Ngộ độc paracetamol: Nhận biết sớm và xử trí đúng để bảo vệ gan

Paracetamol là thuốc giảm đau hạ sốt được sử dụng phổ biến tại Việt Nam, từ người lớn đến trẻ nhỏ. Chính sự quen thuộc này khiến nhiều người chủ quan trong cách dùng, dẫn đến những rủi ro không mong muốn cho gan. Trên thực tế, không ít trường hợp tổn thương gan nghiêm trọng xuất phát từ việc dùng quá liều hoặc dùng kéo dài paracetamol mà không nhận ra. Việc trang bị kiến thức đúng về ngộ độc paracetamol sẽ giúp mỗi người sử dụng thuốc an toàn hơn, phát hiện sớm nguy cơ và chủ động bảo vệ sức khỏe.

Ngộ độc paracetamol là gì và vì sao có thể xảy ra ngay cả khi dùng thuốc quen thuộc?

Ngộ độc paracetamol là tình trạng cơ thể hấp thu lượng paracetamol vượt quá khả năng chuyển hóa an toàn của gan, dẫn đến tích tụ chất độc gây tổn thương tế bào gan. Điều đáng lưu ý là ngộ độc không chỉ xảy ra khi uống một liều rất cao trong thời gian ngắn, mà còn có thể xuất hiện khi dùng liều cao lặp lại nhiều ngày liên tiếp.

Để người đọc dễ hình dung, phần dưới đây sẽ làm rõ cơ chế và những nguyên nhân thường gặp.

Paracetamol được chuyển hóa trong cơ thể như thế nào?

Khi vào cơ thể, paracetamol chủ yếu được gan chuyển hóa và đào thải. Một phần nhỏ sẽ chuyển thành chất trung gian có độc tính. Bình thường, gan có đủ khả năng trung hòa chất này. Tuy nhiên, khi dùng quá liều hoặc gan đã suy yếu, chất độc tích tụ và gây tổn thương gan.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến ngộ độc

Có một số tình huống dễ gặp trong sinh hoạt hằng ngày làm tăng nguy cơ ngộ độc paracetamol, bao gồm:

• Uống vượt liều khuyến cáo trong 24 giờ.
• Dùng nhiều loại thuốc khác nhau nhưng đều chứa paracetamol.
• Uống rượu bia trong thời gian dùng thuốc.
• Người có bệnh gan nền hoặc suy dinh dưỡng.

Việc hiểu rõ các nguyên nhân này giúp người dùng tránh được những sai lầm tưởng chừng nhỏ nhưng hậu quả lớn.

Dấu hiệu và triệu chứng ngộ độc paracetamol theo từng giai đoạn

Ngộ độc paracetamol thường diễn tiến theo nhiều giai đoạn, trong đó giai đoạn đầu khá kín đáo. Vì vậy, việc nhận biết sớm các biểu hiện bất thường là yếu tố quan trọng để xử trí kịp thời.

Giai đoạn sớm từ vài giờ đến 24 giờ đầu

Ở giai đoạn này, triệu chứng thường không đặc hiệu và dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường. Người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn, nôn, mệt mỏi, chán ăn hoặc đau âm ỉ vùng bụng trên. Chính sự mờ nhạt này khiến nhiều người chủ quan và chưa đi khám.

Giai đoạn tổn thương gan rõ hơn

Sau 24 đến 72 giờ, tổn thương gan bắt đầu biểu hiện rõ. Người bệnh có thể đau nhiều hơn vùng gan, vàng da vàng mắt, nước tiểu sẫm màu. Các xét nghiệm y tế cho thấy men gan tăng cao. Đây là giai đoạn nguy hiểm vì tổn thương gan có thể tiến triển nhanh.

Giai đoạn nặng và biến chứng

Nếu không được xử trí kịp thời, ngộ độc paracetamol có thể dẫn đến suy gan cấp, rối loạn ý thức, rối loạn đông máu và đe dọa tính mạng. Do đó, khi có nghi ngờ, việc đến cơ sở y tế sớm là rất cần thiết.

