Tại sao trẻ ho kéo dài uống thuốc không khỏi? Cách xử lý cha mẹ cần biết

Có những trường hợp trẻ đã dùng thuốc nhiều ngày nhưng cơn ho vẫn không giảm, thậm chí tái phát ngay sau khi ngưng thuốc. Điều này có thể xảy ra khi nguyên nhân gây ho chưa được xác định chính xác, thuốc sử dụng chưa phù hợp hoặc trẻ vẫn tiếp xúc với yếu tố kích thích đường hô hấp.

Tại sao trẻ ho kéo dài uống thuốc không khỏi?

Trẻ ho kéo dài dù đã dùng thuốc có thể do nguyên nhân gây ho chưa được xác định đúng, thuốc không phù hợp hoặc trẻ liên tiếp mắc các đợt nhiễm virus mới. Ở trẻ em, ho kéo dài trên 4 tuần thường được xem là ho mạn tính và cần được bác sĩ đánh giá thay vì tiếp tục tự đổi thuốc.

Nhiễm virus đường hô hấp kéo dài hoặc tái diễn

Phần lớn các đợt ho ở trẻ nhỏ liên quan đến virus. Sau khi hết sốt, sổ mũi, trẻ vẫn có thể ho thêm vài tuần do đường thở còn nhạy cảm. Trẻ đi nhà trẻ cũng dễ mắc nhiều đợt cảm lạnh liên tiếp, khiến phụ huynh có cảm giác cơn ho kéo dài không dứt. Kháng sinh không có tác dụng với nhiễm virus nên việc tự dùng thuốc có thể không giúp trẻ khỏi ho.

Hen phế quản hoặc khò khè do virus

Hen có thể gây ho tái phát, đặc biệt vào ban đêm, khi vận động, thay đổi thời tiết hoặc tiếp xúc với khói thuốc, bụi và tác nhân dị ứng. Một số trẻ bị hen chỉ biểu hiện bằng ho mà không khò khè rõ. Tuy nhiên, không nên chẩn đoán hen chỉ dựa vào ho; trẻ cần được khám và đánh giá các đợt khó thở, khò khè tái diễn.

Viêm mũi và dịch chảy xuống họng

Dịch từ mũi hoặc xoang chảy xuống phía sau họng có thể kích thích trẻ ho, thường rõ hơn khi nằm ngủ. Trẻ có thể kèm nghẹt mũi, hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt hoặc chảy nước mắt nếu liên quan đến dị ứng.

Trào ngược dạ dày - thực quản

Dịch dạ dày trào lên thực quản và vùng họng có thể gây ho ở một số trẻ, nhất là sau ăn hoặc khi nằm. Tuy nhiên, trào ngược không phải nguyên nhân phổ biến của mọi trường hợp ho kéo dài, vì vậy không nên tự dùng thuốc dạ dày khi trẻ chưa được bác sĩ đánh giá.

Ho gà

Ho gà do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra, có thể làm trẻ ho thành từng cơn kéo dài, đỏ mặt, nôn sau ho hoặc hít vào tạo tiếng rít. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, bệnh đôi khi không gây ho điển hình mà biểu hiện bằng ngừng thở, tím tái hoặc khó thở.

Viêm phổi hoặc nhiễm trùng đường hô hấp dưới

Trẻ bị viêm phổi thường ho kèm sốt, thở nhanh, thở gắng sức, lõm ngực, mệt hoặc bú kém. Nếu điều trị chưa đúng nguyên nhân hoặc bệnh diễn tiến nặng, triệu chứng ho có thể kéo dài.

Dị vật đường thở

Cần nghĩ đến dị vật nếu trẻ đột ngột ho sặc khi đang ăn hoặc chơi, sau đó tiếp tục ho, khò khè hoặc viêm phổi tái phát. Một số dị vật nhỏ có thể bị bỏ sót vì sau cơn hóc ban đầu trẻ tạm thời trở lại bình thường.

