Tìm hiểu chung về hội chứng tủy sống trung tâm
Hội chứng tủy sống trung tâm (Central Cord Syndrome - CCS) là dạng tổn thương tủy sống không hoàn toàn, xuất hiện khi phần trung tâm của tủy cổ bị tổn thương. Tình trạng này làm gián đoạn các đường truyền dẫn thần kinh vận động và cảm giác đi qua trung tâm tủy sống, trong khi các thần kinh ở ngoại vi vẫn được bảo tồn một phần.
Về mặt giải phẫu, các sợi thần kinh chi phối cho hai tay nằm ở trung tâm tủy cổ, trong khi các sợi chi phối cho hai chân nằm ở phía ngoài. Do đó, khi tổn thương tập trung ở vùng trung tâm, hai tay sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn hai chân, tạo nên hình ảnh lâm sàng đặc trưng của hội chứng này.
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_tuy_song_trung_tam_1_473dbd401f.png)
Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, thường gặp nhất sau các chấn thương cột sống cổ (như ngã, tai nạn giao thông) trên nền cột sống đã có thoái hóa hoặc hẹp ống sống từ trước. Với phác đồ điều trị và phục hồi chức năng phù hợp, nhiều bệnh nhân có thể hồi phục đáng kể khả năng đi lại và sinh hoạt.
Triệu chứng thường gặp của hội chứng tủy sống trung tâm
Những dấu hiệu và triệu chứng của hội chứng tủy sống trung tâm
Triệu chứng của bệnh xuất hiện ngay sau chấn thương hoặc tiến triển từ từ tùy theo nguyên nhân:
- Yếu hoặc liệt hai tay nghiêm trọng hơn hai chân: Mất hoặc giảm vận động tinh tế ở bàn tay, ngón tay, hai chân có thể yếu nhẹ hoặc vẫn còn khả năng di chuyển.
- Mất hoặc giảm cảm giác nóng, lạnh và đau: Xuất hiện tình trạng giảm cảm giác nhiệt và cảm giác đau ở hai tay và phần trên thân mình theo kiểu "mặc áo khoác" (khoanh tủy tổn thương).
- Bảo tồn cảm giác sâu: Cảm giác rung và vị trí khớp ở hai chân thường ít bị ảnh hưởng hơn.
- Rối loạn chức năng cơ tròn: Khó tiểu hay bí tiểu, tiểu không tự chủ hoặc rối loạn đại tiện ở giai đoạn cấp tính.
- Đau và tê buốt: Cảm giác đau rát, tê bì hoặc như kim châm ở hai tay và vùng cổ - vai.
Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh hội chứng tủy sống trung tâm
Hội chứng có thể dẫn đến các biến chứng như co cứng cơ mạn tính, teo cơ bàn tay, mất chức năng vận động tinh bàn tay vĩnh viễn, đau thần kinh mạn tính, loét do tỳ đè và nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát do rối loạn cơ tròn.
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_tuy_song_trung_tam3_ab795d97fe.jpg)
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức sau khi gặp chấn thương vùng đầu, cổ hoặc ngã ngửa đầu ra sau mà xuất hiện cảm giác tê bì, yếu tay chân hoặc khó vận động bàn tay.
Nguyên nhân gây bệnh hội chứng tủy sống trung tâm
Hội chứng tủy sống trung tâm khởi phát từ tổn thương thực thể tại vùng trung tâm tủy cổ:
- Chấn thương ngửa cổ quá mức: Là nguyên nhân phổ biến nhất, thường xảy ra khi ngã đập mặt hay cằm, hoặc tai nạn xe cơ giới làm té ngửa cổ ra sau, nén ép tủy sống giữa dây chằng vàng phì đại và gai xương phía trước.
- Thoái hóa cột sống cổ và hẹp ống sống: Tình trạng hẹp ống sống bẩm sinh hoặc thoái hóa gây gai xương, vôi hóa dây chằng làm tủy sống bị chèn ép mãn tính, dễ tổn thương dù chỉ gặp chấn thương nhẹ.
- Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ: Khối thoát vị cấp tính chèn ép trực tiếp vào mặt trước tủy sống.
- Tổn thương mạch máu tủy: Thiếu máu cục bộ vùng tủy sống do tổn thương động mạch tủy trước.
- Khối u hoặc nang tủy: Khối u trong tủy hoặc nang dịch tủy rỗng tiến triển làm đè nén các đường dẫn truyền thần kinh trung tâm.
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_tuy_song_trung_tam4_b4725bbd6a.jpg)
Nguy cơ mắc phải hội chứng tủy sống trung tâm
Những ai có nguy cơ mắc phải hội chứng tủy sống trung tâm?
Hội chứng này đại diện cho khoảng 9% các ca tổn thương tủy sống cấp tính. Bệnh thường gặp ở hai nhóm đối tượng chính: Người cao tuổi (trên 50 tuổi) có thoái hóa cột sống cổ gặp chấn thương nhẹ (như ngã sinh hoạt), và người trẻ tuổi gặp chấn thương năng lượng cao (tai nạn giao thông, chấn thương thể thao). Nam giới có tỷ lệ mắc cao hơn nữ giới do tần suất gặp chấn thương vận động cao hơn.
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_tuy_song_trung_tam5_b67d79e5c9.jpg)
Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải hội chứng tủy sống trung tâm
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh bao gồm:
- Có sẵn tình trạng hẹp ống sống cổ hoặc thoái hóa cột sống: Làm thu hẹp khoảng trống bảo vệ tủy.
- Tham gia các môn thể thao mạo hiểm hoặc đối kháng: Như bóng đá, vật, đua xe.
