Toxoplasmosis là gì? Triệu chứng nhận biết và đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh

Toxoplasmosis nghe có vẻ xa lạ, nhưng đây lại là bệnh nhiễm trùng có thể lây truyền âm thầm qua thực phẩm, đất cát hoặc vật nuôi quen thuộc như mèo. Phần lớn người mắc không có triệu chứng rõ rệt, song với phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch yếu, toxoplasmosis có thể gây biến chứng nguy hiểm. 

Toxoplasmosis là gì?

Toxoplasmosis là bệnh nhiễm ký sinh trùng do Toxoplasma gondii - một loại ký sinh trùng đơn bào có mặt phổ biến trên toàn thế giới. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, ký sinh trùng này có thể tồn tại trong thời gian rất dài, thậm chí suốt đời, dưới dạng tiềm ẩn mà không gây triệu chứng rõ ràng ở người khỏe mạnh. 

Tuy nhiên, ở phụ nữ mang thai và những người suy giảm miễn dịch, toxoplasmosis có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như tổn thương não, mắt, hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Do đó, việc hiểu rõ bản chất bệnh, đường lây truyền và các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp kiểm soát và giảm thiểu nguy cơ nhiễm Toxoplasma gondii.

Triệu chứng nhận biết

Phần lớn các trường hợp nhiễm Toxoplasma gondii không biểu hiện triệu chứng lâm sàng rõ ràng, đặc biệt ở người có hệ miễn dịch bình thường. Nhiều người chỉ phát hiện nhiễm toxoplasmosis một cách tình cờ khi làm xét nghiệm huyết thanh học. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, bệnh có thể khởi phát với các biểu hiện tương tự cúm, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với nhiễm trùng thông thường. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Sốt nhẹ đến vừa: Do phản ứng miễn dịch của cơ thể trước sự xâm nhập của ký sinh trùng.
• Sưng hạch bạch huyết: Thường gặp ở vùng cổ, nách hoặc bẹn, có thể kéo dài nhiều tuần.
• Đau đầu: Xuất hiện rải rác, mức độ nhẹ đến trung bình.
• Đau cơ, mệt mỏi: Cảm giác đau nhức toàn thân, giảm sức chịu đựng khi vận động.
• Phát ban da: Ít gặp hơn, thường không đặc hiệu.

Ở người suy giảm miễn dịch hoặc phụ nữ mang thai, triệu chứng có thể nặng nề hơn và cần được theo dõi, đánh giá y khoa sớm để tránh biến chứng.

Đối tượng có nguy cơ cao

Toxoplasmosis có thể xảy ra ở bất kỳ ai, tuy nhiên đa số người khỏe mạnh thường không có triệu chứng rõ ràng hoặc bệnh diễn tiến nhẹ. Ngược lại, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao dễ gặp biến chứng nghiêm trọng khi nhiễm Toxoplasma gondii, do khả năng đáp ứng miễn dịch bị hạn chế hoặc liên quan trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi. Các nhóm nguy cơ cao bao gồm:

• Phụ nữ mang thai: Nếu người mẹ nhiễm toxoplasmosis lần đầu trong thai kỳ, ký sinh trùng có thể truyền qua nhau thai, gây toxoplasmosis bẩm sinh cho thai nhi. Hậu quả có thể bao gồm sảy thai, thai chết lưu hoặc tổn thương não, mắt và các cơ quan khác của trẻ sau sinh.
• Người suy giảm miễn dịch: Bao gồm người nhiễm HIV/AIDS, bệnh nhân ung thư đang hóa trị, người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài hoặc người vừa ghép tạng. Ở nhóm này, bệnh có nguy cơ tái hoạt và gây tổn thương nghiêm trọng đến não, phổi và các cơ quan quan trọng.
• Trẻ sơ sinh nhiễm bệnh bẩm sinh: Trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm Toxoplasma gondii trong hoặc ngay trước thai kỳ có nguy cơ cao phát triển bệnh nặng, ảnh hưởng lâu dài đến thần kinh và thị lực nếu không được phát hiện và điều trị sớm.

Cách phòng ngừa bệnh toxoplasmosis

Toxoplasma gondii là một loại ký sinh trùng có thể lây nhiễm qua thực phẩm, đất, nước và phân mèo. Dưới đây là các biện pháp phòng ngừa được khuyến nghị trong y học và dinh dưỡng:

• Nấu chín hoàn toàn thịt bằng cách sử dụng nhiệt kế thực phẩm, đảm bảo đạt nhiệt độ an toàn để tiêu diệt Toxoplasma gondii.
• Đông lạnh thịt ở nhiệt độ dưới 0°F (-18°C) trong vài ngày trước khi chế biến nhằm làm giảm đáng kể nguy cơ nhiễm ký sinh trùng (tuy nhiên, nấu chín vẫn là biện pháp an toàn nhất).
• Rửa kỹ rau, củ, quả dưới vòi nước chảy hoặc nấu chín trước khi ăn, đặc biệt là thực phẩm dùng sống.
• Tuyệt đối không sử dụng sữa dê chưa tiệt trùng và tránh ăn hải sản sống hoặc tái như hàu, sò, nghêu.
• Làm sạch bề mặt, dụng cụ chế biến thực phẩm bằng nước nóng và xà phòng sau mỗi lần sử dụng để tránh lây nhiễm chéo.
• Đeo găng tay khi làm vườn, tiếp xúc với đất hoặc cát có nguy cơ nhiễm phân mèo chứa noãn nang Toxoplasma.
• Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sạch sau khi tiếp xúc với đất, cát, thực phẩm sống hoặc vật nuôi.
• Dọn khay vệ sinh của mèo hằng ngày để hạn chế sự phát triển của noãn nang gây bệnh.
• Tránh tiếp xúc trực tiếp với phân mèo; nếu cần làm vệ sinh, nên mang găng tay và rửa tay kỹ sau đó.
• Phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh mạn tính nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn thêm các biện pháp dự phòng phù hợp.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn đọc hiểu rõ toxoplasmosis là gì, con đường lây nhiễm, các triệu chứng thường gặp cũng như những đối tượng có nguy cơ cao dễ gặp biến chứng. Dù đa số trường hợp bệnh diễn tiến âm thầm và không gây nguy hiểm ở người khỏe mạnh, toxoplasmosis vẫn có thể để lại hậu quả nghiêm trọng đối với phụ nữ mang thai, thai nhi và người suy giảm miễn dịch. Vì vậy, chủ động phòng ngừa bằng cách ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây và thăm khám y tế khi có yếu tố nguy cơ là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài cho bản thân và gia đình.