Viêm gan siêu vi vẫn là mối đe dọa sức khỏe toàn cầu

Viêm gan B và C là hai bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, tấn công trực tiếp vào gan và có thể âm thầm gây tổn thương gan trong nhiều năm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan.

Viêm gan vẫn đang cướp đi hàng triệu sinh mạng mỗi năm

Viêm gan siêu vi tiếp tục là một trong những thách thức y tế lớn nhất toàn cầu. Trong đó, viêm gan B (HBV) và viêm gan C (HCV) là hai nguyên nhân nguy hiểm nhất, chiếm hơn 95% số ca tử vong liên quan đến viêm gan siêu vi. Theo WHO, chỉ riêng trong năm 2024, thế giới ghi nhận khoảng 1,8 triệu ca nhiễm mới HBV và HCV. Hiện có khoảng 240 triệu người đang sống chung với viêm gan B mạn tính và khoảng 47 triệu người nhiễm viêm gan C. Đáng chú ý, số ca tử vong do viêm gan B đã tăng 17% kể từ năm 2015, trong khi tốc độ giảm ca nhiễm mới viêm gan C vẫn còn chậm.

Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có gánh nặng viêm gan cao

WHO cho biết Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia có số ca tử vong do viêm gan B và viêm gan C cao nhất thế giới. Đây là vấn đề đáng lo ngại vì bệnh có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm trước khi gây xơ gan hoặc ung thư gan. Không ít trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi gan đã bị tổn thương nghiêm trọng.

Theo số liệu của Bộ Y tế năm 2019, khoảng 90% người mắc viêm gan tại Việt Nam chưa biết mình nhiễm bệnh, chưa được tầm soát hoặc điều trị kịp thời. Điều này khiến nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng và biến chứng nặng tiếp tục gia tăng.

Ngoài ảnh hưởng đến sức khỏe, viêm gan còn gây áp lực lớn lên hệ thống y tế và chi phí điều trị. Những trường hợp xơ gan hoặc ung thư gan thường cần điều trị kéo dài, tốn kém và có tiên lượng nặng nếu phát hiện muộn.

Vì sao viêm gan siêu vi vẫn nguy hiểm dù y học tiến bộ?

Viêm gan B và viêm gan C là hai bệnh do virus tấn công gan, gây viêm và tổn thương tế bào gan. Nếu kéo dài trong nhiều năm, bệnh có thể khiến gan bị xơ hóa, suy giảm chức năng hoặc tiến triển thành ung thư gan:

• Nhiều trường hợp gần như không có triệu chứng rõ ràng.
• Người bệnh có thể vô tình lây virus cho người khác.
• Biến chứng thường chỉ xuất hiện khi bệnh đã tiến triển nặng.
• Ung thư gan do viêm gan thường có tiên lượng xấu nếu phát hiện muộn.

Một số dấu hiệu có thể xuất hiện khi bệnh tiến triển gồm mệt mỏi kéo dài, chán ăn, vàng da, nước tiểu sẫm màu hoặc đau tức vùng gan. Tuy nhiên, không phải ai mắc bệnh cũng có triệu chứng rõ ràng.

Biện pháp phòng ngừa và điều trị viêm gan B, C

Dù số ca mắc và tử vong vẫn ở mức cao, WHO cho biết hiện nay y học đã có nhiều công cụ hiệu quả để phòng ngừa và kiểm soát bệnh.

Vắc xin viêm gan B giúp giảm mạnh ca nhiễm mới

WHO đánh giá vắc xin viêm gan B là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay. Nhờ mở rộng tiêm chủng, tỷ lệ nhiễm mới HBV toàn cầu đã giảm khoảng 32% trong giai đoạn 2015 - 2024.

Đặc biệt, việc tiêm vắc xin cho trẻ trong 24 giờ đầu sau sinh đóng vai trò rất quan trọng trong việc ngăn ngừa lây truyền từ mẹ sang con. Đây được xem là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để giảm gánh nặng viêm gan trong tương lai. WHO đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ đưa tỷ lệ lưu hành HBV ở trẻ dưới 5 tuổi xuống dưới 0,1%.

Viêm gan C hiện có thể chữa khỏi tới 95%

Đối với viêm gan C, WHO cho biết các thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA) hiện có thể chữa khỏi bệnh với tỷ lệ lên tới khoảng 95% nếu điều trị đúng phác đồ trong khoảng 12 tuần.

Đây được xem là bước tiến lớn của y học trong việc giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan do HCV gây ra. Tuy nhiên, việc tiếp cận điều trị ở nhiều quốc gia vẫn còn hạn chế. WHO cho biết hiện chỉ khoảng 27% người nhiễm HBV được chẩn đoán và chỉ khoảng 4,3% được điều trị kháng virus.

WHO cảnh báo thế giới chưa kiểm soát tốt viêm gan siêu vi

Dù đã có nhiều tiến bộ, WHO nhận định thế giới hiện vẫn chưa đạt tiến độ cần thiết để loại trừ viêm gan siêu vi vào năm 2030. Một trong những nguyên nhân chính gồm:

• Nhiều người chưa được xét nghiệm để phát hiện bệnh.
• Tỷ lệ tiếp cận điều trị còn thấp.
• Độ bao phủ vắc xin tại nhiều quốc gia chưa đầy đủ.
• Người dân còn thiếu kiến thức về bệnh.

Ngoài ra, WHO cũng nhấn mạnh rằng việc lây truyền HCV qua tiêm chích ma túy vẫn là vấn đề đáng lo ngại, chiếm khoảng 44% số ca nhiễm mới toàn cầu.

Mỗi người nên làm gì để bảo vệ gan?

Người dân nên chủ động phòng ngừa viêm gan từ sớm bằng những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả như:

• Tiêm vắc xin viêm gan đầy đủ.
• Xét nghiệm viêm gan nếu thuộc nhóm nguy cơ.
• Không dùng chung kim tiêm hoặc vật dụng có thể dính máu.
• Quan hệ tình dục an toàn.
• Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bệnh gan.
• Hạn chế rượu bia để giảm tổn thương gan.

Đối với phụ nữ mang thai, việc sàng lọc viêm gan B cũng rất quan trọng nhằm giảm nguy cơ lây truyền sang trẻ sơ sinh.

Viêm gan siêu vi vẫn đang là mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng trên toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia có gánh nặng bệnh cao như Việt Nam. Dù vậy, đây cũng là căn bệnh có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Tiêm vắc xin đầy đủ, xét nghiệm định kỳ và chủ động bảo vệ lá gan là những bước quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế các biến chứng nguy hiểm trong tương lai.