Thóp phồng ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không? Các bất thường ở thóp trẻ sơ sinh

Thóp là một bộ phận quan trọng trên đầu trẻ sơ sinh, phản ánh sự phát triển của não bộ cũng như tình trạng sức khỏe tổng quát của bé. Thóp bình thường sẽ có hình dạng mềm, hơi lõm và chuyển động nhẹ theo nhịp thở. Tuy nhiên, khi thóp có dấu hiệu phồng lên, lõm xuống bất thường hoặc đi kèm các triệu chứng lạ khác, điều này có thể khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng, vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cần được theo dõi và can thiệp kịp thời.

Thóp trẻ sơ sinh là gì? Thóp phồng là gì?

Thóp là những khoảng trống mềm trên đầu của trẻ sơ sinh và nhũ nhi, hình thành do các xương sọ chưa nối liền hoàn toàn. Các khoảng mở này tồn tại một cách tự nhiên nhằm hỗ trợ quá trình sinh nở bằng cách giúp đầu em bé dễ dàng đi qua ống sinh, đồng thời tạo điều kiện cho não bộ phát triển nhanh chóng trong những năm đầu đời.

Hai thóp chính ở trẻ là:

• Thóp trước (thóp lớn): Nằm ở đỉnh đầu, có hình thoi, dễ nhìn thấy nhất.
• Thóp sau (thóp nhỏ): Nằm ở phía sau đầu, gần vùng gáy.

Khi trẻ ở trạng thái thư giãn và không gắng sức (không khóc, không ho mạnh), thóp thường phẳng hoặc hơi lõm nhẹ và mềm, đôi khi có thể phập phồng rất nhẹ theo nhịp tim hoặc nhịp thở của bé. Điều này được coi là bình thường. Thời điểm đóng thóp ở mỗi bé khác nhau: Thóp sau thường đóng sớm trong vài tháng đầu, còn thóp trước thường khép lại trong khoảng 12 - 18 tháng tuổi, nhưng có thể muộn hơn đến 24 - 26 tháng tuổi vẫn được coi là bình thường theo các chuyên gia nhi khoa.

“Thóp phồng” là hiện tượng khi mặt thóp bị nhô lên cao hơn so với xương sọ xung quanh, sờ vào có cảm giác căng, chắc và ít đàn hồi. Dấu hiệu này có thể xuất hiện ngay cả khi bé đang yên lặng, không khóc hoặc gắng sức.

Điều này không phải là phản ứng bình thường của cơ thể, vì thóp phồng có thể là biểu hiện của tăng áp lực nội sọ - một tình trạng nghiêm trọng cần được đánh giá bởi bác sĩ. Áp lực này có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như chảy máu trong não, viêm màng não, tổn thương đầu hoặc phù nề não.

Thóp phồng ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không? Nguyên nhân do đâu?

Hiện tượng thóp phồng ở trẻ sơ sinh không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu thóp phồng kéo dài, kèm theo các biểu hiện như sốt cao, nôn ói, bỏ bú, quấy khóc dữ dội hoặc lơ mơ, ngủ li bì, cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay. Dưới đây là những nguyên nhân thường gặp gây thóp phồng ở trẻ.

Thóp phồng tạm thời do yếu tố sinh lý

Ở trẻ nhỏ, khi khóc nhiều, rặn đi tiêu, ho mạnh hoặc gồng người, áp lực trong lồng ngực và hệ tĩnh mạch có thể tăng lên trong thời gian ngắn, khiến thóp trông đầy hoặc hơi nhô cao. Đây là hiện tượng thoáng qua, thóp sẽ trở lại bình thường khi trẻ bình tĩnh và không được xem là nguy hiểm.

Thóp rộng hoặc đóng thóp chậm

Một số trẻ có kích thước thóp lớn hơn trung bình hoặc thời điểm đóng thóp muộn hơn so với mốc phát triển thông thường. Tình trạng này có thể liên quan đến:

• Thiếu vitamin D, còi xương;
• Suy giáp bẩm sinh;
• Hội chứng Down;
• Đầu to sinh lý hoặc bệnh lý (macrocephaly)

Trong các trường hợp này, thóp không thực sự phồng do tăng áp lực, nhưng vì thóp rộng nên phụ huynh dễ cảm nhận rõ sự phập phồng, nhất là khi trẻ khóc hoặc vận động mạnh. Việc khám và theo dõi bởi bác sĩ nhi khoa là cần thiết để phân biệt sinh lý hay bệnh lý.

