Nguy cơ mắc liên cầu lợn do ăn tiết canh, tiếp xúc lợn bệnh và cách phòng ngừa

Trong những buổi tụ họp bạn bè hay bữa cơm gia đình, một đĩa tiết canh đỏ tươi, thơm mùi rau húng, kinh giới thường được coi là món nhắm lý tưởng. Với nhiều người, việc thưởng thức món ăn này không chỉ là thói quen ẩm thực mà còn là một niềm tin ngầm định rằng: Nếu chọn thịt từ nguồn quen hoặc nhìn miếng tiết trông sạch sẽ, tươi ngon thì sẽ an toàn.

Tuy nhiên, sự tươi ngon về cảm quan không hề tỷ lệ thuận với độ an toàn y khoa. Một miếng tiết canh trông hoàn hảo vẫn có thể chứa hàng triệu vi khuẩn đang chờ chực cơ hội xâm nhập vào cơ thể. Sự chủ quan này tạo nên một khoảng trống nguy hiểm, nơi người ăn không hề biết mình đang đối mặt với một tác nhân gây bệnh có khả năng tấn công hệ thần kinh trung ương một cách nhanh chóng.

Theo bác sĩ Nguyễn Đặng Hồng Nhi, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: “Niềm tin vào việc chọn nguồn thịt tươi hoặc nhìn bằng mắt thường để đánh giá độ sạch là một sai lầm phổ biến, bởi vi khuẩn liên cầu lợn có thể tồn tại trong cả những con lợn trông hoàn toàn khỏe mạnh.”

Để không biến một bữa ăn ngon thành nỗi ám ảnh về sức khỏe, chúng ta cần hiểu rõ cơ chế lây truyền và những dấu hiệu cảnh báo sớm của căn bệnh này.

Liên cầu lợn là gì và khả năng lây truyền sang người

Bệnh liên cầu lợn gây ra bởi vi khuẩn Streptococcus suis (S. suis), một loại vi khuẩn Gram dương thường cư trú ở đường hô hấp trên, đặc biệt là xoang mũi và hạch hạnh nhân của lợn. Điều đáng lo ngại là vi khuẩn này không chỉ xuất hiện ở lợn bệnh mà còn hiện diện trong cả những con lợn lành mang trùng không phát bệnh.

Vi khuẩn S. suis có khả năng lây truyền sang người thông qua ba con đường chính. Thứ nhất là đường tiêu hóa, khi con người ăn thịt lợn, nội tạng hoặc tiết canh chưa được nấu chín kỹ. Thứ hai là qua các tổn thương nhỏ, trầy xước trên da của những người trực tiếp chăn nuôi, giết mổ hoặc chế biến thịt lợn. 

Cuối cùng, một số tài liệu cũng đề cập khả năng phơi nhiễm qua đường hô hấp trong những điều kiện tiếp xúc nhất định. Đáng chú ý, hiện nay chưa có bằng chứng cho thấy bệnh liên cầu lợn có thể lây trực tiếp từ người sang người.

Ăn tiết canh và những nguy cơ mắc liên cầu lợn

Tiết canh, cùng với các món như lòng lợn, nem chua hay cháo lòng chưa chín, là những “điểm nóng” khiến vi khuẩn S. suis dễ dàng xâm nhập vào cơ thể người. Vi khuẩn có thể hiện diện ở lợn và các sản phẩm từ lợn; việc tiêu thụ tiết canh, thịt hoặc phủ tạng chưa được nấu chín có thể làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

Tại khu vực châu Á, việc tiêu thụ các sản phẩm thịt lợn sống hoặc nấu tái gắn liền với tập quán ăn uống là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến nhiễm S. suis. Theo thông tin được cơ quan y tế Việt Nam công bố trong một báo cáo trước đây, khoảng 70% trường hợp mắc liên cầu lợn được ghi nhận có liên quan đến việc ăn tiết canh lợn. Khi đi vào cơ thể qua đường tiêu hóa, vi khuẩn có thể vượt qua hàng rào bảo vệ để đi vào máu, gây ra tình trạng nhiễm trùng huyết và tấn công các cơ quan quan trọng khác.

Dấu hiệu nhận biết sớm khi bị nhiễm liên cầu lợn

Thời gian ủ bệnh của liên cầu lợn thường ngắn, ở người trung bình khoảng 2 ngày, có thể dao động từ 3 giờ đến 14 ngày. Trong giai đoạn đầu, người bệnh thường có các biểu hiện giống như một trận cúm thông thường.

Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng trở nên đặc trưng và nghiêm trọng hơn:

• Sốt cao, đau đầu dữ dội và buồn nôn.
• Xuất hiện các nốt ban xuất huyết trên da.
• Cứng gáy, rối loạn tri giác hoặc hôn mê.

