10 dấu hiệu bệnh tuyến giáp ở nữ: Nhận biết sớm để tránh nguy hiểm

Tuyến giáp là tuyến nội tiết quan trọng điều hòa trao đổi chất, năng lượng và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe sinh sản của nữ giới. Khi tuyến giáp hoạt động bất thường, cơ thể phụ nữ sẽ xuất hiện nhiều thay đổi mà phần lớn dễ bị nhầm với căng thẳng, rối loạn nội tiết hoặc tiền mãn kinh. Hiểu rõ dấu hiệu mắc bệnh tuyến giáp ở nữ giúp chị em chủ động nhận biết, kiểm tra và điều trị kịp thời, hạn chế các biến chứng nguy hiểm về tim mạch, sinh sản và tâm lý.

Những dấu hiệu bệnh tuyến giáp ở nữ thường gặp

Các rối loạn tuyến giáp ở phụ nữ có thể xuất hiện qua nhiều biểu hiện khác nhau, tùy thuộc vào tuyến giáp hoạt động quá mức (cường giáp) hay suy giảm (suy giáp). Dưới đây là những dấu hiệu bệnh tuyến giáp điển hình mà chị em cần chú ý:

Thay đổi cân nặng bất thường

Sự biến động cân nặng không rõ nguyên nhân là một trong những dấu hiệu đặc trưng của rối loạn chức năng tuyến giáp. Suy giáp thường gây tăng cân do tốc độ chuyển hóa giảm, cơ thể tiêu hao năng lượng chậm hơn. Cường giáp lại khiến người bệnh sụt cân nhanh dù khẩu phần ăn không thay đổi, vì quá trình chuyển hóa diễn ra liên tục và mạnh mẽ. Đây là biểu hiện dễ nhận biết nhưng thường bị nhầm với thay đổi lối sống, stress hoặc rối loạn nội tiết tố.

Mệt mỏi kéo dài và suy giảm năng lượng

Hormone tuyến giáp giữ vai trò quan trọng trong điều hòa năng lượng cho cơ thể. Khi hormone bị thiếu hụt (suy giáp), người bệnh thường xuyên cảm thấy uể oải, giảm tập trung, dễ buồn ngủ hoặc nặng nề vào buổi sáng. Ngược lại, cường giáp có thể gây khó ngủ, bồn chồn, đánh trống ngực, khiến chất lượng giấc ngủ suy giảm và dẫn đến mệt mỏi mạn tính.

Nhạy cảm với nhiệt độ

Nhiệt độ cơ thể phản ánh một phần hoạt động chuyển hóa. Người bị suy giáp thường xuyên cảm thấy lạnh, tay chân lạnh, không chịu được môi trường lạnh dù người khác thấy bình thường. Người bị cường giáp lại dễ nóng bừng, đổ mồ hôi nhiều và khó chịu trong môi trường ấm. Đây là dấu hiệu quan trọng giúp phân biệt hai dạng rối loạn tuyến giáp phổ biến.

Rối loạn nhịp tim hoặc hồi hộp, đánh trống ngực

Hormone tuyến giáp tác động trực tiếp lên hệ tim mạch. Trong cường giáp, tim thường đập nhanh, cảm giác hồi hộp, có thể kèm run tay. Khi bị suy giáp, nhịp tim lại chậm hơn bình thường. Những bất thường kéo dài có thể dẫn đến biến chứng tim mạch, vì vậy cần được theo dõi và thăm khám kịp thời.

Biểu hiện bất thường ở kinh nguyệt và khả năng sinh sản

Phụ nữ mắc bệnh tuyến giáp thường gặp rối loạn kinh nguyệt do hormone tuyến giáp ảnh hưởng đến hoạt động của buồng trứng và trục nội tiết sinh sản. Suy giáp có thể gây kinh kéo dài, chu kỳ thất thường hoặc vô kinh. Cường giáp thường làm kinh thưa hoặc lượng kinh rất ít. Tình trạng này kéo dài có thể làm giảm khả năng thụ thai hoặc tăng nguy cơ sảy thai, đặc biệt khi không được chẩn đoán và điều trị sớm.

Thay đổi ở da, tóc và móng

Các mô như da, tóc và móng rất nhạy với sự thay đổi hormone tuyến giáp. Người bị suy giáp thường gặp da khô, tóc gãy rụng, móng giòn. Với cường giáp, da có thể ấm và ẩm hơn bình thường, đôi khi kèm rụng tóc mức độ vừa. Những thay đổi này không đặc hiệu nhưng là dấu hiệu hỗ trợ quan trọng khi kết hợp với các triệu chứng khác.