Tăng áp lực nội sọ - nguyên nhân cần đặc biệt cảnh giác

Đây là nhóm nguyên nhân nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời. Một số bệnh lý thường gặp gồm:

• Não úng thủy: Dịch não tủy ứ đọng làm đầu trẻ lớn nhanh, thóp căng phồng, các đường khớp sọ giãn. Trẻ có thể chậm phát triển, mắt nhìn xuống dưới (dấu hiệu “mặt trời lặn”), ít linh hoạt.
• Viêm màng não hoặc viêm não: Thường đi kèm sốt cao, nôn, co giật, thóp phồng, trẻ quấy khóc nhiều hoặc lơ mơ. Đây là tình trạng cấp cứu y khoa.
• Xuất huyết nội sọ hoặc chấn thương đầu: Có thể xảy ra sau té ngã hoặc va chạm mạnh. Nếu trẻ có thóp phồng kèm nôn ói, ngủ gà, khó đánh thức hoặc khóc thét bất thường, cần đi cấp cứu ngay.
• U não hoặc nang nội sọ: Dù hiếm gặp, các khối choán chỗ trong não cũng có thể làm tăng áp lực nội sọ, gây thóp phồng, vòng đầu to dần, bú kém hoặc thay đổi hành vi.

Các nguyên nhân khác liên quan đến chuyển hóa và dinh dưỡng

Một số nguyên nhân khác khiến thóp phồng ở trẻ sơ sinh có thể kể đến như:

• Suy giáp bẩm sinh: Thiếu hormone tuyến giáp ảnh hưởng đến sự phát triển xương sọ, khiến thóp rộng, đóng muộn và đôi khi trông như phồng.
• Tổn thương não do thiếu oxy trong hoặc sau sinh: Có thể gây phù não, biểu hiện bằng thóp căng.
• Bổ sung vitamin A liều cao: Ở trẻ nhỏ, dùng vitamin A vượt liều khuyến cáo có thể gây thóp phồng tạm thời trong vòng 1 - 3 ngày sau uống. Dù thường tự hết, nhưng không nên tự ý cho trẻ dùng vitamin liều cao khi chưa có chỉ định y tế.

Những bất thường khác ở thóp trẻ sơ sinh bố mẹ cần chú ý

Bên cạnh hiện tượng thóp phồng ở trẻ sơ sinh, cha mẹ cũng cần quan sát một số dấu hiệu bất thường khác ở vùng thóp, bởi đây có thể là “tín hiệu cảnh báo” sớm về tình trạng sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Thóp trẻ bị lõm sâu

Không chỉ thóp phồng mới đáng lo, thóp lõm rõ rệt cũng là dấu hiệu bất thường. Tình trạng này thường gặp ở trẻ bị mất nước, có thể do tiêu chảy kéo dài, sốt cao, nôn ói hoặc suy dinh dưỡng nặng. Khi cơ thể thiếu nước, thể tích tuần hoàn giảm sẽ khiến thóp bị lõm xuống. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tình trạng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ, vì vậy bố mẹ cần sớm đưa bé đi khám.

Thóp quá rộng hoặc quá nhỏ so với bình thường

Thóp rộng bất thường có thể liên quan đến tình trạng thiếu vitamin D, thiếu canxi, còi xương, khiến xương sọ chậm cốt hóa. Nếu thóp quá lớn và kéo dài, não bộ của trẻ có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ chậm phát triển.

Một số trẻ có thóp nhỏ hơn mức bình thường, làm hạn chế sự giãn nở của hộp sọ. Điều này có thể gây áp lực lên não, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển trí não trong những năm đầu đời.

Thóp đóng quá sớm hoặc đóng quá muộn

Thông thường, thóp trước sẽ đóng trong khoảng 14 - 18 tháng tuổi, và muộn nhất có thể đến 24 - 26 tháng vẫn được xem là bình thường. Việc thóp đóng lệch khỏi mốc này đều cần được theo dõi:

• Thóp đóng sớm: Có thể do tình trạng cốt hóa xương sớm hoặc một số yếu tố trong thai kỳ như mẹ phơi nhiễm tia X. Thóp đóng sớm khiến hộp sọ không kịp giãn nở theo sự phát triển của não, từ đó ảnh hưởng đến trí tuệ và sự phát triển thần kinh của trẻ.
• Thóp đóng muộn: Thường liên quan đến xương chậm cốt hóa, gặp ở trẻ còi xương, suy dinh dưỡng, suy giáp hoặc não phát triển to bất thường.

Tóm lại, thóp phồng ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không còn phụ thuộc vào nguyên nhân và các triệu chứng đi kèm. Việc theo dõi thóp thường xuyên, kết hợp khám sức khỏe định kỳ và đưa trẻ đi thăm khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ an toàn và hỗ trợ sự phát triển toàn diện cho trẻ trong những năm đầu đời.