Tụ máu nội sọ có nguy hiểm không? Dấu hiệu nhận biết và cách xử trí

Tụ máu nội sọ xảy ra khi máu tập trung bất thường bên trong hộp sọ, có thể nằm trong mô não hoặc ở khoảng giữa não và hộp sọ. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào vị trí, kích thước vùng tụ máu, tốc độ chảy máu và tình trạng của người bệnh. Vì vậy, đây không phải tình trạng nên tự theo dõi tại nhà khi đã xuất hiện các dấu hiệu thần kinh bất thường.

Tụ máu nội sọ có nguy hiểm không?

Tụ máu nội sọ có thể rất nguy hiểm. Hộp sọ là một khoang kín nên khi lượng máu bên trong tăng lên, vùng tụ máu có thể chèn ép mô não và làm tăng áp lực nội sọ. Nếu tình trạng tiến triển mà không được xử trí kịp thời, chức năng của não có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Điều đáng lưu ý là người bị chấn thương đầu không phải lúc nào cũng xuất hiện triệu chứng ngay lập tức. Có trường hợp ban đầu vẫn tỉnh táo, sinh hoạt gần như bình thường nhưng sau đó mới đau đầu, buồn ngủ, lú lẫn hoặc xuất hiện các bất thường thần kinh. Một số dạng tụ máu dưới màng cứng mạn tính thậm chí có thể tiến triển từ từ trong nhiều tuần.

Các dấu hiệu cần đặc biệt chú ý gồm:

• Đau đầu tăng dần hoặc kéo dài: Đặc biệt đáng lưu ý nếu đau xuất hiện sau một cú va đập hoặc chấn thương vùng đầu.
• Buồn nôn hoặc nôn: Có thể xuất hiện cùng đau đầu và các biểu hiện thần kinh khác.
• Buồn ngủ bất thường hoặc khó đánh thức: Mức độ tỉnh táo giảm dần là dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp.
• Lú lẫn hoặc thay đổi hành vi: Người bệnh có thể mất định hướng, giảm trí nhớ, phản ứng chậm hoặc có hành vi khác thường.
• Yếu hoặc tê một bên cơ thể: Đây là dấu hiệu tổn thương thần kinh cần cấp cứu.
• Nói khó hoặc nói không rõ: Có thể xuất hiện khi vùng não liên quan đến ngôn ngữ bị ảnh hưởng.
• Rối loạn thị giác hoặc mất thăng bằng: Nhìn mờ, nhìn đôi, đi không vững cũng có thể xảy ra.
• Co giật hoặc mất ý thức: Đây là những biểu hiện nghiêm trọng cần được hỗ trợ y tế ngay.

Nếu một người vừa bị chấn thương đầu và sau đó xuất hiện giảm ý thức, co giật, yếu liệt, nói khó, nôn, đau đầu ngày càng tăng hoặc khó đánh thức, cần đưa người đó đến cơ sở cấp cứu ngay. Không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.

Người đang sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu cũng cần thận trọng hơn sau chấn thương đầu. Không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc; bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ chảy máu và quyết định cách xử trí thích hợp.

Nguyên nhân gây tụ máu nội sọ

Chấn thương đầu là một nguyên nhân thường gặp, nhưng tụ máu trong hộ sọ không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ chấn thương. Vị trí máu tích tụ cũng tạo nên những dạng tổn thương khác nhau.

Một số nguyên nhân và tình trạng liên quan quan trọng gồm:

• Chấn thương vùng đầu: Té ngã, tai nạn giao thông, va chạm khi chơi thể thao hoặc các chấn thương mạnh khác có thể làm tổn thương mạch máu và gây chảy máu trong hộp sọ. Đôi khi bên ngoài đầu không có vết thương rõ ràng nhưng bên trong vẫn có thể chảy máu.
• Tụ máu dưới màng cứng: Máu tích tụ ở khoảng nằm dưới màng cứng, một trong những lớp màng bao quanh não. Tình trạng có thể diễn tiến cấp tính sau chấn thương nặng hoặc tiến triển chậm sau chấn thương nhẹ, đặc biệt ở người lớn tuổi.
• Tụ máu ngoài màng cứng: Máu tập trung giữa hộp sọ và màng cứng. Dạng này thường liên quan đến chấn thương đầu và có thể tiến triển nhanh, vì vậy cần được phát hiện sớm.
• Tụ máu trong não: Máu nằm ngay trong mô não. Ngoài chấn thương, tình trạng chảy máu trong não có thể liên quan đến tăng huyết áp, bất thường mạch máu hoặc một số nguyên nhân khác.
• Bất thường mạch máu não: Phình mạch hoặc dị dạng động tĩnh mạch có thể gây chảy máu khi mạch bị vỡ.
• Thuốc ảnh hưởng đến quá trình đông máu: Một số thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc khiến chảy máu sau chấn thương đáng lo ngại hơn. Việc xử trí thuốc phải do nhân viên y tế quyết định.

Người lớn tuổi cần chú ý đến tụ máu dưới màng cứng mạn tính. Sau một chấn thương tương đối nhẹ, các triệu chứng có thể xuất hiện từ từ với đau đầu, buồn ngủ, lú lẫn, giảm trí nhớ hoặc đi lại không vững. Vì diễn tiến chậm, những biểu hiện này đôi khi dễ bị nhầm với các vấn đề sức khỏe khác.

