Tăng tiết nước bọt bất thường là gì? Nguyên nhân và cách xử trí

Nước bọt có vai trò làm ẩm khoang miệng, hỗ trợ nhai, nuốt và bảo vệ răng miệng. Khi lượng nước bọt tăng lên hoặc khả năng kiểm soát, nuốt nước bọt suy giảm, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu, chảy dãi và ảnh hưởng sinh hoạt. Một số trường hợp cần được thăm khám để tìm nguyên nhân.

Tăng tiết nước bọt bất thường là gì?

Tăng tiết nước bọt bất thường là tình trạng nước bọt trong miệng nhiều hơn khả năng kiểm soát của người bệnh. Trong y khoa, tình trạng này có thể được gọi là hypersalivation hoặc sialorrhea.

Không phải trường hợp nào cũng do tuyến nước bọt tiết quá nhiều. Một số người có lượng nước bọt bình thường nhưng nuốt kém, khiến nước bọt tích tụ và chảy ra ngoài. Tình trạng này có thể gặp ở một số bệnh thần kinh như Parkinson.

Biểu hiện thường gặp gồm cảm giác miệng nhiều nước bọt, phải nuốt hoặc nhổ nước bọt thường xuyên, chảy dãi khi nói chuyện hoặc khi ngủ. Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm khó nuốt, ho sặc, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Nguyên nhân gây tăng tiết nước bọt bất thường

Tình trạng nước bọt nhiều bất thường có thể liên quan đến nhiều yếu tố như rối loạn tiêu hóa, bệnh thần kinh, thuốc hoặc thai kỳ. Một số trường hợp không phải do tuyến nước bọt tiết quá nhiều mà do khả năng nuốt và kiểm soát nước bọt bị giảm.

Trào ngược, buồn nôn và rối loạn tiêu hóa

Buồn nôn có thể kích thích cơ thể tiết nhiều nước bọt hơn như một phản ứng bảo vệ trước khi nôn. Ở người bị trào ngược, triệu chứng này có thể đi kèm ợ chua, nóng rát sau xương ức hoặc cảm giác dịch chua trào lên họng.

Nếu nước bọt tăng rõ sau ăn hoặc khi nằm và kèm các triệu chứng tiêu hóa, người bệnh nên lưu ý khả năng liên quan đến trào ngược.

Bệnh thần kinh và rối loạn nuốt

Một số bệnh thần kinh như Parkinson hoặc bại não có thể ảnh hưởng khả năng phối hợp động tác nuốt. Khi người bệnh nuốt ít hoặc nuốt không hiệu quả, nước bọt dễ tích tụ trong miệng và chảy ra ngoài.

Rối loạn nuốt còn có thể gây ho, nghẹn hoặc sặc khi ăn uống. Đây là tình trạng cần được chú ý vì nước bọt, thức ăn hoặc chất lỏng có thể đi vào đường hô hấp.

Tác dụng của một số loại thuốc

Một số thuốc có thể làm tăng tiết nước bọt hoặc ảnh hưởng khả năng kiểm soát nước bọt. Vì vậy, thời điểm xuất hiện triệu chứng sau khi bắt đầu dùng thuốc mới hoặc thay đổi liều là thông tin quan trọng khi thăm khám.

Người bệnh không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi liều thuốc. Nếu nghi ngờ thuốc là nguyên nhân, cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phù hợp.

Tăng tiết nước bọt khi mang thai

Một số thai phụ có thể gặp tình trạng tiết nhiều nước bọt, còn gọi là ptyalism gravidarum. Triệu chứng thường xuất hiện sớm trong thai kỳ và có thể đi kèm buồn nôn hoặc nôn nghén.

Tình trạng này có thể giảm dần theo thai kỳ nhưng đôi khi kéo dài đến khi sinh. Nếu nước bọt quá nhiều, gây khó ăn uống, mất ngủ hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, thai phụ nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự dùng thuốc giảm tiết.

