Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết cha mẹ cần biết

Hạ đường huyết sơ sinh là tình trạng glucose máu của trẻ thấp hơn mức cần thiết. Một số trường hợp chỉ thoáng qua sau sinh, nhưng nếu kéo dài hoặc hạ nặng có thể ảnh hưởng đến não bộ và sức khỏe lâu dài của trẻ.

Hạ đường huyết sơ sinh là gì?

Glucose là nguồn năng lượng quan trọng cho cơ thể, đặc biệt là não bộ của trẻ sơ sinh. Khi còn trong bụng mẹ, trẻ nhận glucose qua nhau thai. Sau sinh, trẻ cần tự điều chỉnh đường huyết thông qua bú sữa và nguồn dự trữ năng lượng.

Hạ đường huyết sơ sinh xảy ra khi lượng glucose trong máu thấp hơn mức cần thiết. Tình trạng này có thể xuất hiện trong những giờ đầu hoặc vài ngày đầu sau sinh. Một số trường hợp cải thiện khi trẻ được bú sớm, bú đủ.

Tuy nhiên, hạ đường huyết kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường cần được đánh giá y tế. Trẻ sơ sinh không phải lúc nào cũng có triệu chứng rõ, nên nhóm nguy cơ cao thường cần được theo dõi đường huyết sau sinh.

Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết

Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết thường thuộc ba nhóm chính: Trẻ dự trữ đường kém, sử dụng đường nhiều hơn bình thường hoặc có tình trạng tăng insulin.

Trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc chậm phát triển trong tử cung thường có dự trữ glycogen thấp. Khi trẻ bú muộn, bú kém hoặc cần nhiều năng lượng sau sinh, đường huyết dễ giảm.

Trẻ to hơn tuổi thai, đặc biệt là con của mẹ bị tiểu đường thai kỳ hoặc tiểu đường trước mang thai, cũng có nguy cơ hạ đường huyết. Sau sinh, nguồn glucose từ mẹ giảm đột ngột nhưng insulin trong cơ thể trẻ vẫn còn cao, khiến đường huyết dễ tụt.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân.
• Trẻ chậm phát triển trong tử cung.
• Trẻ to hơn tuổi thai.
• Mẹ mắc tiểu đường thai kỳ hoặc tiểu đường trước khi mang thai.
• Trẻ bú muộn, bú kém hoặc không nhận đủ sữa.
• Trẻ bị hạ thân nhiệt, suy hô hấp, ngạt sau sinh hoặc nhiễm trùng.
• Trẻ có rối loạn chuyển hóa bẩm sinh hoặc rối loạn nội tiết.
• Mẹ dùng một số thuốc trong thai kỳ, chẳng hạn thuốc chẹn beta.

Hạ đường huyết dai dẳng có thể liên quan đến tăng insulin bẩm sinh, rối loạn chuyển hóa hoặc thiếu hormone. Những trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá và điều trị chuyên sâu.

Dấu hiệu và mức độ nguy hiểm của hạ đường huyết sơ sinh

Hạ đường huyết sơ sinh có thể không có triệu chứng rõ ràng, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Một số trẻ chỉ được phát hiện khi làm xét nghiệm đường huyết do thuộc nhóm nguy cơ cao. Đây là lý do trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc con của mẹ tiểu đường thường được theo dõi sát sau sinh.

Khi có biểu hiện, triệu chứng hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh có thể gồm:

• Bú kém, bỏ bú hoặc mút yếu.
• Run rẩy, kích thích hoặc quấy khóc bất thường.
• Li bì, ngủ nhiều, khó đánh thức.
• Da nhợt nhạt, tím tái hoặc tay chân lạnh.
• Hạ thân nhiệt.
• Thở nhanh, ngưng thở hoặc khó thở.
• Nôn ói, khó chịu.
• Co giật hoặc hôn mê trong trường hợp nặng.

Các biểu hiện này không đặc hiệu và có thể gặp trong nhiều bệnh lý sơ sinh khác. Vì vậy, cha mẹ không nên tự kết luận trẻ bị hạ đường huyết chỉ dựa vào quan sát. Cách xác định cần dựa vào đo glucose máu và đánh giá của bác sĩ.

Hạ đường huyết sơ sinh có nguy hiểm không? Câu trả lời là có thể nguy hiểm nếu hạ nặng, kéo dài hoặc tái diễn. Não của trẻ sơ sinh cần glucose để hoạt động. Khi thiếu năng lượng trong thời gian dài, trẻ có nguy cơ co giật, tổn thương thần kinh và ảnh hưởng phát triển về sau.

Dù vậy, không phải mọi trường hợp hạ đường huyết đều để lại hậu quả. Nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng, nhiều trẻ có thể ổn định đường huyết nhanh. Điều quan trọng là nhận diện nhóm nguy cơ, cho trẻ bú sớm, theo dõi biểu hiện bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời khi cần.

Cha mẹ cần đặc biệt chú ý nếu trẻ sơ sinh bú kém, li bì, tím tái, thở bất thường, lạnh tay chân hoặc co giật. Đây là những dấu hiệu không nên chờ theo dõi tại nhà.

Cha mẹ cần làm gì để phòng ngừa và xử trí?

Phòng ngừa hạ đường huyết sơ sinh cần bắt đầu từ thai kỳ và những giờ đầu sau sinh. Với mẹ có tiểu đường thai kỳ hoặc tiểu đường trước mang thai, kiểm soát đường huyết trong thai kỳ giúp giảm nguy cơ rối loạn đường huyết ở trẻ.

Sau sinh, cho bú sớm là biện pháp quan trọng nếu sức khỏe mẹ và bé cho phép. Bú sữa giúp cung cấp năng lượng và hỗ trợ trẻ thích nghi với môi trường ngoài tử cung.

Cha mẹ có thể hỗ trợ phòng ngừa bằng cách:

• Cho trẻ bú sớm và bú theo nhu cầu.
• Không để trẻ nhịn bú quá lâu trong những ngày đầu.
• Giữ ấm cho trẻ, tránh hạ thân nhiệt.
• Theo dõi sát trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc con của mẹ tiểu đường.
• Báo nhân viên y tế nếu trẻ bú kém, li bì, tím tái hoặc thở bất thường.
• Tái khám đúng hẹn nếu trẻ từng bị hạ đường huyết sau sinh.

Cha mẹ không nên tự cho trẻ sơ sinh uống nước đường, mật ong, nước lá hoặc áp dụng mẹo dân gian. Trẻ sơ sinh rất dễ sặc, rối loạn tiêu hóa hoặc nhiễm khuẩn nếu dùng sai cách.

Nếu trẻ đã xuất viện nhưng có dấu hiệu bỏ bú, ngủ li bì, tay chân lạnh, tím tái, thở bất thường, co giật hoặc khó đánh thức, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị hạ đường huyết thường liên quan đến sinh non, nhẹ cân, chậm phát triển trong tử cung, mẹ bị tiểu đường, trẻ bú muộn, bú kém hoặc mắc bệnh lý sau sinh như nhiễm trùng, suy hô hấp, hạ thân nhiệt. Một số trường hợp dai dẳng có thể liên quan đến rối loạn nội tiết hoặc chuyển hóa.

Hạ đường huyết sơ sinh có thể nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Cha mẹ nên cho trẻ bú sớm, giữ ấm, theo dõi trẻ nguy cơ cao và đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường. Không nên tự điều trị tại nhà khi trẻ sơ sinh bú kém, li bì, tím tái hoặc co giật.