Bạch hầu ở mắt: Nguyên nhân, dấu hiệu, điều trị và phòng ngừa

Bạch hầu ở mắt là một dạng nhiễm khuẩn hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Không chỉ gây tổn thương tại mắt, bệnh còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân do độc tố của vi khuẩn gây ra.

Bạch hầu ở mắt là gì?

Bạch hầu ở mắt là một thể nhiễm trùng hiếm gặp do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra, ảnh hưởng đến kết mạc - lớp màng mỏng bao phủ lòng trắng và mặt trong mí mắt. Đây là biến thể của bệnh bạch hầu, vốn thường gặp ở đường hô hấp, nhưng trong một số trường hợp vi khuẩn có thể tấn công trực tiếp vào mắt.

Đặc trưng của bạch hầu ở mắt là sự xuất hiện của giả mạc màu trắng xám bám chặt vào kết mạc. Khi bóc lớp giả mạc này có thể gây chảy máu do lớp màng bám sâu vào mô viêm bên dưới. Người bệnh thường kèm theo các triệu chứng như mắt đỏ, sưng nề, đau rát, chảy nhiều ghèn và có thể sốt nhẹ.

Bạch hầu ở mắt có khả năng lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết nhiễm khuẩn hoặc tự lây từ ổ bạch hầu ở họng sang mắt qua tay. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây biến chứng ảnh hưởng đến thị lực và sức khỏe toàn thân.

Mặc dù hiện nay bệnh ít gặp nhờ chương trình tiêm vắc xin rộng rãi, nhưng ở những người chưa được tiêm phòng bạch hầu đầy đủ, nguy cơ mắc bệnh vẫn có thể xảy ra.

Nguyên nhân và đường lây của bạch hầu ở mắt

Bạch hầu ở mắt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và lây truyền qua các con đường sau:

Nguyên nhân gây bệnh

Bạch hầu ở mắt do vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây ra. Vi khuẩn này tiết độc tố làm tổn thương niêm mạc kết mạc, gây viêm, phù nề và hình thành lớp giả mạc đặc trưng màu trắng xám bám chặt vào bề mặt mắt.

Bệnh thường xuất hiện trong các trường hợp:

• Người chưa được tiêm vắc xin phòng bạch hầu đầy đủ.
• Hệ miễn dịch suy yếu.
• Có ổ nhiễm bạch hầu ở họng hoặc mũi trước đó.

Đường lây truyền

Bạch hầu ở mắt có thể lây qua nhiều con đường:

• Lây qua giọt bắn đường hô hấp: Khi tiếp xúc gần với người mắc bạch hầu (ho, hắt hơi, nói chuyện).
• Lây qua tiếp xúc trực tiếp: Chạm tay vào dịch tiết chứa vi khuẩn từ mắt, mũi, họng người bệnh rồi đưa lên mắt mình.
• Tự lây nhiễm: Người mắc bạch hầu ở họng có thể vô tình đưa vi khuẩn từ vùng miệng - mũi lên mắt qua tay.
• Dùng chung đồ cá nhân: Khăn mặt, gối, chậu rửa… có thể là nguồn trung gian truyền bệnh.

Do khả năng lây lan qua tiếp xúc và dịch tiết, việc giữ vệ sinh cá nhân và tiêm phòng đầy đủ đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa bạch hầu ở mắt.

Dấu hiệu nhận biết bạch hầu ở mắt

Bạch hầu ở mắt là tình trạng nhiễm khuẩn nghiêm trọng tại kết mạc, có thể gây biến chứng nếu không điều trị kịp thời. Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Sưng đỏ và đau mắt: Mắt bị viêm đỏ rõ rệt, sưng nề mi mắt, cảm giác đau rát hoặc cộm như có dị vật trong mắt.
• Xuất hiện giả mạc màu trắng xám: Đây là dấu hiệu đặc trưng. Trên bề mặt kết mạc hình thành lớp màng trắng xám bám chặt. Khi cố gắng bóc ra có thể gây chảy máu.
• Chảy nhiều ghèn và dịch mủ: Mắt tiết nhiều dịch vàng hoặc xanh, mi mắt dính lại vào buổi sáng.
• Sưng hạch và triệu chứng toàn thân: Người bệnh có thể sốt, mệt mỏi, nổi hạch vùng trước tai hoặc cổ. Nếu kèm bạch hầu họng, có thể đau họng và khó nuốt.

