Trên 65 tuổi có cần tiêm vắc xin phế cầu? Lợi ích và lịch tiêm cần biết

Người lớn tuổi dễ mắc viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não do phế cầu khuẩn hơn người trẻ. Vì vậy, việc tìm hiểu trên 65 tuổi có cần tiêm vắc xin phế cầu là cần thiết để chủ động phòng bệnh đúng cách.

Trên 65 tuổi có cần tiêm vắc xin phế cầu vì sao?

Phế cầu khuẩn, tên khoa học là Streptococcus pneumoniae, có thể gây nhiều bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng. Thường gặp nhất là viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm xoang và viêm tai giữa. Ở người trên 65 tuổi, các bệnh này có nguy cơ diễn tiến nặng hơn do hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi.

Khi tuổi càng cao, khả năng nhận diện và đáp ứng với tác nhân gây bệnh của cơ thể thường kém hơn. Người lớn tuổi cũng dễ có bệnh nền như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc suy giảm miễn dịch. Những yếu tố này làm tăng nguy cơ nhập viện, biến chứng và phục hồi chậm sau nhiễm trùng hô hấp.

Phế cầu khuẩn lây chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần. Một số người có thể mang vi khuẩn ở vùng mũi họng nhưng không có triệu chứng rõ ràng. Điều này khiến người cao tuổi vẫn có thể mắc bệnh dù không tiếp xúc với người đang ốm nặng.

Theo CDC, tiêm vắc xin phế cầu được khuyến nghị cho trẻ nhỏ, người từ 50 tuổi trở lên và các nhóm có nguy cơ cao mắc bệnh do phế cầu. Người từ 65 tuổi trở lên nên tiêm vắc xin phế cầu để giảm nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng như viêm phổi và viêm màng não.

Người trên 65 tuổi có cần tiêm vắc xin phế cầu không?

Câu trả lời là có, người trên 65 tuổi nên được tư vấn tiêm vắc xin phế cầu nếu chưa tiêm hoặc chưa rõ tiền sử tiêm chủng. Đây là nhóm tuổi có nguy cơ cao mắc bệnh nặng, nhất là khi có bệnh nền hoặc thường xuyên tiếp xúc nơi đông người. Tiêm phòng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nhưng có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng và biến chứng.

Vắc xin phế cầu giúp hệ miễn dịch nhận diện một số chủng phế cầu thường gây bệnh. Khi cơ thể gặp vi khuẩn thật, hệ miễn dịch có thể đáp ứng nhanh hơn. Nhờ đó, người được tiêm có thêm lớp bảo vệ trước các bệnh như viêm phổi phế cầu, nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não.

Những người trên 65 tuổi càng nên trao đổi với bác sĩ nếu có các tình trạng sau:

• Mắc bệnh phổi mạn tính như hen phế quản hoặc COPD.
• Có bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh gan hoặc bệnh thận mạn.
• Đang điều trị ung thư, dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc có suy giảm miễn dịch.
• Đã cắt lách, rò dịch não tủy hoặc cấy ốc tai điện tử.
• Hút thuốc lá hoặc thường xuyên sống trong môi trường đông người.

Không nên tự kết luận rằng sức khỏe còn tốt thì không cần tiêm. Ở người cao tuổi, nhiễm trùng hô hấp có thể khởi phát âm thầm nhưng tiến triển nhanh. Vì vậy, việc khám sàng lọc và tư vấn lịch tiêm phù hợp là bước quan trọng trước khi quyết định.

Người trên 65 tuổi nên tiêm loại vắc xin phế cầu nào?

Hiện nay, vắc xin phế cầu dùng cho người lớn gồm nhóm vắc xin cộng hợp và vắc xin polysaccharide. Mỗi loại có phạm vi bảo vệ, cách dùng và lịch tiêm khác nhau. Việc lựa chọn cần dựa trên tuổi, bệnh nền, tiền sử tiêm trước đây và loại vắc xin đang có tại cơ sở tiêm chủng.

Vắc xin cộng hợp phế cầu

Vắc xin cộng hợp phế cầu thường được ký hiệu là PCV, ví dụ PCV13, PCV15, PCV20 hoặc PCV21 tùy quốc gia và thời điểm lưu hành. Nhóm vắc xin này giúp cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch với các tuýp phế cầu có trong vắc xin. Một số loại PCV thế hệ mới có thể được dùng đơn liều cho người lớn theo khuyến nghị phù hợp.

