Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm phải làm sao? Cách điều chỉnh hiệu quả

Giấc ngủ đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển trí não và chiều cao của trẻ trong những tháng đầu đời. Việc hiểu rõ bản chất sinh lý và áp dụng các biện pháp điều chỉnh nhịp sinh học đúng cách sẽ giúp em bé nhanh chóng lấy lại giấc ngủ đêm êm đềm, tạo tiền đề cho sự phát triển toàn diện. Vì vậy, hãy cùng tìm hiểu tình trạng trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm trong bài viết dưới đây.

Cách khắc phục tình trạng trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm?

Để giải đáp câu hỏi trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm phải làm sao, phụ huynh nên kiên trì thiết lập nếp sinh hoạt phân biệt ngày đêm rõ ràng thông qua giải pháp sau:

Tạo sự khác biệt rõ rệt giữa môi trường ban ngày và ban đêm

Đây là giải pháp cốt lõi để lập trình lại đồng hồ sinh học cho em bé:

• Vào ban ngày: Mở rèm cửa để ánh sáng tự nhiên tràn vào phòng ngủ. Duy trì các hoạt động sinh hoạt gia đình bình thường như tiếng nói chuyện, tiếng tivi hoặc tiếng máy giặt ở mức độ vừa phải. Khi cho bé bú ban ngày, hãy tích cực tương tác, trò chuyện, hát ru và chơi đùa nhẹ nhàng để giữ cho bé tỉnh táo.
• Vào ban đêm: Giữ không gian phòng ngủ tối hoàn toàn hoặc chỉ sử dụng đèn ngủ ánh sáng cam dịu nhẹ. Giảm thiểu tối đa tiếng ồn xung quanh. Khi thay tã hoặc cho bú đêm, cha mẹ nên thao tác thật nhẹ nhàng, không trò chuyện hay nhìn vào mắt bé để trẻ hiểu rằng ban đêm là thời gian dành riêng cho việc ngủ.

Giới hạn thời gian ngủ mỗi giấc vào ban ngày

Một nguyên nhân phổ biến khiến em bé thức đêm là do ngủ quá nhiều vào ban ngày. Cha mẹ không nên để trẻ sơ sinh ngủ một giấc ban ngày kéo dài vượt quá 2.5 - 3 tiếng liên tục.

Nếu thấy em bé ngủ quá lâu vào ban ngày, hãy chủ động đánh thức bé dậy bằng cách mở bớt chăn quấn, massage nhẹ nhàng lòng bàn chân hoặc trò chuyện nhỏ nhẹ để cho bé bú cữ tiếp theo. Việc chia nhỏ các giấc ngủ ngắn ban ngày sẽ tích lũy "cơn thèm ngủ" giúp bé ngủ dài giấc hơn vào ban đêm.

Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ vào ban ngày

Trẻ sơ sinh cần tích lũy đủ lượng calo vào ban ngày để giảm bớt nhu cầu đòi ăn vào ban đêm. Cha mẹ nên cho bé bú đủ cữ, khoảng 2 - 3 tiếng một lần vào ban ngày. Nếu em bé hay ngủ gật trong lúc bú, hãy kích thích nhẹ vào tai hoặc má để bé bú hết cữ sữa trước khi vào giấc.

Thiết lập thói quen trước khi đi ngủ

Bắt đầu từ tuần thứ 2 - 3 sau sinh, phụ huynh có thể xây dựng một chuỗi hành động lặp đi lặp lại vào một khung giờ cố định buổi tối (khoảng 19 - 20 giờ) để phát tín hiệu cho bé chuẩn bị đi ngủ:

• Massage toàn thân bằng dầu massage chuyên dụng cho trẻ sơ sinh.
• Mặc quần áo thoải mái, quấn chăn ủ ấm vừa phải.
• Tắt đèn sáng, bật tiếng ồn trắng và cho bé bú cữ tối.

