Vì sao trẻ hay ném đồ vật? Cha mẹ cần làm gì?

Nhiều cha mẹ lo lắng khi thấy trẻ hay quăng, ném đồ vật xung quanh, vừa gây bừa bộn vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Tuy nhiên, theo khoa học phát triển trẻ em, hành vi này không phải lúc nào cũng là biểu hiện bướng bỉnh mà có thể liên quan đến quá trình học hỏi và bộc lộ cảm xúc của trẻ. Vậy vì sao trẻ thường xuyên ném đồ và cha mẹ nên xử lý thế nào để giúp trẻ hình thành hành vi tích cực?

Nguyên nhân khiến trẻ hay ném đồ vật

Hành vi ném đồ vật thường xuất hiện phổ biến ở trẻ trong độ tuổi từ 1 - 3 tuổi, giai đoạn mà kỹ năng vận động thô, vận động tinh và nhận thức đang phát triển mạnh mẽ. Việc nhìn nhận đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ tránh những phản ứng tiêu cực như quát mắng, trừng phạt không cần thiết, đồng thời hỗ trợ trẻ phát triển cảm xúc và hành vi lành mạnh.

Trẻ đang thể hiện cảm xúc chưa biết diễn đạt bằng lời

Trẻ nhỏ chưa có khả năng sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt cảm xúc một cách rõ ràng. Khi cảm thấy tức giận, thất vọng, buồn bã, mệt mỏi hoặc quá phấn khích, trẻ thường thể hiện thông qua hành động. Ném đồ vật trở thành một “ngôn ngữ không lời” giúp trẻ giải tỏa cảm xúc đang dồn nén.

Trong thực tế, nhiều cha mẹ nhận thấy trẻ hay ném đồ sau khi bị từ chối yêu cầu, bị ngăn cản hoạt động yêu thích hoặc không được đáp ứng mong muốn. Nếu không được hướng dẫn cách bộc lộ cảm xúc phù hợp, trẻ có thể lặp lại hành vi này như một phản xạ quen thuộc.

Trẻ muốn khám phá thế giới xung quanh

Đối với trẻ nhỏ, ném đồ là một cách học rất tự nhiên. Khi quăng một món đồ xuống đất, trẻ quan sát xem vật đó rơi như thế nào, phát ra âm thanh gì, có vỡ hay không. Qua đó, trẻ dần hình thành nhận thức về trọng lực, mối quan hệ nguyên nhân kết quả và đặc tính của đồ vật.

Trong giai đoạn đầu đời, hành vi trẻ hay quăng đồ thường mang tính khám phá hơn là chống đối. Điều quan trọng là cha mẹ cần định hướng để nhu cầu khám phá này diễn ra trong môi trường an toàn, thay vì cố gắng cấm đoán hoàn toàn.

Trẻ chưa kiểm soát tốt hành vi và xung động

Khả năng kiểm soát hành vi và điều tiết cảm xúc của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện. Trẻ thường hành động theo bản năng và sự thôi thúc tức thời. Khi cầm được đồ vật trong tay, trẻ có thể ném đi mà chưa kịp suy nghĩ về hậu quả.

Ở những trẻ có tính khí mạnh, hiếu động hoặc dễ kích động, hành vi ném đồ có thể xảy ra thường xuyên hơn. Đây không phải là lỗi của trẻ mà là đặc điểm phát triển tâm lý cần được uốn nắn và hướng dẫn dần dần.

Trẻ muốn thu hút sự chú ý của người lớn

Một nguyên nhân khá phổ biến khác khiến trẻ hay ném đồ vật là mong muốn được chú ý. Khi trẻ nhận ra rằng mỗi lần ném đồ đều khiến người lớn quay lại nhìn, nói chuyện hoặc phản ứng mạnh, trẻ sẽ ghi nhận đây là cách hiệu quả để được quan tâm.

Tình huống này thường xảy ra khi cha mẹ bận rộn, ít tương tác với con trong ngày hoặc chỉ chú ý đến con khi con làm sai. Lâu dần, trẻ có thể cố tình ném đồ như một “tín hiệu” để được kết nối với người lớn.