Vắc xin polysaccharide PPSV23

PPSV23 là vắc xin chứa kháng nguyên từ 23 tuýp phế cầu. Trước đây, loại này được sử dụng phổ biến cho người từ 65 tuổi trở lên và một số nhóm nguy cơ cao. Trong một số trường hợp, PPSV23 có thể được dùng sau PCV theo khoảng cách nhất định.

Lịch tiêm tham khảo cho người lớn tuổi

Lịch tiêm không giống nhau cho tất cả mọi người. Người chưa từng tiêm, đã tiêm PCV13, đã tiêm PPSV23 hoặc không nhớ lịch sử tiêm sẽ có cách tư vấn khác nhau. CDC hiện khuyến nghị người lớn từ 50 tuổi trở lên chưa từng tiêm vắc xin phế cầu cộng hợp có thể tiêm PCV15, PCV20 hoặc PCV21 theo chỉ định; nếu dùng PCV15 thì thường cần PPSV23 sau đó.

Bảng dưới đây giúp hình dung vai trò của từng nhóm vắc xin:

Tại Việt Nam, loại vắc xin có sẵn có thể khác nhau theo thời điểm và cơ sở tiêm chủng. Người trên 65 tuổi nên mang theo sổ tiêm, hồ sơ bệnh nền và đơn thuốc đang sử dụng khi đi khám sàng lọc. Điều này giúp nhân viên y tế đánh giá đúng loại vắc xin và thời điểm tiêm.

Lưu ý trước và sau khi tiêm vắc xin phế cầu cho người cao tuổi

Trước khi tiêm, người trên 65 tuổi cần thông báo đầy đủ tình trạng sức khỏe. Các thông tin quan trọng gồm bệnh đang mắc, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng, phản ứng sau tiêm trước đây và các lần tiêm vắc xin phế cầu nếu có. Người đang sốt cao, mắc bệnh cấp tính nặng hoặc có phản ứng dị ứng nghiêm trọng với thành phần vắc xin cần được đánh giá kỹ.

Sau tiêm, phản ứng thường gặp có thể là đau, đỏ, sưng nhẹ tại vị trí tiêm. Một số người có thể mệt, đau cơ, sốt nhẹ hoặc đau đầu trong thời gian ngắn. Các phản ứng này thường tự cải thiện, nhưng vẫn nên theo dõi theo hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng.

Người cao tuổi cần đi khám ngay nếu có dấu hiệu bất thường sau tiêm như khó thở, phù mặt, nổi mề đay lan rộng, sốt cao kéo dài, lơ mơ hoặc đau ngực. Không nên tự dùng nhiều loại thuốc hạ sốt, kháng viêm hoặc kháng sinh khi chưa có tư vấn y tế. Đặc biệt, người đang dùng thuốc chống đông, thuốc tim mạch hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính cần hỏi bác sĩ trước khi thay đổi bất kỳ thuốc nào.

Phòng bệnh hô hấp ở người trên 65 tuổi ngoài tiêm vắc xin

Tiêm vắc xin phế cầu là biện pháp quan trọng, nhưng không phải cách phòng bệnh duy nhất. Người cao tuổi vẫn cần duy trì các thói quen bảo vệ đường hô hấp hằng ngày. Điều này đặc biệt cần thiết trong mùa lạnh, mùa cúm hoặc khi có nhiều bệnh hô hấp lưu hành.

Các biện pháp nên thực hiện gồm:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay.
• Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc cơ sở y tế.
• Tránh tiếp xúc gần với người đang ho, sốt hoặc có triệu chứng hô hấp.
• Kiểm soát tốt bệnh nền theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Ăn uống đủ chất, ngủ đủ và vận động phù hợp với thể trạng.
• Không hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc khói thuốc.
• Tiêm các vắc xin được khuyến nghị khác như cúm, COVID 19 hoặc zona nếu phù hợp.

Người trên 65 tuổi cũng nên tái khám định kỳ để đánh giá chức năng hô hấp, tim mạch và chuyển hóa. Khi có triệu chứng như sốt, ho nhiều, đau ngực, khó thở, thở nhanh hoặc lú lẫn, cần đi khám sớm. Việc điều trị kịp thời giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng.

Trên 65 tuổi có cần tiêm vắc xin phế cầu là vấn đề nên được quan tâm vì đây là nhóm có nguy cơ cao mắc viêm phổi và nhiễm trùng nặng do phế cầu khuẩn. Người lớn tuổi nên khám sàng lọc để được tư vấn lịch tiêm phù hợp với tiền sử tiêm chủng, bệnh nền và loại vắc xin hiện có. Để chủ động bảo vệ sức khỏe, bạn có thể đặt lịch tại Tiêm chủng Long Châu để được hỗ trợ lựa chọn vắc xin phế cầu phù hợp.