Khám sàn chậu sau sinh là gì? Khi nào mẹ nên khám sàn chậu để phòng ngừa biến chứng

Sau sinh, nhiều phụ nữ gặp các vấn đề như són tiểu, sa tử cung, đau khi quan hệ hoặc cảm giác nặng vùng kín nhưng thường xem đó là bình thường. Thực tế, đây có thể là dấu hiệu tổn thương sàn chậu. Hiểu rõ khám sàn chậu sau sinh là gì, khi nào cần khám và khám để làm gì sẽ giúp phụ nữ chủ động bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Khám sàn chậu sau sinh là gì?

Khám sàn chậu sau sinh là quy trình thăm khám nhằm đánh giá sức khỏe của hệ thống cơ và mô nâng đỡ các cơ quan vùng chậu (bàng quang, tử cung, trực tràng). Quá trình này thường bao gồm ba nội dung trọng tâm:

• Đánh giá chức năng cơ: Kiểm tra sức mạnh, độ bền và khả năng phối hợp của nhóm cơ sàn chậu.
• Kiểm tra cấu trúc mô: Đánh giá độ đàn hồi và khả năng nâng đỡ của các mô liên kết, dây chằng.
• Sàng lọc tổn thương: Phát hiện sớm các tình trạng yếu cơ hoặc sa cơ quan vùng chậu do quá trình mang thai và sinh nở gây ra.

Khám sàn chậu giúp phát hiện sớm các vấn đề:

• Rối loạn chức năng sàn chậu: Xác định tình trạng yếu hoặc mất phối hợp cơ gây són tiểu khi gắng sức (ho, hắt hơi), rối loạn đại tiện (táo bón, són phân) và cảm giác vùng kín lỏng lẻo do giảm lực co thắt chủ động.
• Sa các cơ quan vùng chậu: Phát hiện sớm tình trạng các tạng sụt khỏi vị trí bình thường do mô liên kết suy yếu, phổ biến nhất là sa bàng quang (đẩy vào thành trước âm đạo), sa tử cung và sa trực tràng.
• Rối loạn chức năng tình dục: Nhận diện nguyên nhân gây đau vùng chậu mãn tính (do sẹo tầng sinh môn hoặc co thắt cơ) đồng thời đánh giá sự suy giảm cảm giác hoặc độ đàn hồi âm đạo ảnh hưởng đến chất lượng đời sống vợ chồng.

Việc thăm khám thường được thực hiện bởi bác sĩ sản phụ khoa hoặc chuyên gia phục hồi chức năng. Dựa trên kết quả, bác sĩ sẽ xây dựng lộ trình can thiệp cá nhân hóa, giúp người mẹ sớm phục hồi sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Vì sao phụ nữ sau sinh cần khám sàn chậu?

Quá trình mang thai và sinh nở gây áp lực khổng lồ lên vùng hạ vị, khiến hệ thống cơ sàn chậu bị kéo căng, giãn nở và suy yếu nghiêm trọng. Các nghiên cứu y khoa quốc tế chỉ ra rằng có tới 20 - 50% phụ nữ gặp phải các rối loạn sàn chậu sau sinh, đặc biệt là nhóm sinh thường hoặc sinh con nhiều lần.

Khám sàn chậu sau sinh giúp:

• Ngăn ngừa hệ lụy dài hạn: Sự suy yếu cơ sàn chậu là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sa tạng chậu (sa tử cung, bàng quang) và các rối loạn chức năng như tiểu són, ảnh hưởng nặng nề đến chất lượng cuộc sống.
• Phát hiện sớm tổn thương ẩn: Nhiều vấn đề sàn chậu không có triệu chứng rõ rệt ngay lập tức. Khám chuyên khoa giúp nhận diện bất thường ngay từ khi chúng mới nhen nhóm, giúp việc điều trị đơn giản và hiệu quả hơn.

Có thể thấy rằng, việc chủ động kiểm tra sàn chậu không chỉ là phục hồi chức năng mà còn là bước quan trọng để người mẹ tự tin lấy lại sự chủ động trong sinh hoạt hàng ngày.

Khi nào nên khám sàn chậu sau sinh?

Thời điểm khám sàn chậu sau sinh rất quan trọng để đạt hiệu quả cao nhất trong phòng ngừa và phục hồi. Vậy khi nào nên khám sàn chậu sau sinh?

