Phù ngoại vi: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Tình trạng sưng phù ở bàn chân, mắt cá chân hay cánh tay có thể không chỉ gây khó chịu về mặt thẩm mỹ mà còn là một lời cảnh báo từ cơ thể. Việc tìm hiểu rõ về hiện tượng này sẽ giúp bạn có hướng xử trí phù hợp và kịp thời để bảo vệ sức khỏe của mình.

Phù ngoại vi là gì?

Phù ngoại vi là thuật ngữ y khoa mô tả tình trạng tích tụ dịch bất thường trong các mô ở các chi của cơ thể, chẳng hạn như tay, cánh tay, bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân. Sự tích tụ chất lỏng này làm cho các bộ phận cơ thể bị ảnh hưởng sưng lên.

Đặc điểm dễ nhận thấy nhất của loại phù này là khi bạn dùng ngón tay ấn vào vùng da bị sưng trong vài giây, sau khi thả ra sẽ để lại một vết lõm. Vết lõm này sẽ tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn trước khi từ từ biến mất. Đây là một dấu hiệu quan trọng, cho thấy có sự dư thừa chất lỏng trong không gian giữa các tế bào.

Nguyên nhân gây phù ngoại vi

Phù không phải là một bệnh mà là một triệu chứng. Có rất nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến tình trạng này, từ những vấn đề tạm thời, lành tính đến các bệnh lý nghiêm trọng. Việc xác định đúng nguyên nhân là chìa khóa để có phương pháp điều trị hiệu quả.

Các nguyên nhân gây phù ngoại vi có thể được phân loại như sau:

• Suy tim: Khi tim không bơm máu hiệu quả, máu có thể ứ lại trong các tĩnh mạch, làm tăng áp lực và đẩy dịch ra khỏi mạch máu vào các mô xung quanh, đặc biệt là ở chân và mắt cá chân.
• Bệnh gan: Xơ gan hoặc suy gan làm giảm khả năng sản xuất albumin, một loại protein giúp giữ chất lỏng trong mạch máu. Đồng thời, bệnh gan cũng có thể làm tăng áp lực trong các tĩnh mạch, góp phần gây phù.
• Bệnh thận: Hội chứng thận hư hoặc suy thận làm cơ thể mất protein qua nước tiểu và không thể thải đủ muối và nước, dẫn đến tích tụ dịch trong toàn bộ cơ thể.
• Suy tĩnh mạch mạn tính: Các van trong tĩnh mạch chân bị yếu hoặc tổn thương, không thể đẩy máu về tim một cách hiệu quả, gây ứ đọng máu và dịch ở phần dưới của chân.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc điều trị cao huyết áp, thuốc chống viêm không steroid (NSAID), thuốc steroid, estrogen hoặc thuốc điều trị tiểu đường có thể gây giữ nước.
• Mang thai: Trong thai kỳ, tử cung lớn dần gây áp lực lên các tĩnh mạch, cản trở sự lưu thông máu từ chân về tim, kết hợp với sự thay đổi nội tiết tố có thể gây phù nhẹ.
• Tắc nghẽn hệ bạch huyết: Hệ bạch huyết giúp loại bỏ chất lỏng dư thừa khỏi các mô. Nếu hệ thống này bị tổn thương hoặc tắc nghẽn (ví dụ sau phẫu thuật, xạ trị), dịch có thể tích tụ lại.
• Các nguyên nhân khác: Bao gồm ngồi hoặc đứng yên quá lâu, chế độ ăn nhiều muối, suy dinh dưỡng (giảm albumin máu) hoặc do một số bệnh lý ác tính.

Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết

Các dấu hiệu và triệu chứng của phù rất dễ nhận biết. Mức độ nghiêm trọng có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân cơ bản.

Dấu hiệu phổ biến nhất là sưng, phồng ở các mô ngay dưới da, đặc biệt là ở chân hoặc cánh tay. Vùng da trên khu vực bị sưng có thể cảm thấy căng, bóng và đôi khi ấm hơn bình thường. Một triệu chứng đặc trưng là “dấu ấn lõm” (pitting edema) như đã đề cập, khi ấn vào vùng da bị sưng sẽ để lại một vết lõm tạm thời.

