Khoảng cách giữa 2 lần chụp CT bao lâu là an toàn? Lưu ý đảm bảo an toàn

Chụp CT là phương pháp chẩn đoán hình ảnh quan trọng, giúp phát hiện và theo dõi nhiều bệnh lý nghiêm trọng. Tuy nhiên, do có sử dụng tia X, nhiều người băn khoăn liệu chụp CT nhiều lần có ảnh hưởng đến sức khỏe hay không? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ vấn đề dưới góc nhìn y khoa chính thống.

Khoảng cách giữa 2 lần chụp CT bao lâu là an toàn?

Phương pháp chụp CT (chụp cắt lớp vi tính) là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, kết hợp giữa tia X và xử lý máy tính để tạo ra những hình ảnh chi tiết về các lát cắt ngang của cơ thể. 

Khác với X-quang thông thường chỉ chụp một góc tĩnh, máy CT có một ống phát tia X quay xung quanh cơ thể bệnh nhân. Các bộ phận cảm biến sẽ thu nhận lượng tia X đi xuyên qua các mô (xương, cơ, mỡ, nội tạng) và gửi tín hiệu về máy tính. Tại đây, phần mềm chuyên dụng sẽ tái tạo các dữ liệu này thành hình ảnh 2D hoặc 3D sắc nét. Vậy bao lâu chụp CT 1 lần?

Về mặt nguyên tắc, không có quy định cứng nhắc về khoảng cách thời gian giữa hai lần chụp. Quyết định này được bác sĩ đưa ra dựa trên nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable - liều bức xạ thấp nhất có thể đạt được nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả chẩn đoán).

• Nếu bệnh nhân gặp chấn thương nặng, đột quỵ hoặc biến chứng sau phẫu thuật, việc chụp CT có thể thực hiện cách nhau chỉ vài giờ hoặc vài ngày. Lúc này, việc cứu sống tính mạng quan trọng hơn rủi ro từ tia X.
• Đối với tầm soát sức khỏe hoặc theo dõi bệnh mạn tính, các chuyên gia thường khuyến cáo nên giãn cách từ 3 - 6 tháng hoặc 1 năm. Thông thường, không nên quá 2 lần/năm nếu không có chỉ định đặc biệt để giữ liều bức xạ tích lũy trong giới hạn an toàn.

Những yếu tố ảnh hưởng đến khoảng cách của 2 lần chụp CT

Khoảng cách an toàn giữa 2 lần chụp CT được cá nhân hóa dựa trên 3 nhóm yếu tố chính:

Vùng cơ thể và mục đích

Mỗi cơ quan có độ nhạy khác nhau với bức xạ. Cụ thể:

• Vùng nhạy cảm: Tuyến giáp, mô vú và cơ quan sinh dục là những nơi nhạy cảm nhất. Nếu chụp tại các vùng này, bác sĩ sẽ cân nhắc giãn cách xa hơn hoặc dùng tấm chì bảo vệ.
• Sự phân tán liều: Nếu lần chụp thứ hai thực hiện ở vùng cơ thể khác (ví dụ: Lần 1 chụp chân, lần 2 chụp đầu), rủi ro tích lũy bức xạ cục bộ là không đáng kể, do đó khoảng cách có thể ngắn lại.

Kỹ thuật và thiết bị

Sự phát triển của công nghệ giúp việc chụp lặp lại trở nên an toàn hơn:

• Thế hệ máy: Các máy CT hiện đại (64, 128 hoặc 256 lát cắt) có tốc độ quét cực nhanh, giúp giảm thời gian tiếp xúc và liều tia X đáng kể so với các dòng máy đời cũ.
• Kỹ thuật CT liều thấp: Đây là bước ngoặt trong tầm soát. Với khả năng giảm tới 65 - 75% lượng bức xạ, phương pháp này cho phép rút ngắn khoảng cách giữa các lần chụp nếu cần thiết mà vẫn duy trì mức độ an toàn cao.

Đặc điểm người bệnh

Đây là yếu tố quan trọng nhất để bác sĩ cá nhân hóa chỉ định. Cụ thể:

• Độ tuổi: Trẻ em có các tế bào đang phân chia nhanh, nhạy cảm với bức xạ gấp nhiều lần người lớn. Vì vậy, khoảng cách giữa 2 lần chụp ở trẻ nhỏ luôn được kéo dài tối đa hoặc ưu tiên thay thế bằng siêu âm/MRI.
• Chức năng đào thải: Đối với CT có tiêm thuốc cản quang, yếu tố quyết định không chỉ là tia X mà là sức khỏe của thận. Thận cần ít nhất 48 - 72 giờ để đào thải hết thuốc (với người bình thường). Nếu bệnh nhân suy thận, khoảng cách này phải dài hơn rất nhiều để tránh suy thận cấp do thuốc cản quang.