Rối loạn tiêu hóa

Tuyến giáp ảnh hưởng đến nhu động ruột, vì vậy triệu chứng tiêu hóa là dấu hiệu thường gặp:

• Suy giáp liên quan đến táo bón kéo dài và chậm tiêu.
• Cường giáp thường gây tiêu chảy hoặc đi ngoài nhiều lần.

Nếu các rối loạn này diễn ra liên tục dù chế độ ăn uống không thay đổi, người bệnh nên kiểm tra chức năng tuyến giáp.

Triệu chứng tại vùng cổ

Một số rối loạn tuyến giáp gây thay đổi kích thước tuyến, tạo cảm giác khó chịu:

• Vùng cổ có thể sưng to, xuất hiện bướu giáp hoặc nhân tuyến giáp.
• Người bệnh có thể nuốt vướng, khàn tiếng hoặc cảm giác đè nặng vùng cổ.

Triệu chứng này đặc biệt quan trọng trong bệnh bướu giáp hoặc ung thư tuyến giáp giai đoạn sớm.

Thay đổi tâm lý và thần kinh

Hormone tuyến giáp ảnh hưởng đến dẫn truyền thần kinh, do đó:

• Suy giáp có thể gây trầm cảm, chậm chạp, giảm trí nhớ.
• Cường giáp làm người bệnh dễ lo âu, kích thích, khó ngủ và giảm khả năng tập trung.

Những thay đổi này dễ bị nhầm với stress hoặc rối loạn lo âu, khiến bệnh bị bỏ qua trong thời gian dài.

Đau cơ, đau khớp hoặc yếu cơ

Trong suy giáp, cơ và khớp có thể trở nên cứng, đau hoặc yếu do giảm chuyển hóa và tích tụ chất dịch trong mô. Cường giáp cũng có thể gây yếu cơ, đặc biệt ở chi dưới, khiến người bệnh khó leo cầu thang hoặc vận động mạnh.

Vì sao phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp cao hơn?

Tỷ lệ phụ nữ mắc các rối loạn tuyến giáp cao vượt trội so với nam giới, phần lớn do sự khác biệt sinh học và thay đổi nội tiết đặc trưng trong suốt cuộc đời. Trục nội tiết - miễn dịch của nữ giới dễ biến động hơn, khiến tuyến giáp nhạy cảm với các tác động từ môi trường cho tới cơ chế tự miễn.

Thứ nhất, sự thay đổi hormone theo từng giai đoạn sinh lý như: Dậy thì, chu kỳ kinh nguyệt, thai kỳ, giai đoạn hậu sản và thời kỳ mãn kinh tạo ra nhiều biến động trong hoạt động của tuyến giáp. Khi estrogen và các hormone sinh sản thay đổi, cơ thể cũng điều chỉnh mức T3, T4 và TSH, từ đó làm tăng nguy cơ rối loạn chức năng tuyến giáp.

Thứ hai, các bệnh tự miễn xảy ra phổ biến hơn ở nữ giới, bao gồm viêm giáp Hashimoto và bệnh Graves. Cả hai tình trạng đều là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy giáp hoặc cường giáp. Nhiều nghiên cứu ghi nhận hệ miễn dịch của phụ nữ “nhạy” hơn, dễ phản ứng quá mức và tấn công nhầm vào tuyến giáp.

Ngoài ra, thai kỳ và giai đoạn sau sinh là thời điểm tuyến giáp chịu áp lực lớn. Khi mang thai, nhu cầu iod tăng, sự thay đổi miễn dịch tạm thời cùng hoạt động điều tiết nội tiết có thể dẫn đến cường giáp hoặc suy giáp dưới lâm sàng. Sau sinh, trạng thái miễn dịch phục hồi có thể kích hoạt viêm tuyến giáp sau sinh - tình trạng không hiếm gặp ở phụ nữ.

Một số yếu tố khác cũng góp phần làm tăng nguy cơ, bao gồm: Tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp, phơi nhiễm phóng xạ, thiếu hoặc thừa iod trong chế độ ăn và căng thẳng kéo dài. Khi các yếu tố này kết hợp với đặc điểm sinh học của nữ giới, nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp càng cao hơn.

Các bệnh tuyến giáp thường gặp ở nữ

Do sự thay đổi nội tiết và đặc điểm miễn dịch, phụ nữ dễ gặp phải nhiều dạng rối loạn tuyến giáp khác nhau.