Những dấu hiệu này có thể gợi ý tình trạng nhiễm khuẩn nặng hoặc tổn thương hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, các triệu chứng này không đủ để xác định riêng bệnh liên cầu lợn hay khẳng định vi khuẩn đã xâm nhập màng não. Người có những biểu hiện trên cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Biến chứng nguy hiểm khi vi khuẩn tấn công hệ thần kinh

Một trong những hệ lụy nặng nề nhất của nhiễm liên cầu lợn là viêm màng não. Khi vi khuẩn S. suis vượt qua hàng rào máu não, chúng gây viêm nhiễm nghiêm trọng, dẫn đến sốt cao, đau đầu và có thể gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Điểm đáng sợ nhất của biến chứng này không chỉ là giai đoạn cấp tính mà còn là những di chứng vĩnh viễn. Giảm thính lực tiếp nhận thần kinh (sensorineural hearing loss, SNHL) là một trong những di chứng quan trọng và thường gặp sau viêm màng não do S. suis. Tình trạng này có thể liên quan đến tổn thương tai trong, bao gồm viêm mê nhĩ và những biến đổi tại ốc tai; một số trường hợp có thể tiến triển đến xơ hóa hoặc cốt hóa ốc tai. Tuy nhiên, mức độ giảm thính lực và khả năng hồi phục khác nhau giữa các bệnh nhân. 

Ngoài ra, bệnh nhân có thể gặp phải các tình trạng khác như viêm khớp, viêm nội tâm mạc hoặc nhiễm trùng huyết.

Nhóm đối tượng có nguy cơ cao lây nhiễm

Không phải ai tiếp xúc với lợn cũng mắc bệnh, nhưng có những nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn hẳn do đặc thù công việc hoặc cơ địa.

Trước hết là những người làm nghề chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ hoặc chế biến lợn, đặc biệt là những người làm việc tại các lò giết mổ tập trung. Những người này thường xuyên tiếp xúc với máu và dịch tiết của lợn. Nếu trên da có các vết thương hở hoặc trầy xước, vi khuẩn S. suis sẽ dễ dàng xâm nhập trực tiếp vào máu.

Bên cạnh đó, những người có hệ miễn dịch suy giảm cũng là đối tượng dễ bị tổn thương hơn trước sự tấn công của vi khuẩn. Ngoài ra, những người có thói quen ăn tiết canh, nem chua hoặc thịt lợn tái chính là nhóm đối tượng tự đặt mình vào nguy cơ nhiễm bệnh qua đường tiêu hóa.

Cách phòng ngừa mắc liên cầu lợn hiệu quả cho gia đình

Vì hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh cho người, phòng ngừa chủ yếu dựa vào việc tránh tiêu thụ thực phẩm từ lợn chưa nấu chín, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nguồn nhiễm và tuân thủ các biện pháp vệ sinh, bảo hộ khi chế biến hoặc làm việc với lợn.

Theo bác sĩ Nguyễn Đặng Hồng Nhi: “Phòng bệnh liên cầu lợn không nằm ở những biện pháp phức tạp, mà nằm ở kỷ luật trong ăn uống và vệ sinh cá nhân.” 

Để bảo vệ gia đình, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Tuyệt đối không ăn tiết canh, nem chua hoặc các món từ lợn chưa nấu chín kỹ.
• Đảm bảo thịt lợn được nấu chín hoàn toàn, khuyến cáo nhiệt độ tâm sản phẩm đạt trên 70°C.
• Không mua bán, giết mổ hoặc ăn thịt lợn chết, lợn ốm.
• Sử dụng găng tay bảo hộ khi tiếp xúc với thịt lợn sống, đặc biệt khi người chế biến có vết thương hở trên tay.
• Vệ sinh sạch sẽ tay và dụng cụ chế biến sau khi tiếp xúc với thịt sống; sử dụng riêng dao, thớt cho thịt sống và thịt chín.
• Khử trùng và bảo vệ da khỏi các vết thương do lợn cắn hoặc bị thương bởi các công cụ sắc nhọn trong quá trình làm việc.

Hiểu rõ nguy cơ mắc liên cầu lợn do ăn tiết canh, tiếp xúc lợn bệnh giúp mỗi người chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp. Từ bỏ thói quen ăn tiết canh, ăn chín uống sôi và tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh, bảo hộ khi tiếp xúc với lợn hoặc chế biến thịt lợn là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ nhiễm vi khuẩn S. suis, bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu sốt cao, đau đầu sau khi ăn thực phẩm từ lợn chưa chín hoặc tiếp xúc với lợn bệnh.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.