Phác đồ điều trị trào ngược dạ dày thực quản​

Theo đánh giá của các chuyên gia, khi người bệnh tuân thủ đúng phác đồ điều trị trào ngược dạ dày thực quản do Bộ Y tế ban hành, tỷ lệ cải thiện và kiểm soát triệu chứng đạt khoảng 50%. Phần còn lại phụ thuộc nhiều vào lối sống, chế độ ăn uống, mức độ tuân thủ điều trị và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Phác đồ điều trị trào ngược dạ dày thực quản không dùng thuốc

Đối với những trường hợp trào ngược dạ dày thực quản ở mức độ nhẹ đến trung bình, chưa có biến chứng nghiêm trọng, phác đồ của Bộ Y tế khuyến khích ưu tiên các biện pháp điều trị không dùng thuốc. Mục tiêu chính của phương pháp này là giảm áp lực lên dạ dày, hạn chế tình trạng trào ngược acid và giúp niêm mạc thực quản có điều kiện phục hồi.

Chế độ ăn uống khoa học

Trước hết, người bệnh cần điều chỉnh chế độ ăn uống một cách khoa học. Hạn chế các thực phẩm gây kích thích dạ dày và đường ruột đóng vai trò rất quan trọng:

• Những món ăn cay nóng, nhiều gia vị, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, rượu bia và thuốc lá đều có thể làm tăng tiết acid dạ dày, khiến triệu chứng trào ngược nặng hơn.
• Bên cạnh đó, người bệnh cũng nên tránh các thực phẩm dễ gây trào ngược như nước ngọt có gas, bánh kẹo chứa nhiều đường tinh luyện, trái cây có vị chua, cà phê, caffeine và socola.

Thói quen sinh hoạt hằng ngày hợp lý

Điều chỉnh thói quen sinh hoạt hằng ngày khoa học hơn:

• Người bệnh không nên mặc quần áo quá chật hoặc thắt nịt bụng thường xuyên, vì điều này làm tăng áp lực ổ bụng và dễ đẩy dịch vị dạ dày trào ngược lên thực quản.
• Việc ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa giúp dạ dày hoạt động ổn định hơn.
• Ngoài ra, người bệnh nên tránh uống nhiều nước trong bữa ăn và hạn chế uống nước ngay sau ăn, tốt nhất là sau khoảng 30 phút để không làm loãng dịch tiêu hóa và tăng nguy cơ trào ngược.
• Sau khi ăn, người bệnh không nên nằm hoặc ngủ ngay.
• Tư thế nghỉ ngơi phù hợp là giữ thân trên cao hơn phần dạ dày, có thể kê cao đầu giường hoặc gối khi ngủ để tạo độ dốc tự nhiên, giúp hạn chế acid trào ngược lên thực quản vào ban đêm.

Luyện tập đều đặn

Duy trì thói quen tập thể dục đều đặn cũng là một phần quan trọng trong điều trị trào ngược dạ dày thực quản. Vận động hợp lý giúp cải thiện lưu thông máu, tăng cường sức khỏe tổng thể, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và nâng cao hoạt động của hệ miễn dịch. Tuy nhiên, người bệnh nên lựa chọn các bài tập nhẹ nhàng, tránh vận động mạnh hoặc gập người ngay sau khi ăn để không làm triệu chứng trào ngược trầm trọng hơn.

Việc kiên trì áp dụng các biện pháp không dùng thuốc theo phác đồ của Bộ Y tế không chỉ giúp giảm triệu chứng trào ngược mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa tái phát và hạn chế biến chứng về lâu dài.

Phác đồ điều trị trào ngược dạ dày thực quản​ dùng thuốc

Trong phác đồ điều trị trào ngược dạ dày thực quản do Bộ Y tế ban hành, việc sử dụng thuốc được chỉ định khi các biện pháp không dùng thuốc không mang lại hiệu quả mong muốn hoặc khi bệnh đã tiến triển với triệu chứng nặng hơn, ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiện nay chưa có loại thuốc nào có thể điều trị triệt để hoàn toàn trào ngược dạ dày thực quản.