Nếu thấy mắt đỏ kèm giả mạc bất thường, người bệnh nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị đúng cách, tránh biến chứng ảnh hưởng thị lực.

Điều trị bạch hầu ở mắt

Bạch hầu ở mắt là bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm, cần được điều trị sớm và đúng phác đồ để ngăn ngừa biến chứng tại mắt và toàn thân.

Sử dụng kháng sinh đặc hiệu

Người bệnh sẽ được chỉ định kháng sinh đường toàn thân (uống hoặc tiêm) để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh. Một số trường hợp có thể được dùng thêm kháng sinh nhỏ mắt nhằm kiểm soát nhiễm khuẩn tại chỗ.

Huyết thanh kháng độc tố bạch hầu

Nếu xác định do vi khuẩn bạch hầu, bác sĩ có thể chỉ định tiêm huyết thanh kháng độc tố bạch cầu để trung hòa độc tố do vi khuẩn tiết ra, giúp hạn chế tổn thương mô và biến chứng nguy hiểm.

Chăm sóc và vệ sinh mắt đúng cách

• Vệ sinh mắt nhẹ nhàng bằng dung dịch sát khuẩn theo hướng dẫn.
• Không tự ý bóc giả mạc vì có thể gây chảy máu và lan rộng tổn thương.
• Tránh dụi mắt hoặc dùng chung đồ cá nhân.

Theo dõi và cách ly

Do bệnh có khả năng lây lan, người mắc cần được theo dõi y tế và hạn chế tiếp xúc gần với người khác cho đến khi khỏi hoàn toàn.

Việc điều trị bạch hầu ở mắt cần thực hiện tại cơ sở y tế, tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị tại nhà để tránh biến chứng ảnh hưởng thị lực và sức khỏe toàn thân.

Phòng ngừa bạch hầu ở mắt

Bạch hầu ở mắt là bệnh nhiễm khuẩn có thể lây lan nhanh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp. Vì vậy, chủ động phòng ngừa đóng vai trò rất quan trọng.

• Tiêm vắc xin đầy đủ: Tiêm vắc xin phòng bạch hầu đúng lịch (trong chương trình tiêm chủng mở rộng và các mũi nhắc lại) là biện pháp hiệu quả nhất giúp tạo miễn dịch và giảm nguy cơ mắc bệnh.
• Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với người nghi nhiễm bệnh. Không đưa tay bẩn lên dụi mắt. Vệ sinh mắt đúng cách khi có dấu hiệu viêm.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Tránh dùng chung khăn mặt, gối, chậu rửa, mỹ phẩm mắt… vì vi khuẩn có thể lây qua dịch tiết.
• Hạn chế tiếp xúc nguồn lây: Nếu trong gia đình hoặc khu vực sinh sống có người mắc bệnh bạch hầu, cần đeo khẩu trang, giữ khoảng cách và theo dõi sức khỏe. Người nghi nhiễm nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Thực hiện đầy đủ các biện pháp trên sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bạch hầu ở mắt và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như cộng đồng.

Mặc dù không phổ biến như bạch hầu họng, bạch hầu ở mắt vẫn là bệnh lý nghiêm trọng không nên chủ quan. Chủ động tiêm phòng đầy đủ, giữ vệ sinh cá nhân và đi khám ngay khi có triệu chứng bất thường sẽ giúp phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả, bảo vệ thị lực cũng như sức khỏe lâu dài.