Hồng cầu niệu là gì? Nguyên nhân, mức độ nguy hiểm của bệnh

Trong xét nghiệm nước tiểu, sự xuất hiện của hồng cầu là một dấu hiệu bất thường cần được chú ý. Hiện tượng này được gọi là hồng cầu niệu, phản ánh tình trạng có máu trong nước tiểu và thường liên quan đến nhiều bệnh lý ở thận, đường tiết niệu hoặc hệ sinh dục. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất hồng cầu niệu, nguyên nhân hình thành, mức độ nguy hiểm cũng như cách xử trí phù hợp để chủ động bảo vệ sức khỏe.

Hồng cầu niệu là gì?

Hồng cầu là tế bào máu có nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan. Trong điều kiện bình thường, hồng cầu chỉ lưu thông trong lòng mạch máu và không xuất hiện trong nước tiểu. Thận đóng vai trò như một bộ lọc sinh học, giữ lại tế bào máu và các phân tử lớn, chỉ cho các chất thải đi qua để tạo thành nước tiểu.

Hồng cầu niệu là tình trạng trong nước tiểu có sự hiện diện của hồng cầu vượt quá mức cho phép. Theo y khoa, một mẫu nước tiểu bình thường có thể chứa rất ít hồng cầu, thường là dưới hai hồng cầu trên một vi trường khi soi kính hiển vi. Khi số lượng hồng cầu vượt ngưỡng này, bác sĩ sẽ kết luận có hồng cầu niệu. Tình trạng này được phát hiện thông qua xét nghiệm nước tiểu tổng quát hoặc xét nghiệm vi thể.

Hồng cầu niệu được chia thành hai dạng chính. Thứ nhất là hồng cầu niệu vi thể, tức là nước tiểu nhìn bằng mắt thường hoàn toàn bình thường, không đổi màu, nhưng khi xét nghiệm mới phát hiện có hồng cầu. Thứ hai là hồng cầu niệu đại thể, khi đó nước tiểu có thể chuyển sang màu hồng, đỏ hoặc nâu sẫm, đôi khi kèm theo máu cục. Dạng đại thể thường dễ nhận biết hơn và khiến người bệnh lo lắng nhiều hơn.

Trong một số trường hợp, hồng cầu có thể xuất hiện tạm thời do vận động gắng sức, sốt cao, mất nước hoặc lấy mẫu nước tiểu không đúng cách. Vì vậy, việc đánh giá cần dựa trên nhiều yếu tố, không nên chỉ nhìn vào một kết quả xét nghiệm đơn lẻ.

Nguyên nhân thường gặp gây hồng cầu niệu 

Việc tìm ra nguyên nhân là bước tiếp theo vô cùng quan trọng. Nguyên nhân gây hồng cầu niệu rất đa dạng, có thể xuất phát từ thận hoặc bất kỳ vị trí nào trên đường tiết niệu.

Nguyên nhân liên quan đến thận là nhóm thường được bác sĩ chú ý đầu tiên. Các bệnh lý như viêm cầu thận, viêm thận kẽ, thận đa nang hoặc chấn thương thận đều có thể làm tổn thương hệ thống lọc của thận, khiến hồng cầu rò rỉ vào nước tiểu. Trong những trường hợp này, người bệnh có thể kèm theo phù mặt, phù chân, tăng huyết áp hoặc mệt mỏi kéo dài.

Bên cạnh đó, các bệnh lý đường tiết niệu dưới cũng là nguyên nhân phổ biến giải thích hồng cầu niệu. Viêm bàng quang, viêm niệu đạo hay sỏi bàng quang có thể làm trầy xước niêm mạc, gây chảy máu vi thể. Người bệnh thường có biểu hiện tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần hoặc đau vùng hạ vị.

Sỏi thận và sỏi niệu quản cũng là nguyên nhân thường gặp. Khi sỏi di chuyển, cạnh sắc của sỏi có thể cọ xát vào niêm mạc đường tiết niệu, gây tổn thương và làm hồng cầu xuất hiện trong nước tiểu. Tình trạng này thường đi kèm đau quặn thận, đau lan xuống bẹn hoặc bộ phận sinh dục.