Đảm bảo môi trường ngủ an toàn và thoải mái

Nhiệt độ phòng ngủ lý tưởng cho trẻ sơ sinh duy trì ở mức 26 - 28 độ C đối với khí hậu Việt Nam (khi bé mặc đủ quần áo và mang tất). Tránh mặc quá nhiều lớp quần áo gây nóng chật, đổ mồ hôi lưng khiến bé giật mình tỉnh giấc. Đồng thời, kiểm tra tã thường xuyên để đảm bảo mông bé luôn khô thoáng.

Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm do đâu?

Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm là tình trạng rối loạn nhịp ngày đêm sinh lý phổ biến, xảy ra do tuyến tùng của trẻ chưa hoàn thiện để sản xuất hormone melatonin (hormone điều hòa giấc ngủ theo ánh sáng) và đồng hồ sinh học cơ thể chưa phân biệt được sự khác biệt giữa ban ngày và ban đêm.

Theo các thống kê y khoa, trẻ sơ sinh mới sinh ra dành từ 16 - 18 giờ mỗi ngày để ngủ, chia làm nhiều giấc ngắn từ 2 - 4 giờ theo cữ bú do dung tích dạ dày của bé còn rất nhỏ. Phải đến giai đoạn từ 6 - 12 tuần tuổi (khoảng 2 - 3 tháng), hệ thần kinh trung ương của em bé mới bắt đầu nhận biết được tín hiệu ánh sáng mặt trời và từng bước hình thành nhịp sinh học tự nhiên giống như người trưởng thành.

Bên cạnh yếu tố sinh lý chưa trưởng thành, tình trạng đảo lộn giấc ngủ ở trẻ nhỏ còn xuất phát từ một số nguyên nhân tác động bên ngoài như:

• Môi trường ban ngày quá tĩnh lặng và tối: Việc phụ huynh giữ phòng ngủ quá tối hoặc quá yên tĩnh vào ban ngày khiến cơ thể trẻ hiểu lầm rằng đó là thời gian ngủ ban đêm.
• Tương tác ban đêm quá nhiều: Khi trẻ thức giấc vào ban đêm để bú hoặc thay tã, cha mẹ thường bật đèn sáng, trò chuyện hoặc bế đung đưa quá mức, làm kích thích hệ thần kinh của bé tỉnh táo hơn.
• Nhu cầu năng lượng và cữ bú: Dạ dày trẻ sơ sinh tiêu hóa sữa mẹ rất nhanh (khoảng 1.5 - 2 tiếng/cữ). Nếu cữ ăn ban ngày không đủ no, trẻ sẽ thức dậy liên tục vào ban đêm để đòi bú bù.
• Sự khó chịu về thể chất: Tã ướt, nhiệt độ phòng quá nóng hoặc quá lạnh, quần áo chật chội cũng là tác nhân khiến giấc ngủ đêm của em bé bị gián đoạn.

Trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm có nguy hiểm không?

Về bản chất y khoa, hiện tượng trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm trong 4 - 8 tuần đầu tiên sau khi sinh là một phản ứng sinh lý hết sức bình thường và không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng của em bé. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài dai dẳng mà không được điều chỉnh đúng hướng, nó có thể dẫn đến những ảnh hưởng tiêu cực cho cả bé lẫn cha mẹ:

• Ảnh hưởng đến sự phát triển của em bé: Hormone tăng trưởng (GH) được tiết ra nhiều nhất vào khoảng từ 22 giờ đêm đến 2 giờ sáng khi trẻ ngủ sâu giấc. Nếu trẻ liên tục trần trọc, quấy khóc ban đêm, quá trình tiết hormone tăng trưởng có thể bị gián đoạn, làm gia tăng rủi ro em bé bị chậm lớn hoặc rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng.
• Suy giảm hệ miễn dịch: Giấc ngủ chập chờn ban đêm làm giảm khả năng đề kháng tự nhiên, khiến cơ thể em bé dễ nhạy cảm với các yếu tố thời tiết và các loại vi trùng gây bệnh đường hô hấp.
• Tâm lý kiệt sức ở người chăm sóc: Việc phải thức đêm liên tục để bế ru quấy khóc khiến người mẹ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, suy nhược cơ thể và gia tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh.

