WHO ban bố tình trạng khẩn cấp virus Ebola: Dấu hiệu bệnh và nguy cơ lây lan cần biết

Theo thông tin từ WHO cập nhật tháng 5/2026, dịch Ebola tại một số quốc gia châu Phi đang được theo dõi chặt chẽ do nguy cơ lây lan xuyên biên giới. Việc hiểu đúng về triệu chứng, nguy cơ lây lan và biện pháp phòng bệnh giúp người dân chủ động hơn, tránh hoang mang không cần thiết.

WHO ban bố tình trạng khẩn cấp virus Ebola có ý nghĩa gì?

Tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế là mức cảnh báo cao của WHO khi một sự kiện y tế có nguy cơ ảnh hưởng nhiều quốc gia và cần phối hợp quốc tế. Với Ebola, cảnh báo này không đồng nghĩa dịch đã lan toàn cầu, nhưng cho thấy nguy cơ lây lan xuyên biên giới cần được theo dõi chặt chẽ.

Theo WHO, ổ dịch hiện liên quan bệnh do virus Bundibugyo, được ghi nhận tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda. Tính đến giữa tháng 5/2026, Congo ghi nhận ca xác định trong phòng xét nghiệm, nhiều ca nghi ngờ và tử vong. Uganda cũng có ca xác định liên quan người đi từ Congo.

WHO khuyến cáo các quốc gia tăng giám sát, phát hiện sớm, cách ly ca nghi ngờ, truy vết người tiếp xúc và truyền thông cộng đồng. Việc đóng cửa biên giới hoặc hạn chế đi lại diện rộng không phải là biện pháp được khuyến nghị chung trong mọi tình huống.

Virus Ebola là gì và nguy hiểm ra sao?

Ebola là bệnh truyền nhiễm hiếm gặp nhưng có thể diễn tiến nặng, trước đây thường được gọi là sốt xuất huyết Ebola. Bệnh do nhóm virus Orthoebolavirus gây ra, ảnh hưởng đến người và một số loài linh trưởng.

Điểm nguy hiểm của Ebola là bệnh có thể gây mất nước nặng, rối loạn đông máu, suy gan, suy thận và suy đa cơ quan. Tỷ lệ tử vong thay đổi tùy chủng virus, điều kiện chăm sóc y tế và thời điểm phát hiện bệnh.

Một số thông tin cần nhớ:

• Thời gian ủ bệnh: Thường từ 2 đến 21 ngày.
• Đường lây chính: Tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh.
• Nhóm nguy cơ cao: Nhân viên y tế, người chăm sóc bệnh nhân và người tiếp xúc gần.
• Vắc xin: Có vắc xin cho một số chủng Ebola, nhưng chưa có vắc xin đặc hiệu phổ biến cho chủng Bundibugyo.

Dấu hiệu bệnh Ebola cần nhận biết sớm

Triệu chứng Ebola có thể xuất hiện từ 2 đến 21 ngày sau khi tiếp xúc virus, trung bình khoảng 8 đến 10 ngày. Giai đoạn đầu dễ nhầm với cúm, sốt rét, thương hàn hoặc các bệnh nhiễm trùng khác.

Các dấu hiệu ban đầu thường gồm:

• Sốt đột ngột.
• Mệt mỏi nhiều.
• Đau đầu.
• Đau cơ, đau khớp.
• Đau họng.
• Chán ăn.

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện nôn ói, tiêu chảy, đau bụng, phát ban, đỏ mắt, suy nhược nhanh. Một số trường hợp có chảy máu trong hoặc ngoài cơ thể như chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.

Người từng đến vùng có dịch hoặc tiếp xúc với ca nghi ngờ Ebola cần đến cơ sở y tế ngay nếu có sốt, mệt lả, nôn, tiêu chảy hoặc xuất huyết. Không tự dùng thuốc, không tự chăm sóc tại nhà khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Ebola lây qua đường nào?