Những trường hợp cần chụp CT lặp lại trong thời gian ngắn

Đôi khi, việc cố tình kéo dài khoảng cách giữa hai lần chụp có thể dẫn đến sai lầm trong chẩn đoán và điều trị. Bác sĩ sẽ chỉ định chụp CT dồn dập trong các trường hợp sau:

Theo dõi và đánh giá ung thư

Trong quá trình tấn công khối u bằng hóa trị hoặc xạ trị, bác sĩ cần các lát cắt CT để:

• Xác định khối u đang co lại hay vẫn phát triển.
• Thay đổi phác đồ điều trị kịp thời nếu thuốc không có tác dụng.
• Khoảng cách này thường dựa trên chu kỳ thuốc, có thể chỉ cách nhau vài tuần.

Cấp cứu ngoại khoa và chấn thương

Đây là tình huống mà rủi ro tia X gần như bằng 0 so với nguy cơ tử vong:

• Đột quỵ/xuất huyết não: Cần chụp lại sau vài giờ để kiểm tra xem vết xuất huyết có lan rộng hay không.
• Đa chấn thương: Sau phẫu thuật cấp cứu, chụp CT giúp kiểm tra xem còn tình trạng chảy máu nội tạng âm thầm nào chưa được xử lý triệt để hay không.

Kiểm soát nhiễm trùng và biến chứng nặng

Trong các bệnh lý nhiễm trùng nội tạng, thời gian là yếu tố sống còn. Chụp CT lặp lại giúp bác sĩ nhìn xuyên thấu những thay đổi bên trong mà khám lâm sàng thông thường không thể phát hiện được:

• Ổ áp-xe sâu: Khi bệnh nhân không đáp ứng với kháng sinh, chụp CT giúp xác định vị trí mủ tích tụ để dẫn lưu kịp thời.
• Biến chứng sau mổ: Phát hiện sớm các tình trạng như rò rỉ miệng nối, tắc mạch hoặc tụ dịch nhiễm trùng.

Cách hạn chế rủi ro khi phải chụp CT nhiều lần

Dù bác sĩ là người đưa ra chỉ định nhưng sự chủ động từ phía bạn sẽ giúp giảm thiểu đáng kể lượng bức xạ không cần thiết vào cơ thể. Hãy thực hiện 4 bước sau:

• Lập hồ sơ chẩn đoán hình ảnh: Luôn lưu giữ kết quả (phim và đĩa CD) của các lần chụp trước. Việc so sánh kết quả cũ và mới không chỉ giúp bác sĩ thấy được tiến triển của bệnh mà còn tránh việc phải chụp lại những vùng đã có thông tin rõ ràng.
• Chủ động khai báo tiền sử bức xạ: Đừng ngần ngại cho bác sĩ biết bạn đã chụp CT bao nhiêu lần trong 12 tháng qua. Đây là dữ liệu quan trọng để bác sĩ tính toán liều lượng tích lũy và cân nhắc xem lần chụp này có thực sự cấp bách hay không.
• Thảo luận về phương pháp thay thế: Hãy đặt câu hỏi liệu trường hợp của tôi có thể thay thế bằng siêu âm hoặc MRI (cộng hưởng từ) không? Siêu âm không dùng tia X, an toàn tuyệt đối cho bà bầu và trẻ em. MRI cho hình ảnh chi tiết hơn ở mô mềm và không gây nhiễm xạ, dù chi phí cao và thời gian chụp lâu hơn.
• Lựa chọn cơ sở có công nghệ "liều thấp": Không phải máy CT nào cũng giống nhau. Các cơ sở y tế uy tín thường trang bị máy CT đa dãy (từ 128 lát cắt trở lên) tích hợp phần mềm tự động điều chỉnh liều tia theo kích thước cơ thể. Điều này đảm bảo bạn nhận được lượng bức xạ thấp nhất mà vẫn đạt được chất lượng hình ảnh tốt nhất.

Khoảng cách giữa 2 lần chụp CT không có mốc thời gian cố định cho tất cả mọi người mà cần được cá nhân hóa theo từng trường hợp. Việc chụp CT đúng chỉ định, đúng thời điểm và được bác sĩ theo dõi sẽ giúp đảm bảo hiệu quả chẩn đoán đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ cho sức khỏe. Nếu có lo lắng về phơi nhiễm tia X hoặc cần chụp lặp lại, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được tư vấn phù hợp và yên tâm hơn.