ADHD là gì? Hiểu đúng về rối loạn giảm chú ý và tăng động

ADHD là gì là câu hỏi nhiều người đặt ra khi thấy trẻ hoặc người lớn thường xuyên mất tập trung, hiếu động hoặc hành động bốc đồng. Hiểu đúng về ADHD giúp tránh nhầm lẫn với tính cách hay cách giáo dục, từ đó có hướng tiếp cận và hỗ trợ phù hợp hơn trong học tập, công việc và đời sống.

ADHD là gì theo góc nhìn y khoa?

ADHD là viết tắt của Attention Deficit Hyperactivity Disorder, thường được dịch là rối loạn giảm chú ý và tăng động. Đây là một rối loạn phát triển thần kinh, đặc trưng bởi các triệu chứng kéo dài liên quan đến khả năng tập trung, kiểm soát hành vi và mức độ hoạt động.

Theo các tài liệu y khoa quốc tế, ADHD không phải là vấn đề về trí thông minh hay do lối nuôi dạy thiếu kỷ luật. Bản chất của ADHD liên quan đến sự khác biệt trong hoạt động của não bộ, đặc biệt là các vùng kiểm soát chú ý và hành vi.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh là ADHD được chẩn đoán dựa trên mức độ ảnh hưởng của triệu chứng đến sinh hoạt, học tập hoặc công việc. Việc trẻ hiếu động hoặc người lớn đôi lúc mất tập trung là điều bình thường, nhưng chỉ khi các biểu hiện này kéo dài, xuất hiện ở nhiều bối cảnh và gây cản trở rõ rệt, ADHD mới được xem xét.

Dấu hiệu ADHD thường gặp ở trẻ em và người lớn

Sau khi hiểu ADHD là gì, bước tiếp theo là nhận biết các dấu hiệu thường gặp. Các triệu chứng ADHD được chia thành ba nhóm chính. Trước khi đi vào từng nhóm, cần lưu ý rằng không phải ai mắc ADHD cũng có đầy đủ tất cả biểu hiện.

Nhóm triệu chứng giảm chú ý

Nhóm này liên quan trực tiếp đến khả năng tập trung và duy trì chú ý.

• Dễ bị phân tâm bởi các yếu tố xung quanh.
• Khó hoàn thành nhiệm vụ cần tập trung lâu.
• Hay quên việc, bỏ sót chi tiết.
• Gặp khó khăn khi tổ chức công việc hoặc học tập.

Nhóm triệu chứng tăng hoạt động

Các biểu hiện này thường rõ hơn ở trẻ nhỏ nhưng cũng có thể tồn tại ở người lớn.

• Khó ngồi yên trong thời gian dài.
• Thường xuyên cử động tay chân hoặc đi lại liên tục.
• Cảm giác bồn chồn, khó thư giãn.

Nhóm hành vi bốc đồng

Đây là nhóm triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến giao tiếp và các mối quan hệ.

• Nói hoặc hành động trước khi suy nghĩ.
• Ngắt lời người khác.
• Khó chờ đến lượt trong các hoạt động chung.

Việc nhận biết đúng các dấu hiệu ADHD giúp tránh nhầm lẫn với hành vi nghịch ngợm thông thường hoặc áp lực tâm lý tạm thời.

ADHD ở trẻ em và người lớn khác nhau như thế nào?

ADHD thường được phát hiện từ thời thơ ấu, nhưng nhiều trường hợp kéo dài đến tuổi trưởng thành. Tuy nhiên, biểu hiện có thể thay đổi theo độ tuổi.

Ở trẻ em, ADHD thường bộc lộ rõ trong môi trường học tập. Trẻ có thể khó ngồi yên trên lớp, dễ mất tập trung khi nghe giảng hoặc gặp khó khăn trong việc tuân thủ nội quy. Những biểu hiện này đôi khi ảnh hưởng đến kết quả học tập và mối quan hệ với bạn bè.