Mục tiêu chính của điều trị bằng thuốc là kiểm soát triệu chứng, giảm tiết acid dạ dày, cải thiện chức năng cơ thắt thực quản dưới và hỗ trợ phục hồi niêm mạc bị tổn thương. Do đó, việc tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ đóng vai trò then chốt; nếu dùng thuốc không đúng liều, không đủ thời gian hoặc tự ý ngưng thuốc, bệnh có thể nặng hơn và dễ tái phát kéo dài.

Thuốc trung hòa acid dạ dày

Nhóm thuốc trung hòa acid có tác dụng làm giảm nhanh lượng acid dư thừa trong dạ dày, từ đó giúp cải thiện các triệu chứng khó chịu như ợ nóng, ợ chua và đau rát vùng thượng vị. Một số thuốc thường được sử dụng trong phác đồ điều trị gồm smectite, phosphalugel và Maalox. Smectite có khả năng trung hòa acid và hấp phụ các chất gây kích ứng, phù hợp với những trường hợp trào ngược kiềm.

Phosphalugel và Maalox cũng có tác dụng trung hòa acid hiệu quả, giúp làm dịu nhanh niêm mạc dạ dày - thực quản. Bên cạnh đó, sucralfat là thuốc vừa có khả năng trung hòa acid, vừa tạo một lớp màng bảo vệ niêm mạc, hỗ trợ làm lành các tổn thương do acid gây ra.

Nhóm thuốc này thường được dùng để giảm triệu chứng trong giai đoạn cấp, nhưng không có tác dụng điều trị lâu dài nếu dùng đơn độc.

Thuốc điều hòa nhu động tiêu hóa

Thuốc điều hòa nhu động đóng vai trò cải thiện sự vận động của thực quản và dạ dày, giúp thức ăn được đẩy xuống ruột nhanh hơn, hạn chế tình trạng ứ đọng và trào ngược.

• Metoclopramide là thuốc giúp tăng nhu động thực quản và làm rỗng dạ dày, tuy nhiên có thể gây một số tác dụng phụ như đầy bụng, khó tiêu hoặc rối loạn tiêu hóa nếu dùng kéo dài.
• Domperidon là lựa chọn thường được ưu tiên hơn nhờ khả năng điều hòa nhu động tiêu hóa, tăng áp lực cơ thắt thực quản dưới và giảm tần suất cũng như mức độ trào ngược.

Việc sử dụng nhóm thuốc này cần có chỉ định cụ thể và theo dõi chặt chẽ từ bác sĩ.

Thuốc giảm tiết acid dạ dày

Trong phác đồ điều trị trào ngược dạ dày thực quản, thuốc giảm tiết acid giữ vai trò chủ đạo:

• Nhóm thuốc ức chế bơm proton (PPI) được xem là lựa chọn hàng đầu nhờ khả năng ức chế mạnh và kéo dài quá trình tiết acid dạ dày, giúp giảm nhanh các triệu chứng và tạo điều kiện cho niêm mạc thực quản hồi phục.
• Ngoài ra, thuốc kháng histamin H2 cũng được sử dụng nhằm làm giảm lượng acid bài tiết, từ đó cải thiện các biểu hiện như ợ hơi, ợ chua và nóng rát sau xương ức.
• Tùy mức độ bệnh, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn loại thuốc, liều dùng và thời gian điều trị phù hợp để đạt hiệu quả tối ưu và hạn chế tác dụng không mong muốn.

Phẫu thuật điều trị

Trong phác đồ điều trị trào ngược dạ dày thực quản do Bộ Y tế ban hành, phẫu thuật được xem là biện pháp can thiệp cuối cùng và chỉ được chỉ định trong một số trường hợp nhất định. Trên thực tế, không nhiều bệnh nhân cần phải điều trị bằng phẫu thuật, bởi phần lớn có thể kiểm soát triệu chứng hiệu quả bằng thay đổi lối sống kết hợp với điều trị nội khoa.

Phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi bệnh đã tiến triển nặng, không đáp ứng với các phương pháp điều trị không dùng thuốc và dùng thuốc, hoặc khi người bệnh có các biến chứng nghiêm trọng và tình trạng sức khỏe đặc biệt.

Chỉ định phẫu thuật trong điều trị trào ngược dạ dày thực quản

Trước khi tiến hành phẫu thuật, bệnh nhân cần được thăm khám toàn diện và đánh giá kỹ lưỡng tình trạng bệnh lý cũng như sức khỏe tổng thể. Các xét nghiệm và thăm dò cần thiết sẽ giúp bác sĩ xác định mức độ trào ngược, tình trạng tổn thương thực quản và khả năng đáp ứng với điều trị nội khoa. Dựa trên kết quả đánh giá, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp nhất nhằm mang lại hiệu quả điều trị cao và hạn chế rủi ro cho người bệnh.

Phẫu thuật nội soi điều trị trào ngược

Phẫu thuật nội soi là phương pháp được áp dụng phổ biến hiện nay nhờ tính an toàn và ít xâm lấn. Thông qua hệ thống camera và dụng cụ chuyên dụng, bác sĩ có thể quan sát chi tiết toàn bộ vùng dạ dày – thực quản ở nhiều góc độ khác nhau. Điều này giúp quá trình can thiệp diễn ra chính xác, kiểm soát tốt nguồn trào ngược và hạn chế tối đa tổn thương đến các mô xung quanh.

Phẫu thuật nội soi không chỉ giúp cải thiện rõ rệt các triệu chứng như ợ nóng, ợ chua, đau rát sau xương ức mà còn giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn, giảm thời gian nằm viện và nguy cơ biến chứng so với phẫu thuật mở truyền thống.

Phẫu thuật Nissen - fundoplication

Phẫu thuật Nissen - fundoplication là một kỹ thuật chuyên sâu thường được áp dụng trong điều trị trào ngược dạ dày thực quản mạn tính. Phương pháp này tập trung can thiệp vào đoạn thực quản nằm trong ổ bụng, nhằm đảm bảo chiều dài thực quản phù hợp và giảm áp lực tác động lên đoạn cuối của thực quản.

Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ tiến hành khắc phục các khiếm khuyết tại lỗ thực quản của cơ hoành, từ đó giúp cơ thắt thực quản dưới hoạt động hiệu quả hơn. Nhờ vậy, hiện tượng acid dạ dày trào ngược lên thực quản được hạn chế rõ rệt, giúp người bệnh giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Chăm sóc và theo dõi sau phẫu thuật

Mặc dù việc kiểm soát triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản không quá khó, nhưng để điều trị dứt điểm và ngăn ngừa tái phát lại là một thách thức lớn. Nguyên nhân chủ yếu thường liên quan đến bất thường cấu trúc hoặc suy yếu của cơ thắt thực quản dưới, vốn khó hồi phục hoàn toàn. Do đó, sau khi phẫu thuật hoặc điều trị nội khoa, người bệnh cần duy trì chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh, tránh các yếu tố nguy cơ gây trào ngược.

Việc tái khám định kỳ đóng vai trò rất quan trọng trong theo dõi hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các dấu hiệu tái phát. Đặc biệt, những bệnh nhân có triệu chứng nặng, đã điều trị bằng thuốc kéo dài hoặc can thiệp phẫu thuật cần được tái khám sớm và đều đặn hơn theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo bệnh được kiểm soát ổn định và lâu dài.

Phác đồ điều trị trào ngược dạ dày thực quản được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa thay đổi lối sống, điều trị bằng thuốc và phẫu thuật trong những trường hợp cần thiết. Việc tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị, dùng thuốc theo chỉ định và duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh đóng vai trò quyết định trong việc kiểm soát triệu chứng và hạn chế tái phát. Khi có các dấu hiệu trào ngược kéo dài hoặc không đáp ứng với điều trị thông thường, người bệnh nên thăm khám sớm để được tư vấn và điều chỉnh phác đồ phù hợp, từ đó bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa một cách bền vững.