Sữa mẹ là liều "vắc xin tự nhiên" đầu đời cho trẻ: Lá chắn miễn dịch quý giá từ những giọt sữa đầu tiên

Ngay sau khi chào đời, trẻ phải thích nghi với môi trường mới trong khi hệ miễn dịch còn non nớt. Sữa mẹ cung cấp nhiều kháng thể và hoạt chất sinh học giúp hỗ trợ bảo vệ cơ thể. Tuy vậy, giá trị miễn dịch này không thay thế vai trò của tiêm chủng.

Vì sao sữa mẹ được ví như liều "vắc xin tự nhiên" đầu đời cho trẻ?

Sữa mẹ được ví như liều "vắc xin tự nhiên" đầu đời vì chứa kháng thể, tế bào miễn dịch, enzyme và nhiều hoạt chất sinh học giúp bảo vệ trẻ trước tác nhân gây bệnh. Những thành phần này đặc biệt quan trọng khi hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn chưa hoàn thiện.

Khi được bú mẹ sớm và bú mẹ hoàn toàn, trẻ có thể nhận thêm các yếu tố miễn dịch hỗ trợ bảo vệ đường hô hấp, đường tiêu hóa và duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh. Nhờ đó, nguy cơ mắc một số bệnh nhiễm trùng thường gặp có thể giảm.

Tuy nhiên, "vắc xin tự nhiên" chỉ là cách ví von. Sữa mẹ không tạo miễn dịch chủ động và trí nhớ miễn dịch ở trẻ theo cơ chế của vắc xin, vì vậy trẻ vẫn cần được tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.

Một số lợi ích miễn dịch nổi bật của sữa mẹ gồm:

• Cung cấp kháng thể giúp bảo vệ niêm mạc đường hô hấp và đường tiêu hóa.
• Hỗ trợ giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn ở trẻ sơ sinh.
• Thúc đẩy sự phát triển của hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.
• Góp phần hoàn thiện hệ miễn dịch trong những tháng đầu đời.
• Hỗ trợ giảm nguy cơ nhập viện do một số bệnh nhiễm trùng thường gặp.

Sữa non: Món quà miễn dịch quý giá ngay sau khi chào đời

Sữa non là loại sữa đầu tiên của mẹ, được sản xuất từ cuối thai kỳ và tiết ra trong những ngày đầu sau sinh. Dù lượng sữa không nhiều, đây lại là nguồn dinh dưỡng và miễn dịch đặc biệt quan trọng đối với trẻ sơ sinh. Sữa non thường có màu vàng hoặc vàng nhạt, giàu protein và nhiều thành phần có hoạt tính miễn dịch.

Các tổ chức y tế, trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khuyến cáo nên cho trẻ bú mẹ trong vòng một giờ đầu sau sinh để trẻ được nhận trọn vẹn nguồn sữa non quý giá, đồng thời hỗ trợ thiết lập quá trình nuôi con bằng sữa mẹ thuận lợi hơn.

Những thành phần miễn dịch nổi bật trong sữa non

Sữa non chứa nhiều hoạt chất sinh học có vai trò bảo vệ trẻ khỏi các tác nhân gây bệnh. Mỗi thành phần đều đảm nhận những chức năng khác nhau nhưng phối hợp để tăng cường khả năng miễn dịch tự nhiên.

Kháng thể IgA tiết

IgA là loại kháng thể chiếm tỷ lệ cao trong sữa non. Thành phần này tạo một lớp màng bảo vệ trên niêm mạc đường tiêu hóa và đường hô hấp, giúp hạn chế sự bám dính và xâm nhập của vi khuẩn, virus vào cơ thể trẻ.

Lactoferrin

Lactoferrin là một protein có khả năng gắn với sắt, từ đó làm giảm lượng sắt tự do mà nhiều loại vi khuẩn cần để phát triển. Nhờ vậy, lactoferrin góp phần hạn chế sự sinh sôi của vi khuẩn gây bệnh và hỗ trợ điều hòa đáp ứng miễn dịch.