Ebola không lây lan dễ như cúm hoặc COVID-19. Virus chủ yếu lây khi người lành tiếp xúc trực tiếp với máu, chất nôn, phân, nước tiểu, nước bọt, mồ hôi, tinh dịch hoặc dịch cơ thể khác của người đang mắc bệnh hoặc đã tử vong vì Ebola.

Các tình huống làm tăng nguy cơ lây nhiễm gồm:

• Chăm sóc người bệnh mà không có phương tiện bảo hộ phù hợp.
• Tiếp xúc với thi thể người tử vong do Ebola.
• Dùng chung kim tiêm hoặc vật sắc nhọn nhiễm dịch cơ thể.
• Chạm vào quần áo, ga giường, vật dụng có dính dịch tiết.
• Tiếp xúc với động vật hoang dã nhiễm virus như dơi ăn quả hoặc linh trưởng.

Người bệnh thường dễ lây hơn khi đã có triệu chứng. Vì vậy, phát hiện sớm, cách ly đúng và kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở y tế là yếu tố then chốt để hạn chế dịch lan rộng.

Nguy cơ Ebola lây lan hiện nay có đáng lo?

Nguy cơ lây lan Ebola cần được theo dõi nghiêm túc vì thời gian ủ bệnh có thể kéo dài đến 21 ngày, trong khi việc di chuyển giữa các khu vực và quốc gia diễn ra liên tục. Tuy nhiên, Ebola không phải bệnh lây qua không khí trong điều kiện thông thường, nên nguy cơ với cộng đồng xa vùng dịch thường thấp hơn các bệnh hô hấp.

Các nhóm cần đặc biệt thận trọng gồm người sống trong vùng dịch, nhân viên y tế, người chăm sóc bệnh nhân, người tham gia mai táng và người vừa đi từ khu vực đang có ổ dịch. Người đi về từ vùng dịch nên theo dõi sức khỏe đủ 21 ngày và khai báo y tế nếu có triệu chứng.

Tại Việt Nam, người dân nên cập nhật thông tin từ Bộ Y tế, WHO và cơ quan y tế địa phương. Không chia sẻ tin chưa kiểm chứng, không kỳ thị người trở về từ vùng dịch và không tự ý dùng thuốc phòng bệnh.

Cách phòng ngừa Ebola hiệu quả

Phòng ngừa Ebola tập trung vào tránh tiếp xúc nguồn lây, phát hiện sớm và xử trí đúng. Người dân không nên hoang mang, nhưng cần tuân thủ khuyến cáo y tế khi đi đến hoặc trở về từ khu vực có dịch.

Các biện pháp phòng bệnh cá nhân gồm:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Tránh tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch cơ thể người bệnh.
• Không chạm vào thi thể người nghi mắc Ebola.
• Không dùng chung kim tiêm, dao cạo hoặc vật dụng có nguy cơ dính máu.
• Tránh tiếp xúc, giết mổ hoặc ăn thịt động vật hoang dã không rõ nguồn gốc.
• Đến cơ sở y tế ngay khi có triệu chứng sau khi đi từ vùng dịch.

Về vắc xin, một số vắc xin đã được dùng cho bệnh Ebola do chủng Zaire. Tuy nhiên, với chủng Bundibugyo trong đợt dịch hiện nay, chưa có vắc xin đặc hiệu được phê duyệt rộng rãi. Người dân nên tham khảo tư vấn y tế trước khi đi đến vùng có nguy cơ và không tự tìm mua sản phẩm phòng bệnh không rõ nguồn gốc.

WHO ban bố tình trạng khẩn cấp virus Ebola là cảnh báo quan trọng về nguy cơ lây lan xuyên biên giới, không phải lý do để hoảng sợ. Nhận biết sớm dấu hiệu bệnh, hiểu đúng đường lây và tuân thủ khuyến cáo y tế là cách bảo vệ bản thân và cộng đồng.