Sỏi mật gây ngứa là tình trạng gì? Nguyên nhân và cách cải thiện

Ngứa không phải là biểu hiện đặc trưng của bệnh sỏi mật, nhưng trong một số trường hợp vẫn có thể xuất hiện. Do triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với nhiều nguyên nhân khác, người bệnh thường bỏ qua hoặc phát hiện bệnh muộn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của sỏi mật sẽ giúp chủ động thăm khám và điều trị khi cần thiết.

Sỏi mật gây ngứa là tình trạng gì và tại sao lại xảy ra?

Sỏi mật có thể hình thành trong túi mật hoặc đường mật. Khi viên sỏi di chuyển và gây tắc nghẽn đường mật, dòng chảy của dịch mật từ gan xuống ruột bị cản trở, dẫn đến tình trạng ứ mật. Khi đó, các thành phần của dịch mật và nhiều chất liên quan đến quá trình ứ mật tích tụ trong cơ thể, từ đó gây cảm giác ngứa. Các cơ chế được cho là liên quan đến tình trạng ngứa ở người bị sỏi mật gồm:

Tắc mật và ứ mật

Khi sỏi gây tắc đường mật, dịch mật không thể lưu thông bình thường xuống ruột mà bị ứ lại trong gan và trào ngược vào tuần hoàn máu. Tình trạng ứ mật làm tích tụ nhiều chất có khả năng gây ngứa, từ đó kích thích hệ thần kinh cảm giác.

Mức độ ngứa thường phụ thuộc vào mức độ ứ mật. Một số người chỉ ngứa nhẹ, trong khi những trường hợp tắc mật nhiều có thể ngứa dữ dội, kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ cũng như chất lượng cuộc sống.

Tăng các chất trung gian gây ngứa

Các nghiên cứu cho thấy người bị ứ mật có thể tăng nồng độ một số chất trung gian như lysophosphatidic acid (LPA) và enzyme autotaxin (ATX). Những chất này được cho là có khả năng hoạt hóa các thụ thể thần kinh cảm giác, góp phần gây ngứa và làm triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.

Do đó, nhiều người bị ngứa dữ dội dù da không có phát ban, nổi mề đay hay tổn thương da rõ rệt.

Dấu hiệu nhận biết ngứa do sỏi mật

Không phải mọi trường hợp ngứa đều liên quan đến sỏi mật. Nếu ngứa xuất hiện kèm các biểu hiện của bệnh lý gan mật, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân.

Ngứa lan tỏa, kéo dài

Ngứa do ứ mật thường có xu hướng lan tỏa, có thể xuất hiện ở nhiều vùng trên cơ thể. Trong nhiều trường hợp, triệu chứng bắt đầu ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân, sau đó lan rộng sang các vị trí khác.

Mức độ ngứa rất khác nhau giữa mỗi người, từ âm ỉ đến dữ dội. Một số người mô tả cảm giác ngứa như kiến bò dưới da hoặc ngứa sâu bên trong da, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Ngứa nhiều hơn vào ban đêm

Triệu chứng ngứa thường trở nên rõ hơn vào buổi tối hoặc ban đêm, gây khó ngủ, ngủ không sâu giấc và mệt mỏi kéo dài. Đây là một đặc điểm khá thường gặp ở người bị ngứa do ứ mật.

Không có tổn thương da đặc hiệu

Khác với các bệnh da liễu như viêm da cơ địa hoặc mề đay, ngứa do sỏi mật thường không gây phát ban, mẩn đỏ hay nổi mề đay.

Các tổn thương trên da chủ yếu là hậu quả của việc gãi nhiều, bao gồm:

• Trầy xước da;
• Da khô hoặc bong tróc;
• Dày da hoặc tăng sắc tố tại vùng gãi kéo dài;
• Nhiễm khuẩn da nếu các vết gãi bị bội nhiễm.

