Xét nghiệm ung thư máu ở trẻ em: Những thông tin quan trọng ba mẹ cần biết

Ung thư máu ở trẻ em là một trong những bệnh lý ác tính khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng bởi bệnh có thể tiến triển nhanh và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm thông qua các xét nghiệm phù hợp, cơ hội điều trị thành công sẽ cao hơn đáng kể.

Ung thư máu ở trẻ em là gì?

Ung thư máu ở trẻ em, thường gặp nhất dưới dạng bệnh bạch cầu (leukemia), là tình trạng ác tính của các tế bào tạo máu trong tủy xương. Tủy xương là cơ quan chịu trách nhiệm sản xuất hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Khi trẻ mắc bệnh, quá trình tạo máu bị rối loạn: Các tế bào bạch cầu non bất thường tăng sinh mất kiểm soát, lấn át các tế bào máu khỏe mạnh. Hậu quả là trẻ có thể bị thiếu máu, dễ nhiễm trùng và chảy máu do suy giảm chức năng tạo máu bình thường.

Theo World Health Organization (WHO), bệnh bạch cầu là loại ung thư phổ biến nhất ở trẻ em trên toàn cầu, và việc phát hiện sớm kết hợp điều trị đúng phác đồ có thể cải thiện đáng kể tỷ lệ sống còn.

Về phân loại, ung thư máu ở trẻ em chủ yếu gồm:

• Bạch cầu cấp dòng lympho (ALL - Acute Lymphoblastic Leukemia): Là thể thường gặp nhất, chiếm khoảng 70 - 80% các ca bệnh ở trẻ em, phổ biến nhất trong nhóm 2 - 5 tuổi.
• Bạch cầu cấp dòng tủy (AML - Acute Myeloid Leukemia): Ít gặp hơn, chiếm khoảng 15 - 25% trường hợp, nhưng thường diễn tiến nhanh và cần điều trị tích cực.

Nhìn chung, ung thư máu ở trẻ em là bệnh lý nghiêm trọng nhưng có nhiều tiến bộ trong điều trị. Việc chẩn đoán sớm, theo dõi sát và tuân thủ phác đồ điều trị chuyên khoa huyết học - ung bướu đóng vai trò then chốt trong cải thiện tiên lượng cho trẻ.

Các xét nghiệm ung thư máu ở trẻ em

Để chẩn đoán ung thư máu (bệnh bạch cầu) ở trẻ em, bác sĩ thường phối hợp nhiều xét nghiệm nhằm đánh giá toàn diện tình trạng tạo máu, đặc điểm tế bào ác tính và mức độ lan rộng của bệnh.

Xét nghiệm máu

Đây là bước đánh giá ban đầu và quan trọng. Mẫu máu tĩnh mạch được lấy theo quy trình vô khuẩn, sau đó gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích.

Các xét nghiệm máu thường gồm:

• Tổng phân tích tế bào máu (CBC): Đo số lượng hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Ở trẻ mắc ung thư máu, có thể ghi nhận thiếu máu, giảm tiểu cầu hoặc tăng/giảm bất thường bạch cầu.
• Phết máu ngoại biên: Quan sát hình thái tế bào dưới kính hiển vi để phát hiện tế bào non bất thường (blast).
• Xét nghiệm sinh hóa máu: Đánh giá chức năng gan, thận, điện giải, acid uric, LDH - những chỉ số có thể thay đổi khi tế bào ung thư tăng sinh mạnh.
• Xét nghiệm sàng lọc nhiễm trùng (HIV, viêm gan B, C…): Giúp đảm bảo an toàn và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.
• Xét nghiệm chuyên sâu: Bao gồm phân tích tế bào dòng chảy (flow cytometry) và xét nghiệm di truyền tế bào để xác định chính xác loại bạch cầu.

Thời gian trả kết quả tùy thuộc loại xét nghiệm, từ vài giờ đối với xét nghiệm cơ bản đến vài ngày với xét nghiệm chuyên sâu.

Chọc hút và sinh thiết tủy xương

Khi nghi ngờ ung thư máu, đây là xét nghiệm then chốt để xác định chẩn đoán. Bác sĩ sẽ lấy mẫu tủy xương (thường ở xương chậu) dưới gây tê tại chỗ.