Ngoài ra, cha mẹ cần phân biệt rõ giữa hiện tượng đảo lộn nhịp ngày đêm sinh lý với các dấu hiệu quấy khóc bất thường do đau bụng co thắt hoặc tình trạng trào ngược dạ dày thực quản.

Những sai lầm thường gặp khi điều chỉnh giấc ngủ cho trẻ sơ sinh?

Trong quá trình nỗ lực giúp em bé thoát khỏi tình trạng trằn trọc ban đêm, không ít cha mẹ vô tình mắc phải những sai lầm khiến rối loạn giấc ngủ của trẻ trở nên nghiêm trọng hơn:

• Ép trẻ thức trắng vào ban ngày: Nhiều phụ huynh cho rằng cố tình giữ em bé không ngủ suốt cả ngày sẽ giúp bé mệt và ngủ say vào ban đêm. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, việc thức quá lâu làm cơ thể tiết ra hormone cortisol (hormone căng thẳng), dẫn đến tình trạng "quá tải thần kinh". Khi đó, em bé sẽ quấy khóc dữ dội hơn và càng khó đi vào giấc ngủ đêm.
• Tự ý bổ sung vi chất khi chưa có chỉ định: Một số gia đình khi thấy con quấy khóc đêm liền tự ý mua các loại canxi, kẽm hoặc thuốc ngủ thảo dược cho bé uống. Việc tự ý dùng thuốc cho trẻ sơ sinh có thể gây gánh nặng cho gan, thận và tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe.
• Cai bú đêm quá sớm hoặc quá đột ngột: Với trẻ dưới 3 tháng tuổi, dạ dày bé còn nhỏ nên việc thức dậy bú 1 - 2 lần trong đêm vẫn là nhu cầu sinh lý tự nhiên. Việc ép trẻ cai bú đêm quá sớm khi bé chưa đủ cân nặng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất.

Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh đi khám bác sĩ?

Dù tình trạng trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm phần lớn là hiện tượng sinh lý tự nhiên, phụ huynh vẫn cần theo dõi sát sao các biểu hiện toàn thân của em bé. Cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa Nhi để được bác sĩ thăm khám nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường như:

• Em bé quấy khóc thét liên tục nhiều giờ liền vào ban đêm, bế ru hoặc cho bú đều không thể làm dịu.
• Trẻ quấy khóc kèm theo triệu chứng sốt, vặn mình gồng người dữ dội, nôn trớ sữa nhiều sau khi ăn.
• Trẻ có biểu hiện rụng tóc hình vành khăn sau óc, chậm tăng cân, giật mình hoảng sợ dai dẳng (dấu hiệu nghi ngờ còi xương do thiếu vitamin D).
• Tình trạng đảo lộn giấc ngủ kéo dài qua 3 tháng tuổi mà không có dấu hiệu cải thiện dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp điều chỉnh.

Khi đưa trẻ đi khám, các bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành kiểm tra thể chất, đánh giá chỉ số vi chất và đưa ra phác đồ chăm sóc phù hợp nhất, giúp em bé sớm tìm lại giấc ngủ ngon và phát triển khỏe mạnh.

Tóm lại, trẻ sơ sinh ngủ ngày thức đêm là tình trạng khá thường gặp do đồng hồ sinh học của bé chưa hoàn thiện. Cha mẹ có thể giúp trẻ dần hình thành thói quen ngủ phù hợp bằng cách tạo môi trường ngủ yên tĩnh, phân biệt rõ ban ngày - ban đêm và duy trì lịch sinh hoạt đều đặn. Nếu trẻ khó ngủ kéo dài, quấy khóc nhiều, bú kém hoặc có dấu hiệu bất thường khác, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn phù hợp.