Kèm theo các dấu hiệu của tắc mật hoặc bệnh lý đường mật

Khi sỏi mật gây tắc nghẽn đường mật, ngoài ngứa người bệnh có thể xuất hiện thêm các triệu chứng như:

• Vàng da, vàng mắt;
• Đau vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị;
• Nước tiểu sẫm màu;
• Phân bạc màu hoặc nhạt màu;
• Buồn nôn hoặc chán ăn;
• Sốt và rét run nếu có viêm đường mật cấp.

Nếu ngứa kéo dài kèm một hoặc nhiều triệu chứng trên, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm nhằm xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Điều trị và cách cải thiện tình trạng ngứa do sỏi mật

Điều trị ngứa do sỏi mật cần tập trung xử lý nguyên nhân gây tắc mật hoặc ứ mật, thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng ngứa. Khi dòng chảy của dịch mật được khôi phục, triệu chứng ngứa thường cải thiện rõ rệt.

Điều trị nguyên nhân gây tắc mật

Tùy thuộc vào vị trí sỏi, kích thước, mức độ tắc nghẽn và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:

• Theo dõi định kỳ đối với sỏi mật chưa gây triệu chứng hoặc biến chứng.
• Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) để lấy sỏi đường mật khi có chỉ định.
• Điều trị viêm đường mật bằng kháng sinh kết hợp giải quyết tình trạng tắc mật nếu cần.
• Phẫu thuật cắt túi mật đối với sỏi túi mật có triệu chứng hoặc gây biến chứng.

Sau khi tình trạng tắc mật được giải quyết, triệu chứng ngứa thường giảm dần và có thể hết hoàn toàn.

Điều trị triệu chứng ngứa

Trong trường hợp ngứa nhiều, bác sĩ có thể chỉ định một số thuốc điều trị ngứa do ứ mật. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ triệu chứng và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc kéo dài thời gian điều trị khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Bên cạnh đó, một số biện pháp chăm sóc tại nhà có thể giúp giảm cảm giác khó chịu:

• Uống đủ nước để duy trì tình trạng hydrat hóa;
• Dưỡng ẩm da thường xuyên;
• Tránh tắm nước quá nóng;
• Mặc quần áo rộng rãi, thoáng khí;
• Hạn chế gãi để tránh làm tổn thương và bội nhiễm da;
• Không tự ý sử dụng các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng "giải độc gan" hoặc "tan sỏi" khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Chế độ ăn uống hỗ trợ người bị sỏi mật

Chế độ ăn hợp lý có thể hỗ trợ chức năng tiêu hóa, giảm kích thích co bóp túi mật sau các bữa ăn nhiều chất béo và góp phần giảm nguy cơ xuất hiện triệu chứng. Người bệnh nên ưu tiên:

• Rau xanh và trái cây tươi;
• Ngũ cốc nguyên hạt;
• Thực phẩm giàu chất xơ;
• Cá và các nguồn protein nạc;
• Uống đủ nước mỗi ngày.

Đồng thời nên hạn chế:

• Thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và đồ chiên rán;
• Nội tạng động vật;
• Thức ăn nhanh;
• Rượu, bia và các đồ uống có cồn;
• Thực phẩm chứa nhiều cholesterol.

Ngoài chế độ ăn, người bệnh nên duy trì cân nặng hợp lý, tập luyện thể lực phù hợp và tái khám đúng lịch hẹn để theo dõi diễn tiến của bệnh và phát hiện sớm các biến chứng nếu có.

Sỏi mật gây ngứa thường xảy ra khi sỏi gây tắc mật hoặc ứ mật, làm tích tụ các chất liên quan đến quá trình ứ mật và kích thích thần kinh cảm giác. Triệu chứng này thường đi kèm vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc đau hạ sườn phải. Khi xuất hiện ngứa kéo dài kèm các dấu hiệu trên, người bệnh nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, giúp phòng ngừa biến chứng.