Vi khuẩn Cronobacter sakazakii là gì? Vi khuẩn này có thể gây bệnh gì?

Cronobacter sakazakii là một trong những vi khuẩn được quan tâm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, đặc biệt liên quan đến sữa công thức dạng bột dành cho trẻ sơ sinh. Mặc dù tình trạng nhiễm khuẩn không phổ biến, nhưng khi xảy ra ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sinh non hoặc có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, bệnh có thể tiến triển nhanh và gây nhiều biến chứng nghiêm trọng. Vì vậy, việc nhận biết nguy cơ và áp dụng các biện pháp phòng ngừa đúng cách là rất quan trọng.

Vi khuẩn Cronobacter sakazakii là gì?

Cronobacter sakazakii là vi khuẩn Gram âm, hình que, có khả năng di động và không tạo bào tử. Vi khuẩn này có thể tồn tại trong môi trường khô trong thời gian dài, nhờ đó có khả năng tồn lưu trong một số loại thực phẩm và môi trường sản xuất. Cronobacter sakazakii được phát hiện ở nhiều nguồn khác nhau:

• Sữa công thức dạng bột: Đây là nguồn được quan tâm nhiều nhất vì vi khuẩn có thể tồn tại trong sản phẩm hoặc xâm nhập trong quá trình sản xuất, đóng gói hoặc pha chế nếu không bảo đảm vệ sinh.
• Một số thực phẩm khô: Vi khuẩn cũng từng được phát hiện trong trà thảo mộc, tinh bột, protein dạng bột và một số sản phẩm bổ sung dinh dưỡng. Tuy nhiên, các trường hợp gây bệnh từ những nguồn này hiếm gặp hơn.
• Môi trường xung quanh: Cronobacter sakazakii có thể tồn tại trong đất, nước, bụi hoặc các khu vực chế biến thực phẩm. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận sự hiện diện của vi khuẩn trong hệ thống nước thải và môi trường bệnh viện.

Mặc dù vi khuẩn có thể xuất hiện ở nhiều nơi, phần lớn người khỏe mạnh không bị nhiễm bệnh. Nhóm có nguy cơ cao nhất là trẻ sơ sinh dưới 2 tháng tuổi, đặc biệt là trẻ sinh non, trẻ nhẹ cân hoặc có hệ miễn dịch suy giảm.

Vi khuẩn Cronobacter sakazakii có thể gây bệnh gì?

Không phải ai tiếp xúc với Cronobacter sakazakii cũng mắc bệnh. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh và những người có hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương và gây nhiễm trùng nghiêm trọng.

Nhiễm trùng huyết và viêm màng não ở trẻ sơ sinh

Đây là hai bệnh lý nghiêm trọng nhất do Cronobacter sakazakii gây ra. Vi khuẩn có thể đi vào máu, sau đó lan đến não và màng não, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tháng tuổi. Các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, nhưng có thể bao gồm bú kém, quấy khóc nhiều, thay đổi thân nhiệt (sốt hoặc hạ thân nhiệt), vàng da, thở bất thường hoặc cử động bất thường. Khi có các biểu hiện này, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và điều trị.

Biến chứng thần kinh

Nếu gây viêm màng não, Cronobacter sakazakii có thể để lại nhiều di chứng lâu dài ở trẻ sống sót. Một số biến chứng đã được ghi nhận gồm áp xe não, chậm phát triển, suy giảm vận động hoặc các rối loạn thần kinh khác. Trong những trường hợp nặng, bệnh có thể đe dọa tính mạng.

Nhiễm trùng ở người trưởng thành

Ở người lớn khỏe mạnh, nhiễm Cronobacter rất hiếm gặp. Tuy nhiên, người cao tuổi hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm vẫn có nguy cơ mắc bệnh. Vi khuẩn có thể gây nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm trùng vết thương hoặc nhiễm trùng huyết. Mức độ bệnh phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe của từng người và khả năng đáp ứng điều trị.

Các mẹo khác để giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn Cronobacter

Bên cạnh việc pha và bảo quản sữa công thức đúng cách, vệ sinh dụng cụ cho trẻ bú cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ nhiễm Cronobacter sakazakii. Vi khuẩn có thể phát triển trên bình sữa, núm ti hoặc các bộ phận của máy hút sữa nếu không được làm sạch đúng quy trình. Để bảo vệ trẻ, cha mẹ và người chăm sóc nên lưu ý một số biện pháp sau:

Vệ sinh và khử trùng bình sữa, núm ti và máy hút sữa

Sau mỗi lần sử dụng, cần rửa sạch bằng nước và chất tẩy rửa phù hợp, sau đó khử trùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, đặc biệt đối với trẻ dưới 3 tháng tuổi, trẻ sinh non hoặc trẻ suy giảm miễn dịch.

Rửa tay đúng cách trước khi pha sữa hoặc cho trẻ bú

Rửa tay bằng xà phòng và nước trong ít nhất 20 giây trước khi chuẩn bị sữa, cho trẻ ăn hoặc vệ sinh dụng cụ. Nếu không có nước và xà phòng, có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay.

Giữ sạch khu vực pha sữa

Mặt bàn, bồn rửa và các bề mặt tiếp xúc với bình sữa hoặc sữa công thức cần được vệ sinh thường xuyên bằng xà phòng và nước hoặc chất tẩy rửa phù hợp để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.

Pha và bảo quản sữa công thức đúng hướng dẫn

Sữa công thức dạng bột không phải là sản phẩm vô khuẩn. Vì vậy, cần pha sữa theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc nhân viên y tế, đồng thời sử dụng và bảo quản đúng thời gian khuyến cáo để hạn chế sự phát triển của vi khuẩn.

Ưu tiên bú mẹ khi có thể

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu cho trẻ sơ sinh và không liên quan đến nguy cơ nhiễm Cronobacter từ sữa công thức dạng bột. Khi không thể nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ, cha mẹ cần thực hiện đúng các hướng dẫn về pha và bảo quản sữa công thức.

Vi khuẩn Cronobacter sakazakii là tác nhân hiếm gặp nhưng có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, trẻ sinh non và trẻ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Dù nguy cơ mắc bệnh không cao, việc tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh khi pha sữa, làm sạch bình sữa và rửa tay đúng cách vẫn là những biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và bảo vệ sức khỏe cho trẻ.