Đừng bỏ qua những cơn sốt bất thường vào mùa hè!

Mỗi năm, khi bước vào mùa mưa và thời tiết nóng ẩm, số ca mắc các bệnh truyền nhiễm do muỗi truyền như sốt xuất huyết tại Việt Nam thường có xu hướng gia tăng. Đáng lo ngại, nhiều bệnh nguy hiểm lại khởi đầu bằng những triệu chứng quen thuộc nên dễ bị chủ quan. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo và đi khám kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.

Sốt vào mùa hè là tình trạng cơ thể tăng nhiệt độ do đáp ứng với nhiều nguyên nhân bệnh lý khác nhau xảy ra trong mùa nóng. Đây là phản ứng của cơ thể trước nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các bệnh lý thông thường như sốt virus đến những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hơn như sốt xuất huyết Dengue hay viêm não Nhật Bản.

Điều quan trọng là không phải cơn sốt nào cũng giống nhau. Có những trường hợp chỉ cần nghỉ ngơi và theo dõi, nhưng cũng có những trường hợp bệnh diễn tiến rất nhanh, cần được can thiệp y tế kịp thời.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh do muỗi truyền vẫn là gánh nặng y tế đáng kể tại nhiều khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam. Đặc biệt, sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản đều có thể khởi phát bằng sốt cao, dễ gây nhầm lẫn với các bệnh sốt thông thường.

Bạn cần đặc biệt cảnh giác nếu người bệnh xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Sốt cao liên tục trên 39°C.
• Co giật.
• Lơ mơ hoặc ngủ li bì.
• Nôn kéo dài.
• Xuất hiện chấm xuất huyết dưới da.
• Đau bụng dữ dội.
• Tay chân lạnh hoặc mệt lả.

Một cơn sốt kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường không nên tự điều trị tại nhà. Việc thăm khám sớm có thể giúp phát hiện chính xác nguyên nhân và ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm.

Nhiều người cho rằng khi người bệnh bắt đầu hạ sốt nghĩa là đang hồi phục. Tuy nhiên, đối với sốt xuất huyết Dengue, đây lại là thời điểm nguy hiểm nhất.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, đặc biệt khi nhiệt độ cơ thể giảm xuống, người bệnh có thể bước vào giai đoạn thoát huyết tương, dẫn đến sốc hoặc xuất huyết nặng nếu không được theo dõi sát.

Dấu hiệu sốt xuất huyết thường gặp

Ở giai đoạn đầu, sốt xuất huyết thường biểu hiện bằng:

• Sốt cao đột ngột 39 - 40°C.
• Đau đầu.
• Đau hốc mắt.
• Đau cơ, đau khớp.
• Mệt mỏi.
• Phát ban.

Những triệu chứng này rất dễ bị nhầm với cúm hoặc sốt virus, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Dấu hiệu cảnh báo nặng

Khi bệnh chuyển sang giai đoạn nguy hiểm, người bệnh có thể xuất hiện:

• Đau bụng dữ dội hoặc đau khi ấn.
• Nôn liên tục (≥ 3 lần trong 1 giờ hoặc ≥ 4 lần trong 6 giờ).
• Tràn dịch (ví dụ: Tràn dịch màng phổi, cổ trướng, hoặc tràn dịch màng tim).
• Chảy máu niêm mạc (nướu răng, mũi, âm đạo,...).
• Thay đổi trạng thái tinh thần (kích động, buồn ngủ, điểm số Glasgow <15).
• Gan to (≥ 2cm dưới bờ sườn).
• Tăng hematocrit (trong ít nhất 2 lần đo liên tiếp cách nhau 6 giờ).

Nếu có những biểu hiện trên, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để được theo dõi và điều trị.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên tự ý dùng Aspirin hoặc Ibuprofen khi nghi ngờ sốt xuất huyết vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Ngoài ra, việc tự truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định chuyên môn cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Nếu sốt xuất huyết nguy hiểm ở giai đoạn hạ sốt thì viêm não Nhật Bản lại đáng lo ngại bởi khả năng gây tổn thương não và để lại di chứng lâu dài.

Theo WHO, viêm não Nhật Bản là nguyên nhân hàng đầu gây viêm não do virus ở khu vực châu Á. Dù phần lớn người nhiễm virus không có triệu chứng, nhưng khi bệnh đã biểu hiện lâm sàng, tỷ lệ tử vong và di chứng thần kinh có thể rất cao.

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường khởi phát bằng:

• Sốt cao kéo dài.
• Đau đầu dữ dội.
• Nôn vọt.
• Cứng cổ.
• Cứng gáy.

Những triệu chứng này đôi khi bị nhầm với cảm cúm hoặc sốt virus thông thường, khiến việc điều trị bị chậm trễ.

Dấu hiệu nguy hiểm cần đưa đi cấp cứu

Sau vài ngày sốt, nếu người bệnh xuất hiện:

• Co giật.
• Rối loạn ý thức.
• Lơ mơ.
• Run tay chân.
• Hôn mê.

Đây là những dấu hiệu cho thấy hệ thần kinh trung ương đã bị tổn thương và cần được điều trị tích cực.

WHO cũng cảnh báo rằng khoảng 30 - 50% người sống sót sau viêm não Nhật Bản có thể phải đối mặt với các di chứng thần kinh như liệt, chậm phát triển trí tuệ, rối loạn vận động hoặc thay đổi hành vi kéo dài.

Phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ để lại di chứng.

Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nhưng phần lớn các bệnh truyền nhiễm mùa hè có thể được phòng ngừa hiệu quả nếu chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ phù hợp.

Phòng sốt xuất huyết

Để giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết, mỗi gia đình nên:

• Đậy kín các dụng cụ chứa nước.
• Thường xuyên diệt lăng quăng, bọ gậy.
• Thay nước bình hoa định kỳ.
• Lật úp các vật dụng có thể đọng nước.
• Ngủ màn kể cả ban ngày.
• Dùng kem chống muỗi khi cần thiết.

Bên cạnh các biện pháp phòng muỗi đốt, hiện nay đã có vắc xin phòng sốt xuất huyết được cấp phép sử dụng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, cho các đối tượng phù hợp theo chỉ định và hướng dẫn chuyên môn. Người dân nên tham khảo khuyến cáo chính thức để được tư vấn về khả năng tiêm chủng.

Tuy nhiên, vắc xin không thay thế cho các biện pháp kiểm soát muỗi và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi. Việc kết hợp đồng thời nhiều biện pháp sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng bệnh.

Phòng viêm não Nhật Bản

WHO và CDC đều khẳng định tiêm vắc xin phòng viêm não Nhật Bản là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.

Ngoài tiêm chủng đầy đủ, cha mẹ cũng nên:

• Cho trẻ mặc quần áo dài tay.
• Sử dụng màn khi ngủ.
• Tránh để trẻ chơi ở khu vực nhiều muỗi.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng.
• Hạn chế để nước đọng quanh nhà.

Đồng thời, không nên tự ý dùng thuốc giảm đau chống viêm hoặc tự truyền dịch khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu người bệnh xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Đừng xem nhẹ những cơn sốt mùa hè vì đây có thể là dấu hiệu ban đầu của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sốt xuất huyết hoặc viêm não Nhật Bản. Khi sốt kéo dài, kèm biểu hiện thần kinh, xuất huyết hoặc bất thường về ý thức, việc đi khám sớm không chỉ giúp giảm biến chứng mà còn có thể cứu sống người bệnh trong những thời điểm nguy hiểm nhất.