Thừa kẽm ở trẻ có dấu hiệu gì và cách khắc phục

Trong từng giai đoạn phát triển, nhu cầu kẽm của trẻ có sự khác nhau và cần được đáp ứng phù hợp. Vì vậy, cha mẹ cần chú ý đến lượng kẽm trẻ nhận được từ chế độ ăn, thuốc hoặc các sản phẩm bổ sung. Việc sử dụng quá mức, đặc biệt khi kết hợp nhiều sản phẩm có chứa kẽm, có thể làm cơ thể dư thừa vi chất này và dẫn đến thừa kẽm. Tình trạng kéo dài không chỉ gây rối loạn tiêu hóa mà còn ảnh hưởng đến khả năng hấp thu một số dưỡng chất khác. Do đó, hiểu rõ biểu hiện và nguyên nhân là cơ sở để chăm sóc trẻ an toàn hơn.

Kẽm có vai trò gì và nhu cầu của trẻ như thế nào?

Trước khi tìm hiểu các biểu hiện bất thường, cha mẹ cần biết kẽm đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng trong cơ thể. Đây là một vi chất tham gia vào nhiều quá trình sinh hóa và có liên quan đến sự phát triển của tế bào.

Kẽm góp phần duy trì sức đề kháng, chữa lành vết thương, tăng trưởng tế bào và sức khỏe xương. Vi chất này còn tham gia vào chức năng vị giác, khứu giác và góp phần tạo cảm giác ngon miệng.

Kẽm có trong nhiều thực phẩm như hàu, cá trích, thịt đỏ, hạt bí ngô, đậu lăng và rau bina. Các sản phẩm bổ sung cũng cung cấp vi chất này.

Nhu cầu kẽm thay đổi theo độ tuổi. Một số mức gồm:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi: 2 mg/ngày.
• Trẻ từ 7 - 12 tháng tuổi: 3 mg/ngày.
• Trẻ từ 4 - 8 tuổi: 5 mg/ngày.
• Trẻ từ 9 - 13 tuổi: 8 mg/ngày.
• Trẻ trên 14 tuổi: 11 mg/ngày.

Vì vậy, cha mẹ không nên tự ý tăng liều với mong muốn giúp trẻ phát triển tốt hơn.

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị thừa kẽm

Khi lượng kẽm đưa vào cơ thể quá mức, trẻ có thể xuất hiện nhiều biểu hiện khác nhau, đặc biệt ở hệ tiêu hóa. Mức độ triệu chứng phụ thuộc vào lượng kẽm và nguồn tiếp xúc. Dưới đây là những dấu hiệu cha mẹ cần lưu ý.

Buồn nôn, nôn

Một biểu hiện thường gặp là buồn nôn, có thể kèm nôn, ợ nhiều lần. Nếu trẻ nôn nhiều sau khi dùng sản phẩm bổ sung, cha mẹ nên lưu ý khả năng dùng quá liều. Khi trẻ nôn nhiều hoặc có biểu hiện bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón

Rối loạn tiêu hóa có thể biểu hiện bằng đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón. Các dấu hiệu này dễ nhầm với vấn đề tiêu hóa thông thường nên cần xem xét sản phẩm trẻ đang sử dụng.

Trong trường hợp nghi ngờ trẻ tiếp xúc với nguồn chứa lượng kẽm lớn, việc đưa trẻ đi khám là cần thiết, thay vì tiếp tục sử dụng sản phẩm với liều cũ.

Vị kim loại trong miệng, chán ăn

Cảm giác vị kim loại trong miệng là một dấu hiệu đáng chú ý. Tình trạng này có thể làm trẻ chán ăn, ăn không ngon hoặc giảm cảm nhận về vị giác. Nếu biểu hiện xuất hiện sau khi dùng sản phẩm bổ sung, cha mẹ nên kiểm tra thành phần và lượng dùng.