Mẫu tủy được phân tích để:

• Xác định sự hiện diện của tế bào blast;
• Phân loại thể bệnh (ALL, AML…);
• Tìm bất thường nhiễm sắc thể hoặc đột biến gen liên quan tiên lượng.

Kết quả thường có sau vài ngày, tùy mức độ phân tích.

Sinh thiết hạch bạch huyết

Được chỉ định khi trẻ có hạch to nghi ngờ. Một phần mô hạch sẽ được lấy để kiểm tra mô bệnh học, giúp đánh giá mức độ xâm lấn và hỗ trợ chẩn đoán phân biệt.

Xét nghiệm dịch não tủy

Chọc dò tủy sống giúp kiểm tra xem tế bào ung thư đã lan đến hệ thần kinh trung ương hay chưa. Đây là bước quan trọng trong phân giai đoạn và xây dựng phác đồ điều trị.

Xét nghiệm di truyền và nhiễm sắc thể

Phân tích bất thường gen và nhiễm sắc thể (như chuyển đoạn, mất đoạn…) giúp xác định nhóm nguy cơ và tiên lượng bệnh, từ đó cá thể hóa điều trị cho trẻ.

Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp như X-quang, CT hoặc MRI có thể được sử dụng khi cần đánh giá tình trạng hạch, gan, lách hoặc các cơ quan khác.

Nhìn chung, chẩn đoán ung thư máu ở trẻ em không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ mà cần sự kết hợp nhiều phương pháp. Việc phát hiện sớm và phân loại chính xác đóng vai trò quyết định trong lựa chọn phác đồ điều trị và cải thiện tiên lượng lâu dài cho trẻ.

Phương pháp điều trị ung thư máu ở trẻ em

Việc điều trị ung thư máu ở trẻ em phụ thuộc vào thể bệnh, nhóm nguy cơ và đáp ứng điều trị của từng trẻ. Các phương pháp chính hiện nay bao gồm:

• Hóa trị (điều trị hóa chất): Là nền tảng trong điều trị bệnh bạch cầu trẻ em. Thuốc được sử dụng theo phác đồ chuẩn, chia thành nhiều giai đoạn nhằm tiêu diệt tế bào ác tính và duy trì lui bệnh. Mức độ đáp ứng sẽ khác nhau tùy từng thể bệnh như ALL hay AML.
• Điều trị nhắm trúng đích: Áp dụng khi trẻ có những bất thường gen hoặc dấu ấn sinh học đặc hiệu. Thuốc tác động chọn lọc lên tế bào ung thư, giúp tăng hiệu quả và hạn chế ảnh hưởng đến tế bào lành.
• Ghép tế bào gốc tạo máu: Thường được chỉ định cho nhóm nguy cơ cao, tái phát hoặc đáp ứng kém với điều trị ban đầu. Có thể ghép tự thân hoặc ghép đồng loài nếu tìm được nguồn tế bào phù hợp. Điều kiện quan trọng là bệnh phải đạt lui bệnh trước khi ghép.

Bên cạnh các phương pháp điều trị đặc hiệu, chăm sóc toàn diện đóng vai trò rất quan trọng:

• Hỗ trợ tâm lý: Tinh thần lạc quan của trẻ và sự đồng hành tích cực từ gia đình giúp nâng cao hiệu quả điều trị.
• Dinh dưỡng hợp lý: Trẻ cần được cung cấp đầy đủ 4 nhóm chất, thực phẩm đảm bảo vệ sinh an toàn. Hạn chế đồ chế biến sẵn, nhiều phụ gia.

Tóm lại, xét nghiệm ung thư máu ở trẻ em đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác và theo dõi hiệu quả điều trị. Việc hiểu rõ các loại xét nghiệm cần thực hiện sẽ giúp ba mẹ chủ động hơn trong quá trình thăm khám và đồng hành cùng con. Khi nhận thấy trẻ có những dấu hiệu bất thường như mệt mỏi kéo dài, xanh xao, sốt không rõ nguyên nhân hoặc chảy máu bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được kiểm tra kịp thời.