Ngoài ra, một số nguyên nhân toàn thân như rối loạn đông máu, bệnh lý về máu, sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc giảm đau kéo dài cũng có thể gây hồng cầu niệu. Ở phụ nữ, việc lấy mẫu nước tiểu trong chu kỳ kinh nguyệt có thể khiến kết quả dương tính giả, dù thực tế hệ tiết niệu hoàn toàn bình thường.

Hồng cầu niệu có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám

Thực tế, không phải mọi trường hợp hồng cầu niệu đều nguy hiểm, nhưng cũng không nên chủ quan bỏ qua.

Hồng cầu niệu vi thể thoáng qua, không kèm triệu chứng, đôi khi không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Những trường hợp này có thể tự hết sau khi cơ thể được nghỉ ngơi, uống đủ nước và điều chỉnh lối sống. Tuy nhiên, nếu hồng cầu niệu kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc tăng dần về số lượng, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiềm ẩn.

Hồng cầu niệu đại thể, đặc biệt khi nước tiểu đổi màu rõ rệt, thường là dấu hiệu cần được thăm khám sớm. Nếu tình trạng này kèm theo đau lưng, sốt, tiểu buốt, phù hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra ngay. Đây có thể là biểu hiện của nhiễm trùng nặng, sỏi lớn hoặc khối u đường tiết niệu.

Ở người cao tuổi, hồng cầu niệu không rõ nguyên nhân càng cần được chú ý vì nguy cơ liên quan đến ung thư bàng quang, ung thư thận hoặc tuyến tiền liệt. Ở trẻ em, hồng cầu niệu có thể là dấu hiệu sớm của viêm cầu thận sau nhiễm khuẩn, cần theo dõi chặt chẽ để tránh biến chứng lâu dài.

Vì vậy, hiểu đúng hồng cầu niệu là gì giúp bạn biết khi nào nên yên tâm theo dõi và khi nào cần chủ động đi khám, tránh bỏ sót những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa hồng cầu niệu hiệu quả

Để xác định chính xác hồng cầu niệu là gì trong từng trường hợp cụ thể, bác sĩ thường bắt đầu bằng xét nghiệm nước tiểu tổng quát. Xét nghiệm này giúp đánh giá số lượng hồng cầu, hình dạng hồng cầu và các chỉ số đi kèm như protein, bạch cầu hoặc vi khuẩn. Trong nhiều trường hợp, xét nghiệm cần được lặp lại để loại trừ nguyên nhân tạm thời.

Nếu nghi ngờ nguyên nhân từ thận, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu, siêu âm thận, chụp cắt lớp hoặc các thăm dò chuyên sâu hơn. Với các bệnh lý đường tiết niệu dưới, nội soi bàng quang hoặc chụp hệ tiết niệu giúp xác định chính xác vị trí tổn thương.

Việc điều trị hồng cầu niệu tập trung vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu do viêm nhiễm, kháng sinh sẽ được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ. Nếu do sỏi, tùy kích thước và vị trí, người bệnh có thể được hướng dẫn uống nhiều nước, dùng thuốc hỗ trợ hoặc can thiệp ngoại khoa. Với bệnh thận mạn tính, việc điều trị thường kéo dài và cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ.

Bên cạnh điều trị, phòng ngừa đóng vai trò quan trọng. Uống đủ nước mỗi ngày giúp hệ tiết niệu hoạt động hiệu quả, hạn chế hình thành sỏi và viêm nhiễm. Chế độ ăn giảm muối, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và tăng cường rau xanh, trái cây giúp giảm gánh nặng cho thận. Không nhịn tiểu, giữ vệ sinh cá nhân đúng cách và khám sức khỏe định kỳ cũng là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả.

Tóm lại, hiểu rõ hồng cầu niệu là gì không chỉ giúp bạn bớt hoang mang khi nhận kết quả xét nghiệm, mà còn giúp chủ động hơn trong việc theo dõi và bảo vệ sức khỏe. Khi được phát hiện sớm và xử trí đúng cách, hồng cầu niệu hoàn toàn có thể được kiểm soát tốt, giúp bạn yên tâm duy trì cuộc sống khỏe mạnh và chất lượng.