Ảnh hưởng từ môi trường và cách phản ứng của người lớn

Cách cha mẹ và người chăm sóc phản ứng với hành vi ném đồ cũng có thể vô tình củng cố thói quen này. Nếu trẻ nhận được phản ứng quá mạnh, quá nhiều lời quát mắng hoặc sự chú ý quá mức, trẻ có thể tiếp tục lặp lại hành vi để “kiểm tra” phản ứng của người lớn.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ hay ném đồ vật?

Khi đối diện với hành vi này, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và áp dụng những biện pháp phù hợp với độ tuổi cũng như hoàn cảnh cụ thể.

Quan sát và xác định nguyên nhân

Trước khi can thiệp, cha mẹ nên quan sát xem trẻ ném đồ trong hoàn cảnh nào chẳng hạn như khi đói, mệt, buồn ngủ, tức giận hay khi muốn được chú ý. Việc hiểu đúng nguyên nhân giúp cha mẹ lựa chọn cách xử lý phù hợp, tránh áp dụng một biện pháp cho mọi tình huống.

Đặt giới hạn rõ ràng và nhất quán

Cha mẹ cần giải thích cho trẻ, bằng ngôn ngữ đơn giản, rằng đồ vật dùng để chơi hoặc sử dụng chứ không phải để ném. Việc đặt giới hạn cần được thực hiện một cách nhất quán, ngắn gọn và phù hợp với khả năng hiểu của trẻ.

Chuyển hướng hành vi một cách tích cực

Nếu trẻ thích ném, cha mẹ có thể cho trẻ ném những vật an toàn như bóng mềm, gối nhỏ hoặc tham gia các trò chơi vận động có kiểm soát. Điều này giúp trẻ giải phóng năng lượng và thỏa mãn nhu cầu vận động mà không gây nguy hiểm.

Dạy trẻ nhận biết và gọi tên cảm xúc

Khi trẻ đã bình tĩnh, cha mẹ có thể giúp trẻ gọi tên cảm xúc như “con đang giận”, “con đang buồn”. Việc này giúp trẻ từng bước học cách diễn đạt cảm xúc bằng lời thay vì bằng hành động.

Tránh phản ứng quá mạnh hoặc la mắng

La hét, đe dọa hoặc trừng phạt nặng có thể khiến trẻ sợ hãi hoặc tiếp tục ném đồ để thu hút phản ứng. Thái độ điềm tĩnh, kiên nhẫn sẽ giúp trẻ học cách điều chỉnh hành vi hiệu quả hơn.

Khen ngợi khi trẻ có hành vi tích cực

Mỗi khi trẻ cầm nắm đồ chơi đúng cách, dừng hành vi ném đồ hoặc biết diễn đạt nhu cầu bằng lời, cha mẹ nên khen ngợi kịp thời. Sự ghi nhận này giúp củng cố hành vi tích cực và giảm dần hành vi không phù hợp.

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi khám?

Trong đa số trường hợp, hành vi trẻ hay ném đồ vật là bình thường và sẽ giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, cha mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đến gặp bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Trẻ ném đồ liên tục, dữ dội và không cải thiện dù đã được hướng dẫn trong thời gian dài
• Hành vi ném đồ đi kèm với xu hướng bạo lực, cố ý làm đau người khác
• Trẻ gặp khó khăn rõ rệt trong việc kiểm soát cảm xúc, thường xuyên cáu gắt, la hét
• Trẻ chậm phát triển ngôn ngữ, ít giao tiếp hoặc không phản ứng với hướng dẫn của người lớn
• Hành vi ném đồ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt gia đình hoặc môi trường học tập

Việc thăm khám sớm giúp đánh giá toàn diện sự phát triển của trẻ và loại trừ các vấn đề tiềm ẩn nếu có.

Hành vi ném đồ ở trẻ nhỏ là một phần của quá trình phát triển tự nhiên, phản ánh nhu cầu khám phá, thể hiện cảm xúc và học cách tương tác với thế giới xung quanh. Thay vì vội vàng trách mắng hay gán nhãn tiêu cực, cha mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân, đồng hành cùng con bằng sự kiên nhẫn, nhất quán và thấu hiểu.

Khi được hướng dẫn đúng cách, trẻ hay ném đồ vật sẽ dần học được cách kiểm soát hành vi, bộc lộ cảm xúc tích cực và phát triển toàn diện hơn về cả thể chất lẫn tinh thần.