ học và các bệnh lý nội khoa mãn tính. Các nguyên nhân phổ biến được các báo cáo khoa học uy tín xác định bao gồm:

• Thoát vị đĩa đệm: Khối thoát vị chèn ép vào rễ thần kinh tại cột sống cổ hoặc thắt lưng gây tê lan xuống tay hoặc chân.
• Hội chứng ống cổ tay: Dây thần kinh giữa bị chèn ép khi đi qua ống cổ tay do viêm bao gân hoặc làm việc tay quá mức.
• Biến chứng bệnh đái tháo đường: Lượng đường trong máu cao kéo dài gây tổn thương các mạch máu nhỏ nuôi thần kinh, dẫn đến viêm đa dây thần kinh ngoại biên.
• Thiếu hụt vitamin: Cơ thể thiếu các vitamin nhóm B (B1, B6, B12), vitamin E hoặc acid folic làm ảnh hưởng đến quá trình dẫn truyền và bảo vệ bao myelin của thần kinh.
• Thoái hóa khớp: Các gai xương hình thành tại vị trí khớp bị thoái hóa chèn ép vào các dây thần kinh lân cận.

Những ai có nguy cơ mắc phải tê bì chân tay? 

Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng một số nhóm đối tượng sau đây thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:

• Bệnh nhân tiểu đường: Đây là nhóm nguy cơ hàng đầu do các biến chứng thần kinh ngoại biên thường xuất hiện sớm.
• Nhân viên văn phòng: Những người thường xuyên ngồi sai tư thế, đánh máy liên tục hoặc sử dụng điện thoại quá nhiều.
• Phụ nữ mang thai: Sự thay đổi nội tiết tố và tình trạng tích trữ nước trong cơ thể dễ gây chèn ép dây thần kinh tại các khe khớp.
• Người cao tuổi: Quá trình lão hóa tự nhiên của hệ xương khớp và sự suy giảm hấp thu dinh dưỡng làm tăng tỷ lệ tê bì.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải tê bì chân tay 

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, lối sống và môi trường làm việc cũng đóng vai trò thúc đẩy tình trạng tê bì khởi phát sớm:

• Chế độ ăn uống thiếu cân đối: Thói quen ăn nhiều đồ ngọt, thức ăn nhanh và ít rau xanh làm gia tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
• Lạm dụng rượu bia và thuốc lá: Các chất kích thích này trực tiếp phá hủy tế bào thần kinh và làm giảm lưu thông máu đến các đầu chi.
• Thói quen ít vận động: Việc ngồi hoặc đứng một chỗ quá lâu làm cản trở tuần hoàn máu và gây áp lực liên tục lên hệ thống rễ thần kinh.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán tê bì chân tay 

Để xác định chính xác nguyên nhân và mức độ tổn thương thần kinh, bác sĩ chuyên khoa sẽ áp dụng các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu:

• Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ kiểm tra phản xạ gân xương, đánh giá cảm giác nông sâu và đo sức cơ của các chi.
• Đo điện cơ (EMG) và tốc độ dẫn truyền thần kinh: Đây là xét nghiệm quan trọng nhất để xác định vị trí dây thần kinh bị chèn ép và mức độ tổn thương.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Giúp quan sát chi tiết các cấu trúc cột sống, đĩa đệm và phát hiện các khối u chèn ép thần kinh.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan): Được chỉ định khi cần đánh giá các tổn thương xương hoặc gai xương chèn ép thần kinh.

Phương pháp điều trị tê bì chân tay

Nguyên tắc điều trị tê bì là kết hợp giữa việc giảm triệu chứng và giải quyết triệt để nguyên nhân gây bệnh. Các phương pháp bao gồm:

• Điều trị nội khoa: Sử dụng các nhóm thuốc giảm đau thần kinh như Gabapentin hoặc Pregabalin theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Bệnh nhân có thể được bổ sung các vitamin nhóm B liều cao để hỗ trợ phục hồi bao myelin.
• Vật lý trị liệu: Thực hiện các bài tập kéo giãn cột sống, nhiệt trị liệu hoặc điện xung để giải phóng chèn ép và tăng cường lưu thông máu.
• Can thiệp ngoại khoa: Phẫu thuật được xem xét khi các phương pháp bảo tồn không hiệu quả và dây thần kinh có nguy cơ bị tổn thương vĩnh viễn.
• Điều chỉnh bệnh lý nền: Kiểm soát chặt chẽ mức đường huyết và mỡ máu để ngăn chặn tiến triển của viêm đa dây thần kinh.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của tê bì chân tay 

Chế độ sinh hoạt:

Người bệnh cần chủ động thay đổi các thói quen hằng ngày để hỗ trợ quá trình phục hồi thần kinh diễn ra thuận lợi hơn. Các lưu ý cụ thể bao gồm:

• Thay đổi tư thế thường xuyên: Cứ sau mỗi 45 phút làm việc, bạn nên đứng dậy đi lại và thực hiện các động tác xoay cổ, cổ tay và cổ chân để giải phóng áp lực.
• Ngủ đúng tư thế: Sử dụng gối có độ cao vừa phải và tránh nằm nghiêng đè lên cánh tay trong thời gian dài để không làm cản trở máu nuôi chi.
• Luyện tập thể dục vừa sức: Các bộ môn như yoga, bơi lội hoặc đi bộ nhẹ nhàng giúp tăng cường độ dẻo dai của cột sống và hệ thần kinh.

Chế độ dinh dưỡng:

Dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc tái tạo mô thần kinh và mạch máu. Người bệnh nên chú trọng các nhóm thực phẩm sau:

• Thực phẩm giàu vitamin nhóm B: Tăng cường ăn ngũ cốc nguyên hạt, trứng, sữa và các loại hạt để cung cấp nguyên liệu cho bao myelin thần kinh.
• Thực phẩm giàu magie và canxi: Ăn nhiều rau xanh đậm, hải sản và các loại đậu để ổn định dẫn truyền thần kinh và ngăn ngừa chuột rút.
• Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: Sử dụng các loại quả mọng như việt quất, dâu tây và cam để bảo vệ tế bào thần kinh khỏi các gốc tự do.

Phương pháp phòng ngừa tê bì chân tay

Vì không có vắc xin phòng ngừa đặc hiệu cho hội chứng tê bì, các biện pháp dự phòng tập trung hoàn toàn vào việc bảo vệ hệ thống thần kinh và mạch máu thông qua lối sống lành mạnh:

• Kiểm soát tốt các bệnh lý mãn tính: Thực hiện khám sức khỏe định kỳ để tầm soát sớm bệnh tiểu đường, cao huyết áp và mỡ máu.
• Tránh xa các chất độc hại: Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất công nghiệp và khói thuốc lá để bảo vệ màng bọc thần kinh.
• Bổ sung dinh dưỡng dự phòng: Chủ động bổ sung các loại thực phẩm giàu vitamin B từ thực phẩm tự nhiên để duy trì sức khỏe thần kinh vững chắc.

Tê bì chân tay là một tín hiệu không nên ngó lơ từ cơ thể, yêu cầu sự quan tâm đúng mức để tránh những tổn thương lâu dài cho hệ thần kinh. Việc kết hợp giữa phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa và một lối sống năng động, dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp bạn đẩy lùi cảm giác khó chịu này. Hãy luôn lắng nghe và chăm sóc đôi bàn tay, bàn chân của mình mỗi ngày để tận hưởng một cuộc sống trọn vẹn và linh hoạt.