- Lớn tuổi: Sự suy giảm tính đàn hồi của dây chằng và biến đổi thoái hóa xương làm tăng độ nhạy cảm chấn thương.
Phương pháp chẩn đoán và điều trị hội chứng tủy sống trung tâm
Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm hội chứng tủy sống trung tâm
Bác sĩ chẩn đoán dựa vào tiền sử chấn thương và thăm khám thần kinh toàn diện. Bác sĩ kiểm tra sức cơ, trương lực cơ, phản xạ gân xương và đánh giá sự chênh lệch mức độ tổn thương vận động và cảm giác giữa hai tay và hai chân.
Để đánh giá chính xác mức độ tổn thương xương và tủy sống, các xét nghiệm cận lâm sàng sau sẽ được chỉ định:
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống cổ: Phương pháp tiêu chuẩn vàng giúp quan sát rõ phù tủy, xuất huyết trung tâm tủy, chèn ép đĩa đệm và tổn thương dây chằng.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) cột sống cổ: Đánh giá tổn thương xương, gãy xương, vỡ gai xương hoặc hẹp đường kính ống sống.
- Chụp X-quang cột sống cổ (thẳng, nghiêng): Đánh giá trục cột sống và mất vững cột sống.
Điều trị hội chứng tủy sống trung tâm
Nội khoa
Các liệu pháp điều trị nội khoa bao gồm:
- Cố định cột sống cổ: Sử dụng nẹp cổ cứng ngay từ khâu cấp cứu để tránh tổn thương tủy tiến triển.
- Khai thông và kiểm soát huyết áp: Duy trì huyết áp trung bình (MAP) từ 85 - 90 mmHg trong 7 ngày đầu để đảm bảo tưới máu tủy sống.
- Liệu pháp corticoid liều cao: Có thể cân nhắc chỉ định methylprednisolone trong những giờ đầu sau chấn thương theo phác đồ để giảm phù nề tủy.
- Phục hồi chức năng và vật lý trị liệu: Bắt đầu sớm ngay khi thể trạng ổn định nhằm duy trì tầm vận động khớp, phòng ngừa teo cơ và tập phục hồi vận động tinh bàn tay.
Ngoại khoa
Phẫu thuật giải ép và cố định cột sống cổ được chỉ định khi có chèn ép tủy tiến triển, mất vững cột sống, vỡ gãy xương, thoát vị đĩa đệm cấp tính hoặc khi thần kinh tiến triển xấu đi. Phẫu thuật giúp giải phóng tủy sống khỏi sự chèn ép của xương, đĩa đệm, tạo điều kiện tối đa cho sự hồi phục thần kinh.
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_tuy_song_trung_tam6_87f0019b46.jpg)
Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa hội chứng tủy sống trung tâm
Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của hội chứng tủy sống trung tâm
Chế độ sinh hoạt
Người bệnh nên duy trì các thói quen sinh hoạt sau:
- Kiên trì tập luyện phục hồi chức năng hàng ngày theo hướng dẫn của kỹ thuật viên.
- Cải thiện môi trường sống như lắp thanh tựa, bỏ thảm trơn trượt để tránh té ngã tái diễn.
- Thay đổi tư thế định kỳ khi nằm, ngồi để chống loét tỳ đè.
- Chăm sóc đường tiết niệu, vệ sinh đúng cách nếu có rối loạn cơ tròn.
Chế độ dinh dưỡng
Bệnh nhân cần ăn đủ chất đạm (thịt, cá, trứng, đậu) để phục hồi cơ bắp, bổ sung canxi và vitamin D giúp củng cố xương. Đảm bảo uống đủ nước và ăn nhiều chất xơ để ngừa táo bón và nhiễm trùng đường tiết niệu.
Phòng ngừa hội chứng tủy sống trung tâm
Hiện không có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu để ngăn chặn hoàn toàn tổn thương tủy sống do chấn thương ngẫu nhiên.
Các phương pháp phòng ngừa không đặc hiệu tập trung vào giảm thiểu nguy cơ chấn thương và kiểm soát bệnh nền cột sống:
- Phòng ngừa té ngã ở người cao tuổi: Giữ nhà cửa đủ ánh sáng, dùng gậy hỗ trợ khi đi lại.
- Sử dụng đồ bảo hộ khi tham gia giao thông và thể thao: Đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, thắt dây an toàn khi đi ô tô.
- Thăm khám và điều trị sớm bệnh lý cột sống cổ: Tầm soát thoái hóa và hẹp ống sống cổ ở người trung niên.
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_tuy_song_trung_tam7_4ec2a8b0c0.jpg)
Hội chứng tủy sống trung tâm là tình trạng tổn thương tủy cổ đặc trưng bởi sự suy giảm chức năng hai tay nặng hơn hai chân. Chẩn đoán sớm bằng MRI và áp dụng đúng phác đồ điều trị nội khoa, ngoại khoa kết hợp phục hồi chức năng tích cực là chìa khóa giúp bệnh nhân hồi phục tối đa khả năng vận động.
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_tuy_song_trung_tam1_ff196e03e2.jpg)
:format(webp)/hoi_chung_dau_phang_o_tre_em_la_gi_co_dieu_tri_duoc_khong_0_91a5982016.png)
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_guong_1_a9eefdfcc1.jpg)
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_giam_thong_khi_do_beo_phi1_2f17b61a2a.jpg)
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_khoang_do_gang_suc_man_tinh_1_26390f6b04.jpg)
:format(webp)/benh_a_z_hoi_chung_giao_thoa_1_0752102ab9.jpg)