Nguyên nhân gây đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh và dấu hiệu nhận biết

Đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh là một tình trạng huyết học không hiếm gặp trong những ngày đầu đời, khiến nhiều cha mẹ lo lắng khi trẻ có biểu hiện da đỏ sẫm, thở nhanh hoặc bú kém. Việc hiểu rõ về đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh sẽ giúp gia đình nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và có hướng xử trí kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe và sự phát triển an toàn cho trẻ.

Đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh là gì?

Đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh là tình trạng số lượng hồng cầu trong máu của trẻ cao hơn mức bình thường, khiến máu trở nên đặc hơn và làm cản trở quá trình lưu thông máu đến các cơ quan. Về mặt chẩn đoán, đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh thường được xác định khi chỉ số hematocrit (Hct) ≥ 65% hoặc nồng độ hemoglobin tăng cao so với giá trị tham chiếu theo độ tuổi.

Tình trạng này có thể xuất hiện ngay sau sinh hoặc trong vài ngày đầu đời. Đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh có thể là hiện tượng sinh lý tạm thời, tự cải thiện khi trẻ thích nghi với môi trường ngoài tử cung. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây là biểu hiện bệnh lý liên quan đến quá trình mang thai, sinh nở hoặc các vấn đề sức khỏe của trẻ.

Khi lượng hồng cầu quá cao, độ nhớt của máu tăng lên có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn, làm giảm lượng oxy và dưỡng chất cung cấp cho não, tim, phổi và các cơ quan khác. Vì vậy, việc phát hiện sớm và theo dõi sát đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa các biến chứng và đảm bảo sự phát triển an toàn cho trẻ trong giai đoạn đầu đời.

Nguyên nhân gây đa hồng cầu

Nguyên nhân gây đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh khá đa dạng, có thể xuất phát từ cả yếu tố trong thai kỳ lẫn sau khi trẻ chào đời. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ theo dõi và xử trí phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng cho trẻ.

Yếu tố liên quan đến thai kỳ và mẹ bầu

Một trong những nguyên nhân thường gặp gây đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh là tình trạng thai nhi bị thiếu oxy mạn tính trong bụng mẹ. Khi thiếu oxy, cơ thể thai nhi sẽ tăng sản xuất hồng cầu để bù đắp. Điều này thường gặp ở mẹ bị đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp, tiền sản giật, bệnh tim - phổi hoặc mẹ hút thuốc lá trong thai kỳ.

Liên quan đến quá trình sinh nở

Việc kẹp dây rốn muộn hoặc truyền máu từ bánh nhau sang thai nhi quá nhiều trong lúc sinh có thể làm tăng khối lượng hồng cầu, từ đó gây đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh. Ngoài ra, trẻ sinh ngạt hoặc sinh khó cũng có nguy cơ cao hơn do tình trạng thiếu oxy trước và trong khi sinh.

Yếu tố liên quan đến bản thân trẻ

Một số trẻ có nguy cơ đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh cao hơn như trẻ sinh non, trẻ nhẹ cân, trẻ bị chậm phát triển trong tử cung (IUGR) hoặc trẻ sinh đôi, đặc biệt là hội chứng truyền máu song thai. Những trường hợp này thường có sự mất cân bằng tuần hoàn máu, dẫn đến tăng sản xuất hồng cầu.

Nguyên nhân bệnh lý hiếm gặp

Ít gặp hơn, đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh có thể liên quan đến một số rối loạn di truyền, bệnh nội tiết hoặc bất thường chuyển hóa làm kích thích tủy xương sản xuất hồng cầu quá mức. Những trường hợp này cần được theo dõi và đánh giá chuyên sâu bởi bác sĩ chuyên khoa.

Nhìn chung, đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau và mức độ ảnh hưởng cũng không giống nhau ở từng trẻ. Việc phát hiện sớm nguyên nhân giúp xây dựng kế hoạch theo dõi và điều trị phù hợp, đảm bảo an toàn cho trẻ trong giai đoạn sơ sinh.

