Phân thùy gan là gì? Cách phân chia gan và ý nghĩa trong y học

Gan là cơ quan nội tạng lớn, đảm nhiệm nhiều chức năng sống còn như chuyển hóa, giải độc và dự trữ năng lượng. Khi y học ngày càng phát triển, việc hiểu rõ cấu trúc gan không chỉ dừng lại ở giải phẫu học mà còn gắn liền với chẩn đoán hình ảnh và điều trị bệnh lý gan. Trong đó, phân chia gan thành các đơn vị nhỏ hơn, gọi là phân thùy, đóng vai trò nền tảng nhưng thường ít được người bệnh chú ý hoặc hiểu đúng.

Phân thùy gan là gì?

Phân thùy gan là phương pháp chia gan thành các đơn vị giải phẫu - chức năng dựa trên sự phân bố của mạch máu nuôi gan và hệ thống dẫn mật, thay vì chỉ dựa vào hình dạng bề ngoài của gan.

Hiểu một cách đơn giản, mỗi phân thùy gan được cấp máu và dẫn mật tương đối độc lập. Nhờ đặc điểm này, từng phân thùy có thể được xem như một “đơn vị chức năng riêng biệt” trong tổng thể gan. Khi một vùng gan bị tổn thương, bác sĩ có thể xác định chính xác vị trí tổn thương nằm ở phân thùy nào để đưa ra hướng xử trí phù hợp.

Khái niệm phân thùy gan được sử dụng rộng rãi trong y học hiện đại, đặc biệt trong siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), cộng hưởng từ (MRI) và phẫu thuật gan. Việc hiểu đúng phân thùy gan giúp hạn chế nhầm lẫn trong chẩn đoán và nâng cao hiệu quả điều trị.

Các cách phân thùy gan được sử dụng hiện nay

Trên thực tế, có nhiều phương pháp phân thùy gan, nhưng không phải cách nào cũng được áp dụng rộng rãi trong lâm sàng. Dưới đây là hai phương pháp được áp dụng phổ biến, bao gồm:

Phân thùy gan theo giải phẫu truyền thống

Trước khi các phương pháp hiện đại ra đời, gan thường được chia thành thùy gan phải và thùy gan trái dựa vào hình dạng bên ngoài và các dây chằng của gan. Đây là cách phân chia phổ biến trong các tài liệu giải phẫu học cổ điển.

Ưu điểm của cách phân chia này là dễ hình dung và phù hợp cho việc học tập giải phẫu cơ bản. Tuy nhiên, nhược điểm lớn là không phản ánh chính xác sự phân bố của mạch máu và đường mật trong gan. Trên thực tế, ranh giới giữa gan phải và gan trái theo giải phẫu không trùng khớp với ranh giới chức năng của gan.

Chính vì vậy, trong chẩn đoán và điều trị bệnh gan, cách phân thùy truyền thống chỉ mang tính tham khảo, ít được sử dụng để đưa ra quyết định lâm sàng quan trọng.

Phân thùy gan theo hệ thống Couinaud

Hệ thống Couinaud là phương pháp phân thùy gan được sử dụng phổ biến nhất hiện nay trong y học. Theo hệ thống này, gan được chia thành 8 phân thùy, được đánh số từ I đến VIII, dựa trên sự phân bố của tĩnh mạch cửa, động mạch gan và đường mật.

Mỗi phân thùy gan trong hệ thống Couinaud có nguồn cấp máu và dẫn mật riêng, giúp hoạt động tương đối độc lập. Điều này mang lại giá trị rất lớn trong thực hành lâm sàng, đặc biệt là trong phẫu thuật gan và can thiệp điều trị khu trú.

Trong thực tế, khi đọc kết quả siêu âm hoặc CT gan, người bệnh thường thấy bác sĩ mô tả tổn thương ở phân thùy gan theo số. Đây chính là cách phân thùy gan theo Couinaud, giúp xác định chính xác vị trí và phạm vi tổn thương.