Thời điểm khuyến cáo khám sàn chậu

Mẹ nên lên kế hoạch khám sàn chậu sau sinh theo các mốc thời gian sau đây để đảm bảo sức khỏe vùng chậu được theo dõi tốt:

• Sau sinh thường hoặc sinh mổ: Từ 6 - 8 tuần sau sinh (thời điểm phổ biến nhất, trùng với khám hậu sản thông thường).
• Có thể khám sớm hơn (từ 4 - 6 tuần hoặc sớm hơn nếu cần) nếu có triệu chứng bất thường hoặc sinh khó, rách tầng sinh môn nặng.

Một số hướng dẫn y khoa khuyến nghị đánh giá sàn chậu sớm để hỗ trợ phục hồi, đặc biệt nếu mẹ có nguy cơ cao.

Những dấu hiệu cho thấy cần khám sàn chậu sớm

Nếu gặp phải một trong các dấu hiệu sau, mẹ nên chủ động khám sàn chậu sau sinh càng sớm càng tốt để tránh tình trạng nặng thêm:

• Són tiểu khi ho, cười, vận động nhẹ.
• Cảm giác nặng, sa hoặc lồi vùng kín.
• Đau khi quan hệ tình dục.
• Táo bón kéo dài, khó kiểm soát đại tiện hoặc khí.

Những dấu hiệu này cho thấy sàn chậu có thể đã bị tổn thương và khám sớm sẽ giúp ngăn chặn tiến triển xấu.

Quy trình khám sàn chậu sau sinh 

Khám sàn chậu là một quy trình nhẹ nhàng, an toàn và hoàn toàn tôn trọng sự riêng tư của người mẹ. Thông thường, quy trình sẽ được thực hiện bởi các bác sĩ sản phụ khoa hoặc chuyên gia vật lý trị liệu sàn chậu qua 4 bước chính:

Khai thác bệnh sử và triệu chứng

Đây là bước quan trọng đầu tiên giúp bác sĩ có cái nhìn tổng thể về mức độ tổn thương sàn chậu của người mẹ. Ở bước này, bác sĩ sẽ:

• Khai thác tiền sử sinh nở: Thời gian chuyển dạ, phương pháp sinh (thường hay mổ), cân nặng của bé.
• Thăm khám triệu chứng cơ năng: Mẹ có gặp tình trạng són tiểu khi ho/cười, cảm giác nặng vùng kín, hay đau rát khi quan hệ vợ chồng không?

Khám lâm sàng vùng chậu

Bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra một cách tinh tế. Cụ thể:

• Kiểm tra bên ngoài: Quan sát các vết sẹo (vết rạch tầng sinh môn), độ khép kín của âm đạo và dấu hiệu sa các tạng vùng chậu.
• Kiểm tra bên trong: Sử dụng găng tay y tế để đánh giá sự cân đối và vị trí của tử cung, bàng quang. Bước này chỉ thực hiện khi có sự đồng ý hoàn toàn của người mẹ.

Đánh giá chức năng và sức cơ sàn chậu

Đây là bước quan trọng nhất để xác định mức độ tổn thương. Để đánh giá chức năng và sức cơ sàn chậu, bác sĩ dựa trên thang điểm Oxford. Bác sĩ yêu cầu mẹ thực hiện động tác co thắt cơ sàn chậu (giống như nhịn tiểu) để đánh giá sức mạnh, độ bền và khả năng phối hợp cơ. Cùng với đó, bác sĩ sẽ đánh giá khả năng nâng đỡ của khối cơ đối với các cơ quan bên trong.

Chỉ định cận lâm sàng bổ sung (nếu cần)

Trong những trường hợp các triệu chứng lâm sàng diễn tiến phức tạp hoặc cần dữ liệu định lượng để xây dựng phác đồ điều trị chuyên sâu, bác sĩ có thể chỉ định thêm các kỹ thuật sau:

• Siêu âm sàn chậu: Để quan sát rõ cấu trúc cơ và vị trí của các tạng.
• Đo niệu động học: Nếu mẹ có triệu chứng rối loạn tiểu tiện phức tạp.

Khám sàn chậu sau sinh là bước chăm sóc sức khỏe quan trọng nhưng thường bị bỏ qua. Việc khám sàn chậu sau sinh đúng thời điểm giúp phát hiện sớm các rối loạn tiềm ẩn, từ đó can thiệp kịp thời, nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe lâu dài cho phụ nữ sau sinh. Mẹ đừng ngần ngại hỏi bác sĩ về khám sàn chậu sau sinh trong lần khám hậu sản bởi đây là cách chủ động bảo vệ bản thân và tận hưởng vai trò làm mẹ một cách trọn vẹn.