Xử lý khi bị ngộ độc paracetamol cần lưu ý những gì?

Khi nghi ngờ ngộ độc paracetamol, điều quan trọng nhất là không tự ý xử trí tại nhà. Phần dưới đây sẽ giúp người đọc hiểu những bước cần làm và những điều nên tránh.

Cần làm gì ngay khi nghi ngờ ngộ độc?

Trước hết, cần ngừng sử dụng tất cả các thuốc chứa paracetamol. Người bệnh hoặc người nhà nên ghi nhớ liều đã dùng, thời điểm uống và loại thuốc đã sử dụng. Sau đó, nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá và theo dõi.

Việc điều trị y tế sớm có vai trò rất lớn vì có những phương pháp hỗ trợ gan nếu được áp dụng trong thời gian phù hợp sẽ giúp hạn chế tổn thương.

Những sai lầm thường gặp cần tránh

Nhiều người có thói quen tự gây nôn, uống các sản phẩm được cho là giải độc gan hoặc chờ triệu chứng rõ ràng hơn mới đi khám. Những cách làm này có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Các tổ chức y tế như WHO và CDC đều khuyến cáo không tự ý xử trí tại nhà khi nghi ngờ ngộ độc thuốc, mà cần được nhân viên y tế đánh giá.

Trẻ bị ngộ độc paracetamol và những điểm cha mẹ cần đặc biệt chú ý

Trẻ em là đối tượng dễ gặp ngộ độc paracetamol do đặc điểm sinh lý và cách dùng thuốc phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn. Việc hiểu rõ nguy cơ ở trẻ giúp cha mẹ chủ động phòng tránh.

Vì sao trẻ dễ bị ngộ độc hơn?

Liều paracetamol cho trẻ được tính theo cân nặng. Việc ước lượng liều bằng cảm tính, dùng nhiều lần trong ngày hoặc nhầm lẫn giữa các dạng thuốc siro, bột, viên có thể khiến trẻ dùng quá liều mà người lớn không nhận ra.

Dấu hiệu cảnh báo ở trẻ

Trẻ có thể mệt nhiều, nôn ói, đau bụng, bỏ ăn hoặc quấy khóc bất thường. Một số trẻ có biểu hiện lừ đừ, ít hoạt động hơn so với ngày thường. Khi thấy các dấu hiệu này sau khi dùng thuốc, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm.

Nguyên tắc xử trí an toàn

Khi nghi ngờ trẻ bị ngộ độc paracetamol, cha mẹ không nên tự xử lý tại nhà. Việc đưa trẻ đến cơ sở y tế giúp bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng và theo dõi kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng cho gan.

Phòng ngừa ngộ độc paracetamol để sử dụng thuốc an toàn mỗi ngày

Phòng ngừa luôn là cách bảo vệ sức khỏe hiệu quả và bền vững nhất. Với paracetamol, việc phòng ngừa hoàn toàn có thể thực hiện được nếu tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản.

Trước hết, người dùng cần đọc kỹ nhãn thuốc, tuân thủ liều dùng và khoảng cách giữa các lần uống. Không nên dùng đồng thời nhiều thuốc có cùng hoạt chất paracetamol nếu không có tư vấn y tế. Đối với trẻ em, cần sử dụng dụng cụ đong liều chính xác và bảo quản thuốc ngoài tầm với của trẻ.

Ngoài ra, những người có bệnh gan, phụ nữ mang thai hoặc trẻ nhỏ nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng thuốc hạ sốt giảm đau.

Ngộ độc paracetamol là tình trạng không hiếm gặp và có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu phát hiện muộn hoặc xử trí sai. Việc hiểu đúng cách dùng thuốc, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và chủ động đi khám khi nghi ngờ là chìa khóa bảo vệ gan và sức khỏe lâu dài cho cả gia đình.