Phù nề thanh quản là gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Thanh quản là cơ quan đóng vai trò quan trọng trong phát âm và bảo vệ đường hô hấp. Khi niêm mạc hoặc các lớp mô bên dưới bị sưng nề, chức năng phát âm và hô hấp đều có thể bị ảnh hưởng. Phù nề thanh quản có thể liên quan đến nhiễm trùng, dị ứng, chấn thương, dị vật hoặc các tổn thương tại thanh quản. Mức độ biểu hiện ở mỗi người khác nhau, từ khàn tiếng, đau họng đến khó thở, thở rít. Đặc biệt, những trường hợp diễn tiến nhanh cần được xử trí y tế kịp thời để hạn chế nguy cơ biến chứng.

Phù nề thanh quản là gì?

Phù nề thanh quản là tình trạng niêm mạc và lớp dưới niêm mạc của thanh quản bị sưng do viêm, dị ứng, chấn thương hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vị trí phù nề không chỉ giới hạn ở dây thanh mà còn có thể xuất hiện tại nắp thanh môn, băng thanh thất hoặc vùng hạ thanh môn.

Vậy tình trạng này biểu hiện như thế nào và có nguy hiểm không? Một số dấu hiệu thường gặp gồm khàn tiếng, mất tiếng, cảm giác vướng họng, khó thở, thở rít, đau họng hoặc khó nuốt. Tuy nhiên, các biểu hiện này không đặc hiệu nên dễ nhầm với viêm họng, viêm amidan hoặc một số bệnh lý đường hô hấp khác.

Để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng thường chỉ định nội soi thanh quản. Phương pháp này giúp quan sát trực tiếp vùng thanh quản, đánh giá vị trí và mức độ sưng nề, đồng thời loại trừ một số nguyên nhân nguy hiểm. X-quang có thể được sử dụng trong một số trường hợp đặc biệt nhưng không phải phương tiện chẩn đoán thường quy.

Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, tình trạng sưng nề có thể khiến người bệnh khàn tiếng kéo dài, thay đổi giọng nói, thở rít, thậm chí hẹp hoặc tắc nghẽn đường thở. Đặc biệt, trường hợp liên quan đến dị vật hoặc phản ứng dị ứng nặng có thể tiến triển nhanh, gây suy hô hấp và nguy hiểm đến tính mạng, nhất là ở trẻ nhỏ.

Vì sao thanh quản bị phù nề?

Có nhiều nguyên nhân khác nhau có thể dẫn đến tình trạng sưng nề tại thanh quản. Vậy những yếu tố nào thường gặp nhất? Dưới đây là các nguyên nhân chính cần lưu ý.

Nhiễm trùng

Tình trạng này có thể xuất hiện trong các bệnh lý viêm đường hô hấp trên, đặc biệt là viêm thanh quản cấp hoặc mạn tính. Virus là nguyên nhân thường gặp, trong khi vi khuẩn ít phổ biến hơn và thường liên quan đến bội nhiễm hoặc bệnh diễn tiến nặng.

Khi các bệnh lý Tai Mũi Họng không được điều trị đầy đủ, quá trình viêm có thể lan xuống thanh quản, gây sung huyết và sưng nề niêm mạc. Người bệnh có thể xuất hiện khàn tiếng, mất tiếng hoặc khó thở.

Bên cạnh đó, một số yếu tố kích thích cũng khiến thanh quản dễ tổn thương hơn. Những yếu tố này bao gồm:

• Nói to, nói nhiều hoặc la hét kéo dài.
• Thường xuyên tiếp xúc với không khí lạnh hoặc thay đổi thời tiết đột ngột.
• Hút thuốc lá hoặc uống bia rượu thường xuyên.
• Làm việc, sinh sống trong môi trường nhiều khói bụi, hóa chất.
• Mắc rối loạn chức năng thanh quản.
• Mắc trào ngược dạ dày hoặc trào ngược họng thanh quản.

Những yếu tố trên có thể khiến tình trạng viêm và sưng nề kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

Phản ứng phản vệ

Phản vệ là một trong những nguyên nhân đặc biệt nguy hiểm. Khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với dị nguyên, cơ thể có thể giải phóng nhiều chất trung gian hóa học như histamine. Quá trình này làm tăng tính thấm thành mạch, gây tụt huyết áp, co thắt phế quản và sưng nề nhanh tại vùng thanh quản.

Nếu không được cấp cứu kịp thời, người bệnh có thể bị suy hô hấp cấp và nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy, trường hợp xuất hiện khó thở hoặc các biểu hiện bất thường nhanh chóng sau khi tiếp xúc với dị nguyên cần được xử trí y tế ngay.