Ở người lớn, ADHD không còn thể hiện bằng việc chạy nhảy nhiều, mà thường là cảm giác bồn chồn nội tại, khó tập trung vào công việc, hay quên lịch hẹn và gặp khó khăn trong quản lý thời gian. Điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và đời sống gia đình.

Việc hiểu ADHD là gì ở từng giai đoạn giúp người đọc nhận ra rằng đây không chỉ là vấn đề của trẻ em, mà là một tình trạng cần được quan tâm suốt vòng đời.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của ADHD

Nhiều người thắc mắc ADHD là gì và do đâu mà hình thành. Theo các nghiên cứu hiện nay, chưa có một nguyên nhân đơn lẻ gây ra ADHD, mà thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Trước khi liệt kê, cần hiểu rằng ADHD không phải do lười biếng hay do cha mẹ nuôi dạy sai cách. Một số yếu tố được ghi nhận bao gồm:

• Yếu tố di truyền, khi ADHD có xu hướng xuất hiện trong cùng gia đình.
• Sự khác biệt trong hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến chú ý và kiểm soát hành vi.
• Các yếu tố trước sinh như sinh non, nhẹ cân hoặc tiếp xúc với một số yếu tố bất lợi trong thai kỳ.
• Ảnh hưởng môi trường như tiếp xúc với độc chất hoặc căng thẳng kéo dài.

Những yếu tố này không đồng nghĩa chắc chắn sẽ gây ADHD, mà chỉ làm tăng nguy cơ.

ADHD được chẩn đoán như thế nào?

Việc chẩn đoán ADHD không dựa trên một xét nghiệm đơn lẻ. Thay vào đó, quá trình đánh giá thường dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế và sự theo dõi hành vi theo thời gian.

Quy trình chẩn đoán thường bao gồm khai thác tiền sử, phỏng vấn người bệnh và người thân, cũng như đánh giá mức độ ảnh hưởng của triệu chứng trong sinh hoạt hằng ngày. Các thang đo hành vi và tiêu chí chẩn đoán được sử dụng nhằm đảm bảo đánh giá toàn diện.

Điều này giúp phân biệt ADHD với các tình trạng khác có biểu hiện tương tự như rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn giấc ngủ.

Hướng quản lý và hỗ trợ người mắc ADHD

Sau khi hiểu ADHD là gì, nhiều người quan tâm đến cách quản lý tình trạng này. Việc hỗ trợ ADHD thường mang tính lâu dài và cá nhân hóa.

Trước khi áp dụng bất kỳ biện pháp nào, người bệnh cần được tư vấn và theo dõi y tế. Một số hướng tiếp cận thường được sử dụng gồm:

• Điều chỉnh môi trường học tập hoặc làm việc để giảm xao nhãng.
• Rèn luyện kỹ năng tổ chức, quản lý thời gian.
• Hỗ trợ tâm lý và giáo dục hành vi phù hợp.

Trong một số trường hợp, thuốc có thể được cân nhắc theo chỉ định y tế để hỗ trợ kiểm soát triệu chứng. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của ADHD và hoàn cảnh cụ thể của từng người.

ADHD và chăm sóc sức khỏe

ADHD không phải là bệnh truyền nhiễm và hiện không có vắc xin phòng ngừa trực tiếp. Tuy nhiên, chăm sóc sức khỏe toàn diện vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người mắc ADHD. Việc tiêm chủng đầy đủ giúp trẻ phòng tránh các bệnh truyền nhiễm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển chung.

ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh có thể ảnh hưởng đến cả trẻ em và người lớn. Hiểu đúng ADHD là gì, nhận biết sớm dấu hiệu và tiếp cận quản lý phù hợp giúp người mắc giảm bớt khó khăn trong học tập, công việc và các mối quan hệ. Việc đồng hành đúng cách có ý nghĩa quan trọng trong hành trình sống khỏe và hòa nhập.