Yếu tố môi trường và dùng thuốc chưa phù hợp

Khói thuốc lá, bụi, nấm mốc, ô nhiễm không khí và không khí quá khô có thể làm đường thở bị kích thích. Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc co mạch nhỏ mũi có thể gây nghẹt mũi hồi ứng; thuốc giảm ho cũng chỉ làm dịu triệu chứng tạm thời mà không xử lý được nguyên nhân.

Cha mẹ cần làm gì khi trẻ ho kéo dài uống thuốc không khỏi?

Khi trẻ ho dai dẳng dù đã dùng thuốc, cha mẹ không nên tiếp tục tự đổi thuốc mà cần tìm nguyên nhân chính xác. Một số việc nên thực hiện gồm:

• Không tự ý dùng thêm thuốc: Tránh tự mua kháng sinh, corticoid, thuốc giảm ho hoặc phối hợp nhiều sản phẩm khi chưa có chỉ định. Dùng sai thuốc có thể gây tác dụng phụ và che lấp triệu chứng.
• Đưa trẻ đi khám: Trẻ ho trên 4 tuần, ho tái diễn hoặc không cải thiện sau điều trị cần được bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên khoa hô hấp đánh giá. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể kiểm tra hen, dị ứng, viêm phổi, ho gà, trào ngược hoặc dị vật đường thở.
• Giữ môi trường sống thông thoáng: Hạn chế khói thuốc, bụi, nấm mốc, nước hoa và hóa chất có mùi mạnh. Vệ sinh phòng ngủ, chăn gối và đồ chơi thường xuyên nếu trẻ có cơ địa dị ứng.
• Chăm sóc hỗ trợ tại nhà: Cho trẻ uống đủ nước, nghỉ ngơi và vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý khi có nhiều dịch mũi. Trẻ trên 1 tuổi có thể dùng một lượng nhỏ mật ong để làm dịu họng; không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng.
• Không xông tinh dầu tùy tiện: Hơi nóng có thể gây bỏng, còn một số tinh dầu có thể kích ứng đường thở hoặc làm trẻ khó thở hơn.
• Bảo đảm dinh dưỡng hợp lý: Cho trẻ ăn đa dạng, ngủ đủ và tiêm chủng đúng lịch. Không nên tự bổ sung vitamin hoặc kẽm liều cao với mục đích “tăng miễn dịch” khi chưa được tư vấn.

Cần đưa trẻ đi cấp cứu nếu xuất hiện khó thở, tím tái, lõm ngực, thở rít, ho ra máu, sốt cao kéo dài, bỏ bú, li bì hoặc có cơn ho sặc đột ngột.

Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám sớm

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cơn ho kéo dài, tăng dần hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường sau:

• Ho kéo dài trên 4 tuần hoặc tái diễn nhiều lần, không cải thiện dù đã được chăm sóc.
• Sốt cao, sốt kéo dài, trẻ mệt nhiều hoặc tình trạng chung xấu đi.
• Khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, thở rít hoặc tím môi.
• Khò khè tái phát, ho nhiều khi vận động, ban đêm hoặc khi thay đổi thời tiết.
• Bú kém, bỏ ăn, nôn nhiều, li bì hoặc quấy khóc bất thường.
• Sụt cân, chậm tăng cân, đổ mồ hôi đêm hoặc ho kèm đau ngực.
• Ho ra máu, đờm có máu hoặc đờm đặc kéo dài kèm sốt, khó thở. Màu xanh hoặc vàng của đờm đơn thuần không đủ để kết luận trẻ bị nhiễm khuẩn.
• Ho sặc xuất hiện đột ngột khi đang ăn hoặc chơi, cần nghĩ đến dị vật đường thở.

Tóm lại, tại sao trẻ ho kéo dài uống thuốc không khỏi có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như nhiễm virus tái diễn, hen, dị ứng, viêm phổi hoặc dị vật đường thở. Cha mẹ không nên tự đổi hay tăng thuốc, mà cần đưa trẻ đi khám nếu ho kéo dài, tái phát hoặc kèm khó thở, sốt, bú kém và các dấu hiệu bất thường.