Ý nghĩa của phân thùy gan trong chẩn đoán hình ảnh

Việc phân chia gan thành các phân thùy không chỉ mang ý nghĩa lý thuyết mà còn có vai trò rất quan trọng trong chẩn đoán hình ảnh. Đây là lĩnh vực mà khái niệm phân thùy gan được áp dụng thường xuyên nhất.

Trong siêu âm gan, phân thùy gan giúp bác sĩ mô tả rõ vị trí tổn thương thay vì chỉ nói chung chung là “tổn thương gan phải” hay “gan trái”. Cách mô tả này giúp việc theo dõi tiến triển bệnh trở nên chính xác hơn qua từng lần kiểm tra.

Đối với CT và MRI gan, phân thùy gan là cơ sở để đánh giá mức độ lan rộng của tổn thương, mối liên quan với mạch máu và các cấu trúc lân cận. Nhờ đó, bác sĩ có thể đưa ra chẩn đoán chính xác hơn và hạn chế bỏ sót tổn thương nhỏ.

Ngoài ra, trong theo dõi bệnh gan mạn tính, việc xác định tổn thương khu trú ở phân thùy nào giúp đánh giá nguy cơ tiến triển và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp cho từng người bệnh.

Vai trò của phân thùy gan trong điều trị và phẫu thuật

Không chỉ dừng lại ở chẩn đoán, phân thùy gan còn đóng vai trò then chốt trong điều trị, đặc biệt là phẫu thuật gan. Việc hiểu rõ cấu trúc phân thùy giúp bác sĩ đưa ra quyết định can thiệp chính xác và an toàn hơn.

Trong phẫu thuật, mục tiêu quan trọng là loại bỏ phần gan bị bệnh nhưng vẫn bảo tồn tối đa mô gan lành. Nhờ cấu trúc phân thùy độc lập, bác sĩ có thể cắt bỏ một hoặc một vài phân thùy mà vẫn duy trì chức năng gan chung.

Bên cạnh đó, gan có khả năng tái tạo tốt nếu phần gan còn lại được bảo tồn đầy đủ hệ thống mạch máu. Việc dựa vào phân thùy gan giúp giảm nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật và hỗ trợ quá trình hồi phục của người bệnh.

Trong các phương pháp điều trị can thiệp khác, như điều trị tổn thương gan khu trú, phân thùy gan cũng là cơ sở để xác định vùng cần tác động, từ đó nâng cao hiệu quả và độ an toàn của điều trị.

Người bệnh cần hiểu gì về phân thùy gan?

Mặc dù phân thùy gan là khái niệm chuyên môn, nhưng người bệnh cũng nên nắm được những hiểu biết cơ bản để chủ động hơn trong quá trình chăm sóc sức khỏe.

Khi đọc kết quả siêu âm, CT hoặc MRI gan, việc hiểu phân thùy gan giúp người bệnh hình dung rõ hơn vị trí tổn thương và mức độ ảnh hưởng đến gan. Điều này giúp việc trao đổi với nhân viên y tế trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn.

Ngoài ra, trong các bệnh lý gan mạn tính hoặc u gan, tổn thương có thể chỉ khu trú ở một số phân thùy nhất định. Hiểu điều này giúp người bệnh bớt lo lắng và có cái nhìn đúng hơn về tình trạng sức khỏe của mình.

Việc trang bị kiến thức cơ bản về phân thùy gan không nhằm thay thế tư vấn y tế, mà giúp người bệnh phối hợp tốt hơn với quá trình chẩn đoán và điều trị.

Phân thùy gan là khái niệm nền tảng trong y học hiện đại, giúp chia gan thành các đơn vị chức năng dựa trên hệ thống mạch máu và đường mật. Hiểu đúng về phân thùy gan có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán hình ảnh, điều trị và phẫu thuật gan. Không chỉ bác sĩ, người bệnh cũng nên nắm được kiến thức cơ bản này để chủ động hơn trong việc theo dõi và chăm sóc sức khỏe gan.