Tụ máu nội sọ được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Không thể xác định chính xác có tụ máu trong hộ sọ hay không chỉ dựa vào triệu chứng. Người bệnh cần được thăm khám thần kinh và thực hiện các xét nghiệm hình ảnh phù hợp.

Chụp CT hoặc MRI để xác định vị trí tụ máu

Chụp cắt lớp vi tính (CT) thường được sử dụng để phát hiện tụ máu nội sọ, đặc biệt trong tình huống cấp cứu. Hình ảnh giúp bác sĩ đánh giá vị trí và kích thước vùng chảy máu cũng như những tổn thương liên quan.

Chụp cộng hưởng từ (MRI) cũng có thể được sử dụng trong một số trường hợp. Tùy nguyên nhân nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp khảo sát mạch máu não.

Theo dõi những trường hợp phù hợp

Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật ngay. Một vùng tụ máu nhỏ, không gây triệu chứng đáng kể có thể được bác sĩ lựa chọn theo dõi, tùy vị trí và tình trạng lâm sàng.

Trong quá trình này, người bệnh có thể được kiểm tra thần kinh thường xuyên và chụp hình ảnh lại để đánh giá vùng tụ máu có thay đổi hay không.

Điều này không có nghĩa người bệnh có thể tự quyết định theo dõi tại nhà sau khi nghi ngờ tụ máu nội sọ. Việc lựa chọn theo dõi hay can thiệp cần dựa trên kết quả thăm khám và hình ảnh não.

Phẫu thuật khi tụ máu gây chèn ép hoặc có chỉ định

Một số trường hợp cần phẫu thuật để lấy hoặc dẫn lưu máu, qua đó giảm áp lực lên não. Phương pháp can thiệp phụ thuộc vào loại tụ máu, kích thước, vị trí, triệu chứng và tình trạng chung của người bệnh.

Bác sĩ ngoại thần kinh có thể lựa chọn dẫn lưu qua lỗ nhỏ ở hộp sọ hoặc mở một phần hộp sọ để tiếp cận và lấy khối máu tụ trong những trường hợp thích hợp.

Nếu người bệnh đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến đông máu, đội ngũ điều trị cũng sẽ đánh giá việc kiểm soát tác dụng của thuốc khi cần thiết. Người bệnh và gia đình không nên tự ý ngừng thuốc trước khi được nhân viên y tế hướng dẫn.

Phục hồi chức năng sau điều trị

Thời gian hồi phục khác nhau đáng kể giữa từng người. Một số trường hợp hồi phục tốt, trong khi những tổn thương nặng có thể để lại khó khăn về vận động, ngôn ngữ, trí nhớ hoặc khả năng thực hiện hoạt động hằng ngày.

Khi cần thiết, kế hoạch phục hồi có thể bao gồm vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu hoặc trị liệu ngôn ngữ. Việc trở lại học tập, làm việc, lái xe, chơi thể thao và các hoạt động có nguy cơ chấn thương đầu nên thực hiện theo hướng dẫn của đội ngũ điều trị.

Khi nào cần đi cấp cứu vì nghi ngờ tụ máu nội sọ?

Điều quan trọng nhất là không bỏ qua sự thay đổi về ý thức hoặc chức năng thần kinh sau chấn thương đầu. Một người trông có vẻ ổn ngay sau tai nạn vẫn có thể xuất hiện triệu chứng muộn.

Cần tìm kiếm hỗ trợ y tế khẩn cấp khi người bị chấn thương đầu có một trong những biểu hiện như:

• Mất ý thức hoặc khó đánh thức.
• Co giật.
• Đau đầu ngày càng nặng hoặc không giảm.
• Nôn sau chấn thương, đặc biệt khi đi kèm các triệu chứng bất thường khác.
• Lú lẫn, giảm trí nhớ hoặc hành vi thay đổi rõ rệt.
• Yếu, tê hoặc khó vận động một bên cơ thể.
• Nói khó, không hiểu lời nói hoặc giao tiếp bất thường.
• Đi lại mất thăng bằng hoặc phối hợp vận động kém.
• Thị lực thay đổi rõ rệt.

Ngay cả khi chấn thương có vẻ nhẹ, người lớn tuổi hoặc người đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu cần được đánh giá thận trọng hơn nếu xuất hiện triệu chứng bất thường. Một số dạng tụ máu dưới màng cứng có thể biểu hiện muộn thay vì xuất hiện ngay sau chấn thương.

Không nên tự điều trị một trường hợp nghi ngờ tụ máu nội sọ bằng thuốc giảm đau hoặc các biện pháp tại nhà rồi chờ triệu chứng cải thiện. Khi có dấu hiệu cảnh báo, ưu tiên là được đánh giá y tế sớm để xác định có chảy máu trong hộp sọ hay không.

Nhìn chung, tụ máu nội sọ có mức độ từ những tổn thương nhỏ cần theo dõi đến tình trạng cấp cứu cần phẫu thuật. Nhận biết sớm đau đầu tăng dần, nôn, buồn ngủ bất thường, lú lẫn, yếu liệt, nói khó, co giật hoặc mất ý thức sau chấn thương đầu giúp người bệnh được tiếp cận chăm sóc phù hợp kịp thời.