Dấu hiệu nhận biết

Dấu hiệu nhận biết đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh có thể biểu hiện từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc vào mức độ tăng hồng cầu và độ nhớt của máu. Trong nhiều trường hợp, các dấu hiệu không quá rõ ràng nên dễ bị bỏ sót nếu không được theo dõi cẩn thận.

Trước hết, dấu hiệu thường gặp nhất là da trẻ có màu đỏ sẫm hoặc hồng đậm hơn bình thường, đặc biệt rõ ở mặt, môi, lòng bàn tay và bàn chân. Đây là biểu hiện do lượng hồng cầu tăng cao khiến máu đặc hơn và lưu thông chậm lại. Một số trẻ còn có tình trạng tím nhẹ quanh môi hoặc đầu chi, nhất là khi khóc hoặc bú.

Về hô hấp, trẻ bị đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh có thể thở nhanh, thở khó hoặc thở không đều. Nguyên nhân là do máu đặc làm giảm khả năng vận chuyển oxy hiệu quả, khiến cơ thể phải tăng nhịp thở để bù đắp. Trong trường hợp nặng, trẻ có thể có dấu hiệu tím tái rõ rệt, cần được can thiệp y tế sớm.

Các biểu hiện liên quan đến thần kinh cũng khá phổ biến. Trẻ có thể quấy khóc nhiều, ngủ li bì, lơ mơ, phản xạ kém hoặc khó đánh thức. Một số trường hợp nặng có thể xuất hiện run tay chân hoặc co giật, cho thấy tình trạng tuần hoàn não bị ảnh hưởng bởi độ nhớt máu tăng cao.

Ngoài ra, rối loạn tiêu hóa và bú kém cũng là dấu hiệu cần lưu ý. Trẻ có thể bú ít, bú ngắt quãng, nôn trớ hoặc chậm tăng cân. Bên cạnh đó, hạ đường huyết có thể xảy ra, khiến trẻ mệt mỏi, da nhợt nhạt xen lẫn đỏ sẫm, thậm chí vã mồ hôi lạnh.

Dấu hiệu nhận biết đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh khá đa dạng và không phải lúc nào cũng rõ ràng. Vì vậy, khi trẻ có các biểu hiện bất thường như da đỏ sẫm, thở nhanh, bú kém, lơ mơ hoặc quấy khóc nhiều, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm để được xét nghiệm và chẩn đoán kịp thời, giúp hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Mức độ nguy hiểm của đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh

Về bản chất, đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh làm tăng độ nhớt của máu, khiến máu lưu thông chậm hơn trong các mạch nhỏ. Điều này có thể làm giảm lượng oxy và dưỡng chất đến các cơ quan quan trọng như não, tim, phổi, thận.

Nếu không được theo dõi và xử trí phù hợp, trẻ có nguy cơ gặp các biến chứng như:

• Rối loạn hô hấp và tuần hoàn.
• Hạ đường huyết kéo dài.
• Tăng nguy cơ huyết khối vi mạch.
• Ảnh hưởng đến chức năng thần kinh nếu thiếu oxy não kéo dài.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh đều nguy hiểm. Với những trẻ chỉ tăng hồng cầu nhẹ và không có triệu chứng, bác sĩ thường chỉ cần theo dõi sát mà không cần can thiệp điều trị.

Đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh là vấn đề cần được quan tâm đúng mức, đặc biệt trong những ngày đầu sau sinh. Việc theo dõi sát các biểu hiện của trẻ, thực hiện thăm khám và xét nghiệm theo chỉ định của bác sĩ sẽ giúp phát hiện sớm và xử trí hiệu quả. Khi được chẩn đoán và chăm sóc đúng cách, hầu hết các trường hợp đa hồng cầu ở trẻ sơ sinh đều có thể kiểm soát tốt, giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và an toàn.