Tăng tiết nước bọt bất thường có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân và khả năng nuốt của người bệnh. Nếu chỉ xuất hiện thoáng qua do buồn nôn hoặc kích thích tạm thời, tình trạng có thể giảm khi nguyên nhân được kiểm soát.

Ngược lại, nước bọt tích tụ kéo dài có thể gây khó nói chuyện, ảnh hưởng giấc ngủ, kích ứng da quanh miệng và làm giảm chất lượng cuộc sống. Ở người có rối loạn nuốt, nước bọt hoặc thức ăn có thể đi vào đường thở, làm tăng nguy cơ ho, sặc và viêm phổi hít.

Người bệnh nên đi khám nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc kèm khó nuốt, ho sặc khi ăn, giảm cân không chủ ý hay dấu hiệu thần kinh bất thường. Nếu đột ngột không thể nuốt nước bọt, khó thở, tím tái, yếu liệt, méo miệng hoặc nói khó, cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Tăng tiết nước bọt bất thường được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Việc chẩn đoán nhằm xác định nguyên nhân và đánh giá khả năng nuốt, kiểm soát nước bọt. Bác sĩ có thể hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, mức độ chảy nước bọt, mối liên hệ với bữa ăn, giấc ngủ, thuốc đang sử dụng và các biểu hiện đi kèm như ợ nóng, buồn nôn, khó nuốt hoặc ho sặc.

Tùy trường hợp, người bệnh có thể được kiểm tra khoang miệng, răng, họng, chức năng vận động vùng miệng và hệ thần kinh. Nếu nghi ngờ rối loạn nuốt, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá chức năng nuốt để xác định nguy cơ hít sặc.

Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ triệu chứng. Các biện pháp có thể gồm điều trị bệnh nền, điều chỉnh thuốc khi phù hợp, luyện chức năng nuốt hoặc phục hồi chức năng.

Ở trường hợp nặng, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc giảm tiết nước bọt, tiêm botulinum toxin vào tuyến nước bọt hoặc một số biện pháp can thiệp khác. Người bệnh không nên tự dùng thuốc hoặc thay đổi phác đồ khi chưa có hướng dẫn y tế.

Làm gì khi thường xuyên tiết nhiều nước bọt?

Nếu triệu chứng nhẹ, người bệnh nên theo dõi thời điểm xuất hiện, mức độ và các biểu hiện đi kèm như buồn nôn, ợ chua, khó nuốt hoặc ho sặc. Những thông tin này có thể hỗ trợ quá trình tìm nguyên nhân khi thăm khám.

Một số lưu ý gồm:

• Theo dõi khả năng nuốt: Chú ý tình trạng ho, nghẹn, sặc khi ăn uống hoặc khó nuốt thuốc.
• Giữ vệ sinh răng miệng: Chăm sóc răng, nướu và khoang miệng đều đặn, đồng thời khám nha khoa nếu có đau hoặc tổn thương bất thường.
• Kiểm tra thuốc đang dùng: Trao đổi với bác sĩ nếu triệu chứng xuất hiện sau khi bắt đầu thuốc mới hoặc thay đổi liều.
• Không tự dùng thuốc giảm tiết: Một số thuốc có thể gây khô miệng và tác dụng không mong muốn khác.
• Đi khám khi triệu chứng kéo dài: Đặc biệt nếu nước bọt ngày càng nhiều hoặc ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và giao tiếp.

Ở người mắc bệnh thần kinh hoặc có khó nuốt, việc đánh giá chức năng nuốt và nguy cơ hít sặc cũng rất quan trọng để lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Tăng tiết nước bọt bất thường có thể chỉ là phản ứng tạm thời nhưng cũng có thể liên quan đến thai kỳ, thuốc, rối loạn tiêu hóa hoặc khả năng nuốt bị suy giảm. Nếu triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc đi cùng khó nuốt, ho sặc, khó thở hay biểu hiện thần kinh, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá nguyên nhân thay vì tự sử dụng thuốc giảm tiết nước bọt.