Yếu tố nguy cơ gây tai biến mạch máu não cần nhận biết sớm

Tai biến mạch máu não có thể xảy ra đột ngột, ảnh hưởng đến khả năng vận động, ngôn ngữ và nhiều chức năng quan trọng của cơ thể. Tình trạng này có liên quan đến bệnh lý nền, tuổi tác và thói quen sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, tìm hiểu yếu tố nguy cơ gây tai biến mạch máu não sẽ giúp mỗi người nhận diện những nguy cơ tiềm ẩn và có hướng kiểm soát phù hợp. Trước tiên, hãy cùng tìm hiểu về tình trạng này. 

Tai biến mạch máu não là gì?

Tai biến mạch máu não, còn được gọi là đột quỵ, là tình trạng tổn thương não cấp tính xảy ra khi nguồn máu cung cấp cho một phần não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu trong não bị vỡ. Khi tế bào não không nhận đủ oxy và dưỡng chất, chúng có thể bị tổn thương nhanh chóng, dẫn đến suy giảm hoặc mất một số chức năng của cơ thể.

Tai biến mạch máu não thường được chia thành hai dạng chính:

• Đột quỵ thiếu máu não: Xảy ra khi mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn, thường do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Đây là dạng đột quỵ phổ biến hơn.

• Đột quỵ xuất huyết não: Xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu chảy vào mô não hoặc khoang xung quanh não. Tình trạng này có thể gây tăng áp lực trong hộp sọ và tổn thương mô não.

Ngoài ra, cơn thiếu máu não thoáng qua có thể gây ra các triệu chứng tương tự đột quỵ nhưng thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng, người bệnh vẫn cần được cấp cứu và đánh giá y tế ngay cả khi triệu chứng đã biến mất.

Những yếu tố nguy cơ gây tai biến mạch máu não cần lưu ý 

Có nhiều yếu tố làm tăng khả năng xảy ra tai biến mạch máu não. Một số yếu tố có thể kiểm soát thông qua điều trị và thay đổi lối sống, trong khi những yếu tố khác liên quan đến tuổi tác hoặc tiền sử gia đình.

• Tăng huyết áp: Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Huyết áp tăng kéo dài có thể làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa hoặc làm tăng nguy cơ vỡ mạch máu não.

• Đái tháo đường: Lượng đường trong máu tăng cao trong thời gian dài có thể gây tổn thương mạch máu, thúc đẩy xơ vữa động mạch và ảnh hưởng đến quá trình lưu thông máu lên não.

• Rối loạn lipid máu: Nồng độ cholesterol LDL tăng cao có thể góp phần hình thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch. Khi mảng xơ vữa phát triển hoặc xuất hiện huyết khối, mạch máu nuôi não có thể bị tắc nghẽn.

• Bệnh tim mạch: Một số bệnh lý như rung nhĩ, bệnh van tim hoặc suy tim có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Cục máu đông di chuyển theo dòng máu lên não có thể gây tắc mạch và dẫn đến đột quỵ.

• Hút thuốc lá và sử dụng rượu bia: Hút thuốc làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch. Trong khi đó, sử dụng rượu bia quá mức có thể làm tăng huyết áp và gây ảnh hưởng bất lợi đến hệ tim mạch.

• Thừa cân, béo phì và ít vận động: Những yếu tố này có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu, từ đó gián tiếp làm tăng khả năng xảy ra tai biến mạch máu não.

• Tuổi tác và tiền sử gia đình: Nguy cơ đột quỵ thường tăng theo tuổi. Người có người thân từng mắc đột quỵ cũng nên chú ý hơn đến việc kiểm soát sức khỏe và các yếu tố nguy cơ liên quan.

Nhận biết và kiểm soát sớm các yếu tố nguy cơ gây tai biến mạch máu não giúp giảm khả năng xảy ra đột quỵ. Vì vậy, mỗi người nên duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám sức khỏe định kỳ.

Các dấu hiệu cảnh báo tai biến mạch máu não cần nhận biết sớm 

Tai biến mạch máu não thường xuất hiện đột ngột và có thể tiến triển nhanh chóng. Nhận biết những dấu hiệu bất thường giúp người bệnh được cấp cứu kịp thời, hạn chế nguy cơ tổn thương não kéo dài. Một số biểu hiện cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Méo miệng, lệch mặt: Một bên mặt có thể bị xệ xuống, miệng lệch khi cười hoặc khi nói. Đây là dấu hiệu thường gặp khi vùng não kiểm soát vận động cơ mặt bị ảnh hưởng.

• Yếu hoặc tê đột ngột ở tay, chân: Người bệnh có thể cảm thấy yếu, mất sức hoặc khó điều khiển một bên cơ thể. Khi được yêu cầu giơ hai tay lên, một bên tay có thể không nâng được hoặc từ từ hạ xuống.

• Nói khó, nói ngọng: Người bệnh có thể đột nhiên nói không rõ lời, khó diễn đạt suy nghĩ hoặc không hiểu được lời người khác. Một số trường hợp gặp khó khăn khi đọc hoặc viết.

• Rối loạn thị lực: Tình trạng nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ.

• Mất thăng bằng và đau đầu dữ dội: Người bệnh có thể đột ngột chóng mặt, đi đứng không vững, mất khả năng phối hợp vận động. Một số trường hợp xuất hiện cơn đau đầu dữ dội bất thường, đặc biệt khi có đột quỵ xuất huyết não.

Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, cần gọi cấp cứu 115 ngay, kể cả khi triệu chứng chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn rồi tự hết. Không nên chờ đợi hoặc tự ý cho người bệnh sử dụng thuốc vì điều này có thể làm chậm quá trình điều trị.

Cách phòng ngừa tai biến mạch máu não

Không phải tất cả trường hợp tai biến mạch máu não đều có thể phòng tránh. Tuy nhiên, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm khả năng xảy ra đột quỵ. Mỗi người nên chú ý những biện pháp sau:

• Kiểm soát bệnh lý nền: Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc rung nhĩ cần tuân thủ điều trị và theo dõi sức khỏe theo hướng dẫn của bác sĩ.

• Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý: Tăng cường rau xanh, trái cây, cá và ngũ cốc nguyên hạt. Hạn chế thực phẩm chứa nhiều muối, đường và chất béo bão hòa.

• Duy trì hoạt động thể chất: Thường xuyên đi bộ, đạp xe hoặc bơi lội với cường độ phù hợp để cải thiện tuần hoàn và kiểm soát cân nặng.

• Tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia: Không hút thuốc, tránh khói thuốc và hạn chế sử dụng rượu bia để bảo vệ sức khỏe tim mạch.

• Thăm khám sức khỏe định kỳ: Theo dõi huyết áp, đường huyết, mỡ máu và kiểm tra tim mạch để phát hiện sớm những bất thường. Người từng bị đột quỵ cần tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ.

Nhận biết yếu tố nguy cơ gây tai biến mạch máu não là bước quan trọng giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe và giảm nguy cơ đột quỵ. Duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát bệnh lý nền và thăm khám định kỳ góp phần hạn chế các nguy cơ tiềm ẩn. Khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần gọi cấp cứu ngay để được hỗ trợ y tế kịp thời.