Lysozyme

Lysozyme là enzyme có tác dụng phá hủy thành tế bào của nhiều loại vi khuẩn. Hoạt chất này phối hợp với các yếu tố miễn dịch khác trong sữa mẹ để tăng cường khả năng bảo vệ trẻ trước các bệnh nhiễm khuẩn.

Oligosaccharide trong sữa mẹ (HMOs)

HMOs không được tiêu hóa mà trở thành nguồn dinh dưỡng cho các lợi khuẩn đường ruột. Đồng thời, chúng còn giúp ngăn cản nhiều vi khuẩn gây bệnh bám vào niêm mạc ruột, từ đó hỗ trợ duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.

Tế bào miễn dịch

Sữa non còn chứa nhiều tế bào bạch cầu và các yếu tố điều hòa miễn dịch giúp cơ thể trẻ nhận diện, phản ứng và chống lại các tác nhân gây bệnh trong giai đoạn đầu đời.

Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy việc bắt đầu bú mẹ sớm có liên quan đến việc kéo dài thời gian nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong những tháng đầu đời, từ đó mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe cho cả mẹ và bé.

Sữa mẹ giúp bảo vệ trẻ khỏi bệnh như thế nào?

Các kháng thể và hoạt chất sinh học trong sữa mẹ giúp tạo hàng rào bảo vệ tại niêm mạc đường hô hấp và tiêu hóa, đồng thời hỗ trợ duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh. Nhờ đó, trẻ bú mẹ có thể giảm nguy cơ mắc một số bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp, tiêu hóa và viêm tai giữa.

Thành phần sữa mẹ còn thay đổi theo từng giai đoạn phát triển, góp phần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và miễn dịch của trẻ. Tuy nhiên, sữa mẹ không tạo miễn dịch đặc hiệu như vắc xin, vì vậy trẻ vẫn cần được tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch.

Nuôi con bằng sữa mẹ đúng cách để phát huy tối đa lợi ích

Để trẻ nhận được tối đa lợi ích từ sữa mẹ, cha mẹ nên thực hiện các khuyến cáo về nuôi con bằng sữa mẹ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế.

Một số nguyên tắc quan trọng gồm:

• Cho trẻ bú trong vòng 1 giờ đầu sau sinh: Điều này giúp trẻ sớm nhận được nguồn sữa non giàu kháng thể.
• Không bỏ sữa non: Dù lượng sữa ít, sữa non chứa hàm lượng cao các yếu tố miễn dịch và dinh dưỡng cần thiết cho trẻ sơ sinh.
• Nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu: Trong giai đoạn này, nếu không có chỉ định y tế đặc biệt, trẻ không cần bổ sung nước, nước trái cây hay các loại thực phẩm khác.
• Tiếp tục cho trẻ bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn: Kết hợp chế độ ăn dặm cân đối, phù hợp với từng giai đoạn phát triển.
• Đảm bảo sức khỏe của mẹ: Mẹ nên ăn uống đa dạng, uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý và khám sức khỏe định kỳ để duy trì nguồn sữa.

Trong một số trường hợp như trẻ sinh non, mẹ mắc một số bệnh lý hoặc gặp khó khăn khi cho con bú, gia đình nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn phương pháp nuôi dưỡng phù hợp. Không nên tự ý ngừng cho trẻ bú mẹ hoặc sử dụng các sản phẩm thay thế khi chưa có tư vấn chuyên môn.

Sữa mẹ là liều "vắc xin tự nhiên" đầu đời cho trẻ nhờ chứa nhiều kháng thể và các yếu tố miễn dịch giúp hỗ trợ bảo vệ trẻ trong giai đoạn đầu đời. Việc cho trẻ bú sớm, bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Tuy nhiên, sữa mẹ không thay thế vắc xin. Để xây dựng hàng rào bảo vệ toàn diện, cha mẹ cần kết hợp nuôi con bằng sữa mẹ với việc đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch. Nếu trẻ đến độ tuổi tiêm phòng, phụ huynh có thể chủ động đặt lịch tiêm tại Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn và theo dõi lịch tiêm phù hợp.