Ngoài ra, người bệnh có thể cảm thấy nặng nề, khó chịu ở các chi bị ảnh hưởng, và việc đi lại hoặc cử động có thể trở nên khó khăn hơn. Quần áo, giày dép hoặc trang sức có thể trở nên chật chội một cách bất thường.

Chẩn đoán nguyên nhân gây phù

Để chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây phù, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc thăm khám lâm sàng và hỏi chi tiết về bệnh sử của bạn. Bác sĩ sẽ kiểm tra các vùng bị sưng, tìm kiếm dấu hiệu ấn lõm và đánh giá mức độ lan rộng của tình trạng phù.

Bác sĩ cũng sẽ hỏi về các triệu chứng đi kèm khác, chẳng hạn như khó thở, mệt mỏi, chán ăn hay thay đổi màu sắc nước tiểu. Thông tin về các loại thuốc bạn đang sử dụng và các bệnh lý bạn đã hoặc đang mắc phải cũng rất quan trọng.

Dựa trên những phát hiện ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm cận lâm sàng để xác định nguyên nhân gốc rễ, bao gồm: xét nghiệm máu để kiểm tra chức năng gan, thận và nồng độ protein; xét nghiệm nước tiểu để tìm protein; siêu âm tim để đánh giá chức năng tim; hoặc siêu âm Doppler mạch máu để kiểm tra tình trạng của các tĩnh mạch.

Điều trị và khi nào cần đi khám?

Phương pháp điều trị tình trạng phù ngoại vi chủ yếu tập trung vào việc giải quyết bệnh lý nền gây ra nó. Bên cạnh đó, một số biện pháp hỗ trợ có thể giúp giảm bớt triệu chứng và mang lại sự thoải mái cho người bệnh.

• Điều trị nguyên nhân: Nếu phù do suy tim, bác sĩ có thể kê đơn thuốc lợi tiểu và các thuốc hỗ trợ chức năng tim. Nếu do bệnh thận hoặc gan, việc điều trị sẽ tập trung vào các bệnh lý này.
• Giảm lượng muối: Hạn chế natri trong chế độ ăn uống có thể giúp giảm tình trạng giữ nước trong cơ thể.
• Kê cao chân: Khi nghỉ ngơi hoặc ngủ, việc nâng cao chân lên vị trí cao hơn tim có thể giúp dịch thừa chảy ngược về trung tâm cơ thể dễ dàng hơn.
• Vận động: Di chuyển và sử dụng các cơ ở phần chi bị ảnh hưởng, đặc biệt là chân, có thể giúp bơm chất lỏng dư thừa trở lại tim.
• Mang vớ y khoa (vớ áp lực): Loại vớ này tạo một áp lực nhẹ lên chân, giúp ngăn ngừa sự tích tụ chất lỏng trong các mô.
• Tránh ngồi hoặc đứng lâu: Nếu công việc đòi hỏi phải ngồi hoặc đứng trong thời gian dài, hãy cố gắng đứng dậy và đi lại thường xuyên.

Bạn nên đi khám bác sĩ ngay nếu tình trạng phù xuất hiện đột ngột, đau đớn, hoặc chỉ ở một bên cơ thể. Đặc biệt, nếu phù đi kèm với các triệu chứng như khó thở, đau ngực, hoặc ho ra máu, đây có thể là dấu hiệu của một tình trạng cấp cứu y tế như thuyên tắc phổi hoặc suy tim cấp, cần được can thiệp ngay lập tức.

Phù ngoại vi là một triệu chứng không nên xem nhẹ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và tìm kiếm sự tư vấn y tế kịp thời là rất quan trọng để chẩn đoán đúng nguyên nhân và có phương pháp điều trị thích hợp, giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm và cải thiện chất lượng cuộc sống.