Xét nghiệm testosterone: Khi nào cần làm và đọc kết quả

Xét nghiệm testosterone giúp đánh giá nồng độ hormone liên quan đến chức năng sinh sản, khối cơ và sức khỏe xương. Kết quả có thể thay đổi theo tuổi tác, thời điểm lấy máu, tình trạng sức khỏe và thuốc đang sử dụng. Vì vậy, bác sĩ cần kết hợp kết quả xét nghiệm với triệu chứng để đánh giá phù hợp.

Xét nghiệm testosterone là gì?

Xét nghiệm testosterone là xét nghiệm máu nhằm đo nồng độ hormone testosterone trong cơ thể. Hormone này được sản xuất chủ yếu tại tinh hoàn ở nam giới, đồng thời được tạo ra với lượng nhỏ hơn tại tuyến thượng thận và buồng trứng.

Testosterone góp phần duy trì ham muốn tình dục, sản xuất tinh trùng, phát triển khối cơ và mật độ xương. Ở nữ giới, hormone này cũng tham gia điều hòa chức năng sinh lý và sinh sản.

Tùy mục đích đánh giá, bác sĩ có thể chỉ định một trong các xét nghiệm sau:

• Testosterone toàn phần: Đo tổng lượng testosterone trong máu, bao gồm hormone gắn với protein và hormone tự do.
• Testosterone tự do: Đo phần hormone không gắn với protein trong máu.
• Testosterone khả dụng sinh học: Bao gồm testosterone tự do và phần gắn lỏng lẻo với albumin.

Testosterone toàn phần thường được sử dụng trong đánh giá ban đầu. Testosterone tự do có thể được cân nhắc khi kết quả toàn phần nằm ở vùng giáp ranh hoặc có yếu tố ảnh hưởng đến protein gắn hormone.

Khi nào cần xét nghiệm testosterone?

Xét nghiệm được cân nhắc khi có dấu hiệu gợi ý rối loạn testosterone hoặc cần theo dõi tình trạng nội tiết. Không phải ai cũng cần xét nghiệm thường quy nếu không có triệu chứng hay chỉ định phù hợp.

Ở nam giới

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm khi xuất hiện các biểu hiện như:

• Giảm ham muốn tình dục hoặc rối loạn cương dương.
• Khó có con hoặc nghi ngờ bất thường về khả năng sinh sản.
• Giảm khối cơ, giảm lông cơ thể hoặc vú to bất thường.
• Loãng xương hoặc thiếu máu chưa rõ nguyên nhân.
• Có dấu hiệu bất thường ở tinh hoàn hoặc tuyến yên.

Mệt mỏi, tâm trạng giảm sút và khó tập trung cũng có thể xuất hiện khi testosterone thấp. Tuy nhiên, đây là những triệu chứng không đặc hiệu và có thể do nhiều nguyên nhân khác.

Ở nữ giới và trẻ em

Ở nữ giới, xét nghiệm có thể được chỉ định khi xuất hiện rậm lông bất thường, mụn trứng cá nghiêm trọng, rụng tóc kiểu androgen hoặc rối loạn kinh nguyệt. Bác sĩ có thể sử dụng kết quả để đánh giá các nguyên nhân như hội chứng buồng trứng đa nang hoặc rối loạn tuyến thượng thận.

Ở trẻ em, xét nghiệm có thể hỗ trợ tìm nguyên nhân dậy thì sớm hoặc dậy thì muộn. Việc diễn giải cần căn cứ vào tuổi, giai đoạn phát triển và khoảng tham chiếu phù hợp.

Xét nghiệm testosterone được thực hiện như thế nào?

Phần lớn trường hợp sử dụng mẫu máu lấy từ tĩnh mạch cánh tay. Quy trình thường diễn ra nhanh chóng và có thể gây cảm giác châm nhẹ tại vị trí lấy máu.

Để hạn chế các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả, bạn nên lưu ý:

• Thời điểm lấy máu: Thường vào buổi sáng, khoảng 7 đến 10 giờ, khi testosterone thường đạt mức cao hơn.
• Nhịn ăn: Có thể được yêu cầu tùy hướng dẫn của cơ sở xét nghiệm và chỉ định của bác sĩ.
• Thuốc đang sử dụng: Thông báo các thuốc và thực phẩm bổ sung, đặc biệt là hormone hoặc steroid.
• Tình trạng sức khỏe: Bệnh cấp tính, thiếu ngủ hoặc một số yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến nồng độ hormone.

Không tự ý ngừng thuốc trước khi xét nghiệm. Nếu kết quả ban đầu thấp, bác sĩ có thể yêu cầu lấy mẫu vào một buổi sáng khác để xác nhận.

Chỉ số testosterone bao nhiêu là bình thường?

Khoảng tham chiếu phụ thuộc vào giới tính, độ tuổi, phương pháp xét nghiệm và tiêu chuẩn của từng phòng xét nghiệm. Vì vậy, cần đối chiếu kết quả với khoảng tham chiếu được in trên phiếu xét nghiệm.

Ở nam giới trưởng thành, một số hướng dẫn sử dụng ngưỡng testosterone toàn phần dưới 300 ng/dL để hỗ trợ đánh giá tình trạng thiếu hụt. Tuy nhiên, con số này không thể dùng độc lập để chẩn đoán cho mọi người.

Chẩn đoán suy sinh dục nam thường cần có triệu chứng phù hợp và nồng độ testosterone thấp được xác nhận qua ít nhất hai lần xét nghiệm buổi sáng. Bác sĩ có thể chỉ định thêm LH, FSH, prolactin hoặc các xét nghiệm khác để tìm nguyên nhân.

Ở nữ giới và trẻ em, cách diễn giải khác với nam giới trưởng thành. Không nên áp dụng chung một ngưỡng cho mọi đối tượng.

Xét nghiệm testosterone bao nhiêu tiền?

Chi phí xét nghiệm testosterone phụ thuộc vào cơ sở y tế, phương pháp định lượng và loại xét nghiệm được chỉ định. Xét nghiệm testosterone toàn phần, testosterone tự do hoặc gói xét nghiệm hormone có thể có mức giá khác nhau.

Bạn nên liên hệ trực tiếp cơ sở xét nghiệm để xác nhận giá, thời gian trả kết quả và yêu cầu chuẩn bị mẫu. Nếu cần đánh giá nguyên nhân rối loạn nội tiết, tổng chi phí có thể tăng khi bác sĩ chỉ định thêm các xét nghiệm liên quan.

Xét nghiệm testosterone giúp đánh giá nồng độ hormone và hỗ trợ tìm nguyên nhân của một số bất thường về sinh lý, sinh sản hoặc nội tiết. Kết quả cần được diễn giải theo từng đối tượng và kết hợp với triệu chứng lâm sàng. Nếu có dấu hiệu bất thường kéo dài, bạn nên thăm khám để được tư vấn xét nghiệm phù hợp.