Vắc xin Zona có thể giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ và bệnh tim

Zona là bệnh do virus gây ra và khá phổ biến ở người lớn tuổi. Các chuyên gia ước tính cứ khoảng 3 người thì có 1 người có thể mắc Zona trong suốt cuộc đời. Vì vậy, việc tiêm vắc xin phòng Zona đã trở thành biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy loại vắc xin này có thể mang lại lợi ích vượt ra ngoài việc phòng ngừa phát ban đau đớn do virus gây ra.

Vắc xin ngừa bệnh Zona có thể giảm nguy cơ sa sút trí tuệ và bệnh tim mạch

Các nghiên cứu gần đây đang cho thấy vắc xin ngừa bệnh Zona có thể giúp bảo vệ sức khỏe tổng thể, đặc biệt là hệ tim mạch và não bộ.

Một nghiên cứu công bố vào tháng 5/2025 cho thấy việc tiêm vắc xin Zona có thể giảm khoảng 23% nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch. Trong khi đó, một nghiên cứu khác công bố tháng 4/2025 ghi nhận rằng vắc xin này có thể giảm tới 20% nguy cơ sa sút trí tuệ.

Những phát hiện này khiến các nhà khoa học quan tâm đến khả năng vắc xin có thể tác động đến các quá trình viêm trong cơ thể, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch và hệ thần kinh.

Zona thần kinh là bệnh do virus Varicella-zoster gây ra, cũng chính là virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi một người khỏi thủy đậu, virus có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể nhiều năm và tái hoạt động khi hệ miễn dịch suy yếu. Khi tái hoạt động, virus gây ra phát ban đau đớn và các mụn nước đặc trưng của bệnh Zona.

Từ năm 2006, người trưởng thành lớn tuổi đã có thể tiêm vắc xin để phòng bệnh. Hiện nay, CDC Hoa Kỳ khuyến nghị người từ 50 tuổi trở lên nên tiêm 2 liều vắc xin Zona để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Dữ liệu về nghiên cứu vắc xin Zona đối với nguy cơ sa sút trí tuệ

Một nghiên cứu mới được trình bày tại IDWeek 2025 đã cung cấp thêm dữ liệu về mối liên hệ giữa vắc xin Zona và sức khỏe tim mạch - thần kinh.

Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học phân tích dữ liệu y tế của hơn 38.000 người tại Hoa Kỳ, với độ tuổi trung bình khoảng 69 tuổi.

• Nhóm đã tiêm vắc xin Zona được theo dõi trung bình 3,6 năm.
• Nhóm không tiêm vắc xin được theo dõi trung bình 3,9 năm.

Kết quả cho thấy vắc xin có thể liên quan đến việc giảm nguy cơ của nhiều tình trạng sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm:

• Sa sút trí tuệ;
• Cục máu đông;
• Nhồi máu cơ tim;
• Đột quỵ.

Theo bác sĩ Ali Dehghani, một trong những tác giả nghiên cứu: “Vắc xin không chỉ ngăn ngừa nhiễm trùng, chúng còn ảnh hưởng đến cách cơ thể phản ứng với viêm.”

Ông cho biết virus Zona có thể ảnh hưởng đến tim, mạch máu và não, ngay cả sau khi các triệu chứng phát ban đã biến mất. Vì vậy, hiểu rõ cách vắc xin giúp giảm các biến chứng này có thể giúp nhìn nhận vắc xin như một công cụ bảo vệ sức khỏe tổng thể, chứ không chỉ để phòng một bệnh cụ thể.

Tiêm vắc xin Zona có thể giảm tới 50% nguy cơ sa sút trí tuệ và tim mạch

Khi kết thúc nghiên cứu, các nhà khoa học phát hiện rằng so với vắc xin phế cầu (vắc xin phòng viêm phổi), những người tiêm vắc xin Zona có các lợi ích đáng chú ý.

Cụ thể, nhóm đã tiêm vắc xin Zona có:

• Giảm 50% nguy cơ sa sút trí tuệ.
• Giảm 27% nguy cơ hình thành cục máu đông.
• Giảm 25% nguy cơ đau tim và đột quỵ.
• Giảm 21% nguy cơ tử vong.

