Mẹ bầu có tiền sử sinh non có nên tiêm RSV không?

Việc bảo vệ trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ có nguy cơ sinh non, trước virus hợp bào hô hấp (RSV) đã có một bước tiến mới. Vắc xin RSV cho thai phụ mở ra hy vọng che chở cho con ngay từ trong bụng mẹ, giúp giảm bớt gánh nặng bệnh tật trong những tháng đầu đời quan trọng.

Mẹ bầu có tiền sử sinh non có nên tiêm RSV không?

Câu trả lời từ các chuyên gia y tế là: Có thể, nhưng cần sự đánh giá lâm sàng cực kỳ thận trọng giữa bác sĩ sản khoa và thai phụ. Việc tiêm vắc xin RSV (hiện chỉ có loại Abrysvo của Pfizer được cấp phép cho thai kỳ) là một biện pháp chủ động và hiệu quả để bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi các biến chứng nặng do virus RSV gây ra, đặc biệt đối với nhóm trẻ có nguy cơ cao như trẻ sinh non.

Khi mẹ bầu tiêm vắc xin, cơ thể sẽ sản xuất ra kháng thể. Những kháng thể này được truyền cho thai nhi qua nhau thai (chủ yếu thông qua các thụ thể FcRn) trong những tuần cuối của thai kỳ. Nhờ vậy, em bé khi chào đời đã có sẵn một lượng kháng thể trong người, giúp chống lại sự tấn công của virus RSV trong những tháng đầu đời, giai đoạn mà hệ miễn dịch của bé còn rất non nớt.

Tuy nhiên, đối với bà mẹ đang có nguy cơ sinh non hiện hữu (như cổ tử cung ngắn, có cơn gò sớm), bác sĩ có thể khuyên không tiêm vắc xin RSV. Thay vào đó, một phương pháp an toàn hơn là chờ sau khi em bé chào đời, bé sẽ được tiêm trực tiếp kháng thể đơn dòng (Nirsevimab) để phòng bệnh. Đối với những bà mẹ có tiền sử sinh non nhưng thai kỳ hiện tại ổn định và đã bước vào tuần 32, việc này càng trở nên quan trọng Trẻ sinh non vốn đã phải đối mặt với nhiều thách thức về sức khỏe, nên việc được bảo vệ sớm khỏi một tác nhân gây bệnh hô hấp phổ biến và nguy hiểm như RSV sẽ mang lại lợi ích to lớn cho sự phát triển khỏe mạnh của trẻ.

Vì sao trẻ sinh non có nguy cơ mắc RSV nặng cao hơn?

Trẻ sinh non được xem là đối tượng cực kỳ nhạy cảm với virus RSV. Nguy cơ nhiễm bệnh và diễn tiến nặng ở nhóm trẻ này cao hơn đáng kể so với trẻ sinh đủ tháng vì nhiều lý do kết hợp.

Trước hết, hệ hô hấp của trẻ sinh non chưa phát triển hoàn thiện. Phổi của các bé còn yếu, đường thở nhỏ hẹp hơn, lớp sụn phế quản chưa vững chắc, khiến virus dễ dàng gây hoại tử tế bào biểu mô, tăng tiết nhầy và tắc nghẽn, dẫn đến các tình trạng nguy hiểm như viêm phổi, viêm tiểu phế quản và suy hô hấp cấp.

Thứ hai, hệ miễn dịch của trẻ chưa trưởng thành. Trẻ sinh non không có đủ thời gian trong bụng mẹ để nhận trọn vẹn lượng kháng thể thụ động. Quá trình vận chuyển kháng thể IgG từ mẹ sang con qua nhau thai tăng tốc mạnh mẽ nhất vào tam cá nguyệt thứ ba (đặc biệt sau tuần 32). Trẻ sinh non bị mất đi "thời gian vàng" này nên lượng kháng thể thụ động nhận được rất thấp. Điều này làm cho khả năng chống chọi với mầm bệnh của trẻ bị suy giảm, dễ bị virus tấn công và gây bệnh nặng.

Ngoài ra, trẻ sinh non thường đi kèm với các vấn đề sức khỏe khác như tim bẩm sinh hoặc bệnh phổi mạn tính. Những bệnh nền này càng làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng khi trẻ không may nhiễm RSV.

Nếu mẹ bầu có nguy cơ sinh non thì nên tiêm vắc xin RSV khi nào?