Triệu chứng giống cúm

Sử dụng quá nhiều kẽm có thể gây sốt, ớn lạnh, ho hoặc đau đầu. Tuy nhiên, đây cũng là dấu hiệu của nhiều nguyên nhân khác nên không thể chỉ dựa vào triệu chứng để kết luận.

HDL thấp và thiếu đồng

Lượng kẽm cao có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa lipid. Dùng khoảng 50 mg kẽm mỗi ngày có thể làm giảm HDL và tăng LDL, liên quan đến nguy cơ bệnh lý tim mạch.

Bên cạnh đó, kẽm và đồng cạnh tranh với nhau trong quá trình hấp thu tại ruột non. Khi lượng kẽm sử dụng cao, khả năng hấp thu đồng có thể giảm. Tình trạng thiếu đồng kéo dài có thể liên quan đến thiếu máu và giảm bạch cầu trung tính.

Dễ bị nhiễm bệnh

Bổ sung quá nhiều kẽm có thể gây rối loạn phản ứng miễn dịch, trong đó ảnh hưởng đến chức năng của tế bào T. Khi miễn dịch bị tác động, cơ thể có thể tăng nguy cơ mắc bệnh do tác nhân xâm nhập.

Trẻ bị thừa kẽm có nguy hiểm không?

Có thể nguy hiểm nếu trẻ bổ sung kẽm hoặc vitamin, khoáng chất quá liều hoặc sử dụng không đúng cách. Tình trạng này có thể gây nôn, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, biếng ăn và ảnh hưởng đến khả năng hấp thu một số dưỡng chất. Trong trường hợp nghiêm trọng, ngộ độc vi chất có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Nguy cơ thiếu vi chất thường cao hơn ở trẻ sinh non, sinh đôi, tăng trưởng nhanh, ăn uống không đầy đủ, không được bú mẹ, rối loạn hấp thu, tiêu chảy kéo dài hoặc mắc bệnh gan mật. Tuy nhiên, không nên vì lo ngại thiếu chất mà tự ý bổ sung kéo dài hoặc sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc.

Đặc biệt, bổ sung kẽm quá mức có thể khiến trẻ buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, biếng ăn và cản trở hấp thu sắt. Vì vậy, cha mẹ nên tuân thủ liều lượng được bác sĩ hoặc nhân viên y tế hướng dẫn, đồng thời kiểm tra thành phần khi sử dụng nhiều sản phẩm bổ sung để tránh trùng lặp.

Khi bổ sung vitamin và khoáng chất cho trẻ, cha mẹ nên lưu ý:

• Tuân thủ chỉ định và liều dùng được hướng dẫn.
• Kiểm tra công thức, hàm lượng và độ tuổi sử dụng, đặc biệt với sản phẩm dành cho trẻ dưới 1 tuổi hoặc dưới 4 tuổi.
• Lựa chọn dạng bào chế phù hợp với độ tuổi, chẳng hạn dạng dung dịch khi trẻ khó sử dụng dạng viên.
• Không dùng vitamin và khoáng chất thay thế bữa ăn; trẻ vẫn cần chế độ dinh dưỡng đa dạng, cân bằng.

Nếu trẻ nôn nhiều, đau bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường sau khi sử dụng sản phẩm bổ sung, cha mẹ không nên tự ý tăng hoặc tiếp tục liều dùng. Cần đánh giá dựa trên triệu chứng, loại sản phẩm và lượng trẻ đã sử dụng; đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu triệu chứng nghiêm trọng hoặc kéo dài.

Thừa kẽm có thể biểu hiện qua nhiều dấu hiệu, từ buồn nôn, nôn, đau bụng, rối loạn tiêu hóa đến cảm giác có vị kim loại trong miệng, chán ăn và những thay đổi liên quan đến hấp thu đồng, sắt hoặc phản ứng miễn dịch. Vì nhu cầu kẽm của trẻ thay đổi theo độ tuổi, cha mẹ cần bổ sung đúng lượng, đúng loại và theo hướng dẫn chuyên môn. Khi trẻ có dấu hiệu bất thường sau bổ sung, nên được đánh giá sớm để có cách xử trí phù hợp.