Thuốc nào cần tránh khi mang thai? Những thuốc có thể làm tăng nguy cơ mất thai, dị tật hoặc ảnh hưởng thai nhi

Mang thai là giai đoạn cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thuốc. Một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ dị tật, ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi hoặc gây các biến chứng thai kỳ. Vì vậy, mẹ bầu không nên tự ý sử dụng thuốc mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.

Thuốc nào cần tránh khi mang thai? Những thuốc có thể làm tăng nguy cơ mất thai, dị tật hoặc ảnh hưởng thai nhi

Không có một danh sách đơn giản gồm các thuốc “uống vào sẽ gây sảy thai”. Một số thuốc có nguy cơ rõ ràng đối với thai nhi, trong khi với những thuốc khác, nguy cơ phụ thuộc vào liều và tuổi thai.

Nhóm thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (NSAIDs)

NSAID gồm ibuprofen, naproxen, diclofenac và aspirin. Đây là nhóm thuốc cần thận trọng đặc biệt trong thai kỳ.

• Ibuprofen, naproxen: FDA khuyến cáo tránh sử dụng NSAID từ khoảng tuần thứ 20 của thai kỳ nếu không có chỉ định của nhân viên y tế. Thuốc có thể ảnh hưởng đến chức năng thận của thai nhi và gây giảm nước ối; từ khoảng 30 tuần còn có nguy cơ đóng sớm ống động mạch.
• Aspirin: Nguy cơ phụ thuộc vào liều và mục đích sử dụng. Aspirin liều thấp có thể được bác sĩ kê trong một số trường hợp thai kỳ và không nên tự ý ngừng thuốc. 

Vì vậy, không nên gọi chung NSAID là “thuốc gây sảy thai” mà cần đánh giá theo từng thuốc, liều và giai đoạn thai kỳ.

Nhóm thuốc kháng sinh

Không phải tất cả kháng sinh đều chống chỉ định khi mang thai. Một số thuốc có thể được sử dụng khi lợi ích điều trị lớn hơn nguy cơ.

• Tetracycline: Cần được bác sĩ cân nhắc do có thể ảnh hưởng đến răng và xương thai nhi khi sử dụng ở một số giai đoạn.
• Fluoroquinolone như ciprofloxacin, levofloxacin: Không nên tự sử dụng trong thai kỳ; việc lựa chọn thuốc cần dựa trên loại nhiễm khuẩn và các lựa chọn thay thế phù hợp.
• Trimethoprim-sulfamethoxazole: Trimethoprim là chất đối kháng folate nên thường được cân nhắc thận trọng ở giai đoạn quanh thụ thai và quý đầu. Tuy nhiên, dữ liệu về nguy cơ thai kỳ còn không nhất quán; thuốc vẫn có thể được sử dụng trong một số trường hợp khi bác sĩ đánh giá lợi ích điều trị vượt trội nguy cơ.

Không nên tự ngừng kháng sinh đã được kê đơn vì nhiễm khuẩn không được điều trị cũng có thể gây nguy cơ cho mẹ và thai nhi.

Nhóm thuốc điều trị mụn

Một số thuốc trị mụn thuộc nhóm retinoid cần đặc biệt lưu ý khi mang thai.

• Isotretinoin dạng uống: Đây là thuốc có nguy cơ cao, có thể gây dị tật bẩm sinh nghiêm trọng và sảy thai. Phụ nữ đang sử dụng isotretinoin cần tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu tránh thai và theo dõi của bác sĩ.
• Retinoid dạng bôi: Tretinoin và adapalene bôi ngoài da thường được khuyến cáo tránh trong thai kỳ. Tuy nhiên, hấp thu toàn thân thấp hơn nhiều so với isotretinoin uống; dữ liệu hiện có về tretinoin bôi không cho thấy tăng nguy cơ sảy thai và chưa chứng minh tăng dị tật khi sử dụng đúng cách. Vì vậy, vô tình bôi retinoid trước khi biết mang thai không đồng nghĩa thai chắc chắn bị ảnh hưởng. 

Một số loại thuốc đặc trị khác

Ngoài các nhóm trên, một số thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể gây nguy cơ nghiêm trọng cho thai nhi và cần có kế hoạch sử dụng đặc biệt trước khi mang thai.