Thời điểm tiêm vắc xin RSV cho phụ nữ mang thai đã được nghiên cứu kỹ lưỡng để tối ưu hóa hiệu quả bảo vệ cho em bé và giảm thiểu tối đa rủi ro kích phát chuyển dạ sinh non. Theo khuyến cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, vắc xin RSV nên được tiêm trong một khoảng thời gian cụ thể của thai kỳ.

Cụ thể, mẹ bầu nên tiêm một liều vắc xin RSV trong khoảng từ tuần thứ 32 đến hết tuần thứ 36 của thai kỳ. Việc tiêm phòng trong giai đoạn này đảm bảo hai mục tiêu quan trọng.

Thứ nhất, cơ thể mẹ có đủ thời gian, khoảng ít nhất 2 tuần, để tạo ra lượng kháng thể tối đa. Thứ hai, đây là giai đoạn mà kháng thể từ mẹ truyền sang con qua nhau thai diễn ra mạnh mẽ nhất. Điều này giúp em bé khi sinh ra có được sự bảo vệ tốt nhất có thể.

Đối với mẹ bầu có nguy cơ sinh non, việc tuân thủ lịch tiêm này càng cần thiết. Việc tham vấn bác sĩ để xác định thời điểm tiêm phù hợp nhất dựa trên tình trạng sức khỏe và tiền sử sản khoa cá nhân là điều vô cùng quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Những lưu ý trước và sau khi tiêm vắc xin RSV ở thai kỳ nguy cơ cao

Để đảm bảo quá trình tiêm chủng diễn ra an toàn và hiệu quả, các mẹ bầu, đặc biệt là những người có thai kỳ nguy cơ cao, cần chú ý một số điểm quan trọng cả trước và sau khi tiêm.

Trước khi tiêm chủng:

• Thảo luận kỹ lưỡng với bác sĩ sản khoa: Đây là bước quan trọng nhất. Mẹ cần thông báo cho bác sĩ về tiền sử đẻ non, các bệnh lý nền đang mắc phải như tăng huyết áp trong thai kỳ, đái tháo đường hay các vấn đề tim mạch.
• Thông báo về tình trạng sức khỏe hiện tại: Nếu mẹ đang có dấu hiệu sốt hoặc mắc một bệnh nhiễm trùng cấp tính, bác sĩ có thể khuyên hoãn việc tiêm chủng cho đến khi sức khỏe ổn định.
• Tìm hiểu về vắc xin: Nắm rõ loại vắc xin RSV được cấp phép sử dụng cho phụ nữ mang thai để bảo vệ trẻ sơ sinh.

Sau khi tiêm chủng:

• Ở lại theo dõi: Mẹ nên ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút để nhân viên y tế theo dõi các phản ứng tức thời nếu có.
• Lưu ý các phản ứng phụ thông thường: Các tác dụng phụ phổ biến thường nhẹ và tự khỏi sau vài ngày, bao gồm đau, sưng, đỏ tại chỗ tiêm, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ.
• Liên hệ y tế khi cần thiết: Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường hoặc phản ứng nghiêm trọng như khó thở, phát ban toàn thân, sưng mặt/họng hoặc xuất hiện các cơn gò tử cung bất thường, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tiêm vắc xin là một biện pháp phòng bệnh hữu hiệu, nhưng mẹ vẫn nên duy trì các thói quen vệ sinh tốt như rửa tay thường xuyên và tránh tiếp xúc với người có triệu chứng bệnh hô hấp để bảo vệ sức khỏe toàn diện cho cả mẹ và bé. Nếu bà mẹ có dấu hiệu dọa sinh non và bác sĩ khuyên không nên tiêm vắc xin RSV, biện pháp an toàn và hiệu quả nhất là tiêm kháng thể đơn dòng Nirsevimab (Beyfortus) trực tiếp cho em bé ngay sau khi chào đời (hoặc ngay trước mùa dịch RSV). Khác với vắc xin cần thời gian để cơ thể mẹ tạo kháng thể, Nirsevimab cung cấp sẵn lượng kháng thể bảo vệ bé ngay lập tức. Đây là chiến lược được CDC và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến nghị ưu tiên cho nhóm trẻ sinh non.

Tóm lại, việc mẹ bầu có tiền sử sinh non có nên tiêm RSV không, không chỉ là một lựa chọn nên làm mà còn là một khuyến nghị mạnh mẽ từ giới chuyên môn. Đây là một hành động thiết thực, mang lại tấm khiên bảo vệ quý giá cho trẻ sơ sinh trước một trong những mối đe dọa sức khỏe hàng đầu trong năm đầu đời. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ để đưa ra quyết định phù hợp nhất cho thai kỳ của bạn.