Khối u thanh quản

Khối u lành tính hoặc ác tính tại thanh quản đều có thể gây chèn ép, kích thích hoặc thay đổi cấu trúc thanh quản, từ đó ảnh hưởng đến dây thanh.

U nhú thanh quản là một khối u lành tính có liên quan đến virus HPV. Khối u có thể tăng kích thước theo thời gian, làm hẹp lòng thanh quản, ảnh hưởng đến sự rung động của dây thanh và gây khàn tiếng kéo dài, khó thở hoặc thở rít.

Trong khi đó, khối u ác tính hình thành do các tế bào thanh quản tăng sinh mất kiểm soát. Người bệnh có thể khàn tiếng kéo dài không cải thiện, khó thở tăng dần, đau họng dai dẳng, nuốt vướng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Ngoài ra, polyp dây thanh cũng có thể gây sưng nề tại chỗ. Tổn thương này thường liên quan đến tình trạng lạm dụng giọng nói kéo dài như nói nhiều, nói to hoặc la hét.

Dị vật đường thở

Dị vật đường thở là nguyên nhân nguy hiểm, thường gặp ở trẻ nhỏ do thói quen đưa đồ vật vào miệng hoặc ăn uống không đúng cách.

Khi dị vật mắc tại thanh quản, phản xạ viêm và co thắt có thể xảy ra nhanh chóng, khiến đường thở bị hẹp hơn. Trẻ có thể tím tái, suy hô hấp và gặp nguy hiểm đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Đây là tình trạng cấp cứu cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Ngoài những nguyên nhân trên, tình trạng sưng nề tại thanh quản còn có thể liên quan đến một số yếu tố khác như:

• Biến chứng sau phẫu thuật tuyến giáp hoặc đặt nội khí quản kéo dài;
• Nang dây thanh;
• Lao thanh quản;
• Phù mạch hoặc nổi mề đay do dị ứng;
• Ảnh hưởng của yếu tố thời tiết.

Triệu chứng phù nề thanh quản gồm những gì?

Phù nề thanh quản có thể gây tắc nghẽn đường thở và diễn tiến rất nhanh. Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Triệu chứng điển hình nhất là khàn tiếng hoặc mất tiếng, có thể đi kèm đau họng và khó nuốt. Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào nguyên nhân cũng như mức độ sưng nề tại thanh quản.

• Nếu thanh quản phù nề nhưng không do viêm, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng liên quan đến bệnh lý khác như cảm cúm, ung thư thanh quản, viêm họng hoặc viêm amidan.

• Trường hợp thanh quản sưng nề do viêm, người bệnh có thể xuất hiện thêm sốt nhẹ, đau nhức khắp người, khó nuốt và môi khô. Khi tình trạng tiến triển, một số người có thể xuất hiện khó thở hoặc thở rít.

Những dấu hiệu này cần được chú ý, đặc biệt khi khàn tiếng kéo dài hoặc xuất hiện bất thường về hô hấp. Người bệnh không nên tự xác định nguyên nhân chỉ dựa trên triệu chứng mà cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, nhất là khi biểu hiện ngày càng tăng.

Điều trị phù nề thanh quản như thế nào?

Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương được xác định qua thăm khám. Do đó, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá thay vì tự điều trị tại nhà.

Bác sĩ có thể thực hiện nội soi thanh quản nhằm xác định vị trí sưng nề, mức độ tổn thương và tìm nguyên nhân liên quan. Từ kết quả thăm khám, hướng xử trí sẽ được lựa chọn phù hợp với từng trường hợp.

Đặc biệt, nếu người bệnh xuất hiện khó thở, thở rít, tím tái hoặc các biểu hiện nghi ngờ tắc nghẽn đường thở, cần được đưa đến cơ sở y tế để cấp cứu ngay. Những trường hợp do phản vệ hoặc dị vật có thể diễn tiến rất nhanh, vì vậy không nên trì hoãn việc can thiệp.

Phù nề thanh quản có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, từ nhiễm trùng, dị ứng, lạm dụng giọng nói đến khối u hoặc dị vật đường thở. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến giọng nói mà còn có khả năng gây hẹp đường thở trong những trường hợp nặng. Vì vậy, khi xuất hiện khàn tiếng kéo dài, mất tiếng, khó nuốt, khó thở hoặc thở rít, người bệnh nên nhanh chóng thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được chẩn đoán và xử trí phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.