• Ribavirin: Có nguy cơ gây hại nghiêm trọng cho thai nhi. Phụ nữ có khả năng mang thai cần tuân thủ thời gian tránh thai trước, trong và sau điều trị theo đúng hướng dẫn của thuốc và bác sĩ.
• Thuốc điều trị bệnh mạn tính: Một số thuốc điều trị động kinh, tăng huyết áp, bệnh tự miễn hoặc ung thư có thể ảnh hưởng đến thai kỳ. Không nên tự ý ngừng thuốc khi phát hiện mang thai mà cần trao đổi với bác sĩ. Mức độ an toàn khác nhau đáng kể giữa từng hoạt chất, ngay cả khi cùng điều trị một bệnh. Người đang điều trị động kinh, tăng huyết áp, bệnh tự miễn hoặc ung thư không nên tự ngừng thuốc khi phát hiện mang thai; cần được bác sĩ rà soát từng thuốc để quyết định tiếp tục, đổi thuốc hoặc điều chỉnh điều trị.
• Thuốc nội tiết: Mức độ an toàn phụ thuộc từng hoạt chất và mục đích sử dụng, do đó không thể kết luận tất cả thuốc nội tiết đều gây sảy thai.

Tác động của thuốc đến thai nhi theo từng giai đoạn

Mức độ ảnh hưởng của thuốc phụ thuộc vào cả loại thuốc và thời điểm sử dụng trong thai kỳ.

Giai đoạn 3 tháng đầu

Đây là giai đoạn thai nhi hình thành các cơ quan quan trọng. Một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ dị tật nếu sử dụng trong giai đoạn này.

Tuy nhiên, vô tình dùng thuốc trong 3 tháng đầu không đồng nghĩa với việc chắc chắn sảy thai hoặc thai bị dị tật. Cần đánh giá cụ thể dựa trên tên thuốc, liều lượng, thời điểm sử dụng và tuổi thai.

Giai đoạn 3 tháng giữa và cuối

Thai nhi tiếp tục tăng trưởng và hoàn thiện chức năng các cơ quan. Một số thuốc có thể gây ảnh hưởng đến thận, nước ối hoặc hệ tim mạch của thai nhi.

Ví dụ, NSAID từ khoảng tuần 20 có thể gây rối loạn chức năng thận và giảm nước ối; từ khoảng 30 tuần có thêm nguy cơ đóng sớm ống động mạch.

Những lưu ý quan trọng để có một thai kỳ an toàn

Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc

Không tự mua thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thuốc cảm cúm, thuốc trị mụn hoặc thảo dược khi chưa hỏi ý kiến chuyên môn. Đặc biệt, một số thuốc cảm cúm phối hợp có thể chứa NSAID.

Thông báo tình trạng mang thai cho bác sĩ

Khi đi khám, hãy cho bác sĩ biết bạn đang mang thai, nghi ngờ mang thai hoặc đang có kế hoạch mang thai. Tuổi thai là thông tin quan trọng để đánh giá mức độ an toàn của thuốc.

Liệt kê tất cả các thuốc đang dùng

Hãy thông báo cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm bổ sung và thảo dược. Nếu lỡ uống thuốc trước khi biết mình mang thai, nên ghi lại tên thuốc, hàm lượng, liều đã dùng và thời điểm sử dụng để bác sĩ đánh giá.

Ưu tiên thuốc có dữ liệu an toàn phù hợp

Khi cần điều trị, bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên lợi ích và nguy cơ đối với từng thai kỳ. Paracetamol (acetaminophen) hiện vẫn được ACOG xem là thuốc giảm đau và hạ sốt lựa chọn trong thai kỳ khi có chỉ định, sử dụng hợp lý với liều hiệu quả thấp nhất trong thời gian cần thiết.

Tóm lại, không có một danh sách đơn giản gồm những thuốc chắc chắn gây sảy thai. Nguy cơ phụ thuộc vào hoạt chất, liều lượng, thời gian sử dụng và tuổi thai.

Nếu vô tình dùng thuốc khi chưa biết mình mang thai, mẹ bầu không nên hoảng sợ hoặc tự ý ngừng các thuốc đang điều trị. Hãy cung cấp thông tin về thuốc cho bác sĩ hoặc dược sĩ để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn phù hợp.