• Suy giáp: Suy giáp xảy ra khi tuyến giáp không tạo đủ hormone, khiến quá trình trao đổi chất diễn ra chậm lại. Phần lớn trường hợp là do viêm giáp Hashimoto - một rối loạn tự miễn. Nếu không được điều trị, suy giáp có thể gây biến chứng tim mạch hoặc ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
• Cường giáp: Cường giáp là tình trạng tuyến giáp hoạt động quá mức, dẫn đến sản xuất dư thừa hormone. Bệnh Graves là nguyên nhân chủ yếu, đặc trưng với mắt lồi, tim đập nhanh, run tay, giảm cân, nóng bừng và tiêu chảy. Ở phụ nữ, cường giáp không được kiểm soát còn có thể làm loãng xương và gây rối loạn kinh nguyệt.
• Bướu giáp lành tính: Bướu giáp xảy ra khi tuyến giáp to lên hoặc xuất hiện các nhân giáp. Phần lớn là lành tính và không có triệu chứng rõ rệt, nhưng nếu bướu lớn, người bệnh có thể cảm thấy nuốt vướng, khàn tiếng hoặc khó thở.
• Ung thư tuyến giáp: Ung thư tuyến giáp thường gặp ở nữ giới hơn nam, đặc biệt trong độ tuổi 30 - 60. Dù tiên lượng điều trị tốt, bệnh vẫn có thể biểu hiện bằng khối u cứng tại cổ, khàn tiếng hoặc khó nuốt. Các yếu tố nguy cơ bao gồm di truyền, béo phì và tiếp xúc phóng xạ vùng cổ.
• Rối loạn tuyến giáp trong thai kỳ và sau sinh: Thai kỳ làm tăng nhu cầu iod và thay đổi miễn dịch, đôi khi dẫn đến cường giáp thoáng qua hoặc suy giáp dưới lâm sàng. Sau sinh, một số phụ nữ xuất hiện viêm giáp sau sinh, gây cường giáp ngắn hạn rồi chuyển sang suy giáp.

Làm gì để giảm nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp ở nữ?

Dù không thể phòng ngừa hoàn toàn các bệnh tuyến giáp, phụ nữ vẫn có thể chủ động giảm nguy cơ bằng các biện pháp sau:

• Bổ sung iod hợp lý: Iod là thành phần quan trọng để tuyến giáp tổng hợp hormone. Đảm bảo sử dụng muối iod đúng lượng, tránh thiếu hoặc thừa đều quan trọng. Phụ nữ mang thai và cho con bú cần lượng iod cao hơn bình thường và nên được hướng dẫn bởi bác sĩ.
• Xây dựng chế độ ăn cân bằng: Dinh dưỡng đóng vai trò hỗ trợ tuyến giáp hoạt động ổn định. Phụ nữ nên duy trì chế độ ăn đa dạng với rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu kẽm, selenium và omega-3. Hạn chế đồ chiên rán, thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và kiểm soát lượng đồ uống có cồn.
• Quản lý căng thẳng và duy trì giấc ngủ lành mạnh: Stress kéo dài có thể ảnh hưởng tiêu cực đến trục nội tiết - thần kinh - miễn dịch. Duy trì giấc ngủ đủ, tập thể dục nhẹ nhàng, thiền hoặc yoga sẽ giúp cân bằng hormone và giảm áp lực lên tuyến giáp.
• Tránh phơi nhiễm độc chất: Hạn chế tiếp xúc với kim loại nặng, dung môi công nghiệp hoặc chất phóng xạ là điều cần thiết. Nếu sống hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ cao, nên trang bị bảo hộ phù hợp và kiểm tra sức khỏe định kỳ.
• Khám sức khỏe và siêu âm tuyến giáp định kỳ: Khám định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường như nhân giáp, bướu giáp hoặc thay đổi nồng độ hormone. Phụ nữ có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp, đang mang thai, sau sinh hoặc trên 40 tuổi càng cần theo dõi sát sao hơn.

Việc chú ý quan sát, hiểu rõ dấu hiệu bệnh tuyến giáp ở nữ và chủ động kiểm tra sức khỏe sẽ giúp chị em phát hiện sớm rối loạn, tránh biến chứng tim mạch, rối loạn kinh nguyệt hay suy giảm khả năng sinh sản. Nếu thấy cơ thể có bất kỳ biểu hiện bất thường nào, hãy đến cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và tư vấn phù hợp.