Theo Dehghani, trước đây các nghiên cứu đã cho thấy bệnh Zona có thể làm tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ và sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, chưa có nhiều nghiên cứu đánh giá liệu việc tiêm vắc xin trước khi mắc Zona có giúp giảm các nguy cơ lâu dài này hay không.

Vì vậy, mục tiêu của nghiên cứu là xem liệu vắc xin có thể không chỉ phòng bệnh Zona mà còn giúp giảm phản ứng viêm gây tổn thương mạch máu và não.

Cơ chế có thể liên quan đến việc giảm viêm trong cơ thể

Các nhà nghiên cứu cho rằng một trong những cơ chế giải thích lợi ích của vắc xin Zona có thể liên quan đến việc giảm phản ứng viêm trong cơ thể.

Theo giả thuyết của nhóm nghiên cứu:

• Vắc xin giúp hệ miễn dịch nhận diện và kiểm soát virus sớm hơn.
• Nhờ đó giảm sự tái hoạt động mạnh của virus.
• Điều này có thể giảm tình trạng viêm lan rộng trong cơ thể.

Viêm kéo dài được cho là yếu tố có thể góp phần gây tổn thương mạch máu và tế bào thần kinh. Vì vậy, nếu phản ứng viêm được kiểm soát sớm, nó có thể mang lại lợi ích lâu dài cho tim, não và tuổi thọ.

Nhóm nghiên cứu cũng đang tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về các vấn đề sau:

• Viêm do virus Zona ảnh hưởng đến mạch máu và não như thế nào?
• Liệu các loại vắc xin chống virus khác có mang lại lợi ích tương tự cho tim và não hay không?

Các chuyên gia nói gì về mối liên hệ giữa Zona và sa sút trí tuệ?

Bác sĩ Manisha Parulekar - Chuyên gia Lão khoa, cho biết bà thận trọng nhưng lạc quan trước kết quả của nghiên cứu này.

Theo bà, viêm trong hệ thần kinh có thể là một trong những yếu tố góp phần gây suy giảm nhận thức. Vì vậy, nếu một mũi tiêm phòng thông thường có thể giúp giảm nguy cơ này thì đó là một tín hiệu tích cực.

Nghiên cứu cũng cho thấy vắc xin Zona có thể: Không chỉ ngăn ngừa phát ban đau đớn mà còn có thể giảm viêm trong hệ thần kinh.

Nếu mối liên hệ này được xác nhận trong các nghiên cứu tiếp theo, nó có thể mở ra hướng tiếp cận mới trong phòng ngừa sa sút trí tuệ và các bệnh thoái hóa thần kinh khác.

Tuy vậy, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng vẫn còn quá sớm để kết luận virus Varicella-zoster trực tiếp gây ra sa sút trí tuệ. Những nghiên cứu trong tương lai cần làm rõ:

• Liệu việc ngăn virus tái hoạt động có thực sự làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ hay không?
• Vì sao hiệu quả của vắc xin dường như mạnh hơn ở phụ nữ trong một số dữ liệu?

Ngoài ra, bác sĩ tim mạch Cheng-Han Chen cho biết kết quả nghiên cứu cũng phù hợp với các nghiên cứu trước đây, cho thấy vắc xin Zona có thể góp phần bảo vệ tim mạch và não bộ.

Theo ông, các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng như Zona có thể kích hoạt phản ứng viêm mạnh trong cơ thể, và phản ứng này có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như:

• Tim;
• Mạch máu;
• Não.

Do đó, việc hiểu rõ lợi ích của vắc xin Zona có thể giúp các chuyên gia mở rộng đối tượng được khuyến nghị tiêm phòng trong tương lai.

Các bằng chứng khoa học mới đang cho thấy vắc xin ngừa bệnh Zona có thể mang lại nhiều lợi ích hơn so với việc chỉ phòng phát ban do virus. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy việc tiêm vắc xin có thể liên quan đến giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, cục máu đông, đột quỵ và các biến cố tim mạch. Mặc dù cần thêm nhiều nghiên cứu để xác nhận cơ chế và mức độ ảnh hưởng, những kết quả hiện tại cho thấy tiêm vắc xin Zona có thể trở thành một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ sức khỏe lâu dài, đặc biệt ở người từ 50 tuổi trở lên.