Hồng cầu nhỏ: Ảnh hưởng sức khỏe và nguyên nhân thường gặp

Hồng cầu đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển oxy nuôi dưỡng các cơ quan trong cơ thể. Khi kích thước hồng cầu nhỏ hơn bình thường, đây có thể là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang gặp vấn đề về huyết học hoặc thiếu hụt vi chất cần thiết. Tình trạng hồng cầu nhỏ tuy khá phổ biến nhưng thường bị bỏ qua do triệu chứng không rõ ràng ở giai đoạn đầu.

Hồng cầu nhỏ là gì?

Hồng cầu nhỏ là tình trạng các tế bào hồng cầu có kích thước nhỏ hơn bình thường, thường được phát hiện thông qua xét nghiệm công thức máu. Trong y học, hồng cầu nhỏ được xác định khi chỉ số MCV (Mean Corpuscular Volume - thể tích trung bình hồng cầu) giảm dưới ngưỡng bình thường, thường < 80 fL ở người trưởng thành.

Hồng cầu có vai trò vận chuyển oxy từ phổi đến các cơ quan trong cơ thể. Khi hồng cầu nhỏ, khả năng mang oxy có thể bị suy giảm, khiến các mô và cơ quan không được cung cấp đủ oxy cần thiết. Tình trạng này thường liên quan đến thiếu máu hồng cầu nhỏ và có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nếu kéo dài.

Hồng cầu nhỏ không phải là bệnh lý độc lập mà là dấu hiệu cảnh báo nhiều vấn đề sức khỏe tiềm ẩn, phổ biến nhất là thiếu sắt, bệnh thalassemia hoặc các bệnh mạn tính. Vì vậy, khi phát hiện hồng cầu nhỏ trên xét nghiệm, người bệnh cần được đánh giá thêm các chỉ số khác và thăm khám bác sĩ để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Nguyên nhân gây hồng cầu nhỏ

Nguyên nhân gây hồng cầu nhỏ khá đa dạng, trong đó phổ biến nhất liên quan đến rối loạn tạo máu hoặc thiếu hụt vi chất cần thiết cho quá trình hình thành hồng cầu. Cụ thể gồm các nguyên nhân sau:

Thiếu sắt

Đây là nguyên nhân thường gặp nhất gây hồng cầu nhỏ. Khi cơ thể không đủ sắt, tủy xương không thể tổng hợp hemoglobin đầy đủ, khiến hồng cầu được tạo ra có kích thước nhỏ và nhạt màu. Tình trạng này thường gặp ở người ăn uống thiếu sắt, phụ nữ mất máu nhiều do kinh nguyệt, người bị xuất huyết tiêu hóa hoặc phụ nữ mang thai.

Bệnh thalassemia (tan máu bẩm sinh)

Thalassemia là bệnh lý di truyền khiến quá trình tổng hợp hemoglobin bị rối loạn. Người mắc bệnh thường có hồng cầu nhỏ từ sớm, kéo dài và không cải thiện dù đã bổ sung sắt. Đây là nguyên nhân quan trọng cần được phân biệt với thiếu máu thiếu sắt.

Thiếu máu do bệnh mạn tính

Một số bệnh mạn tính như viêm nhiễm kéo dài, bệnh thận mạn, bệnh tự miễn hoặc ung thư có thể ảnh hưởng đến khả năng sử dụng sắt của cơ thể, dẫn đến hồng cầu nhỏ dù lượng sắt dự trữ không hẳn bị thiếu.

Ngộ độc chì

Chì có thể ức chế quá trình tổng hợp hemoglobin, làm hồng cầu phát triển bất thường và nhỏ hơn bình thường. Nguyên nhân này ít gặp nhưng vẫn có thể xảy ra ở trẻ em hoặc người tiếp xúc với môi trường ô nhiễm chì.

Rối loạn hấp thu dinh dưỡng

Các bệnh lý đường tiêu hóa như viêm ruột mạn, celiac hoặc sau phẫu thuật dạ dày - ruột có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt và vi chất, từ đó gây hồng cầu nhỏ.

Nhìn chung, hồng cầu nhỏ không phải là bệnh lý đơn lẻ mà là dấu hiệu phản ánh nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc xác định đúng nguyên nhân thông qua xét nghiệm và thăm khám y tế là yếu tố then chốt để điều trị hiệu quả và tránh biến chứng lâu dài.

Hồng cầu nhỏ có ảnh hưởng gì không?

Hồng cầu nhỏ (thường được phát hiện qua chỉ số MCV thấp) có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, mức độ nặng hay nhẹ phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra và tình trạng kéo dài bao lâu.

Trước hết, khi hồng cầu nhỏ, khả năng vận chuyển oxy trong máu thường bị giảm. Điều này khiến các cơ quan và mô trong cơ thể không được cung cấp đủ oxy, từ đó gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, da xanh xao, giảm khả năng tập trung và dễ hụt hơi khi vận động. Ở trẻ em, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ; còn ở người lớn, hiệu suất học tập và làm việc cũng có thể suy giảm.

Ngoài ra, hồng cầu nhỏ kéo dài thường liên quan đến thiếu máu thiếu sắt hoặc các bệnh lý di truyền như thalassemia. Nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách, thiếu máu mạn tính có thể làm tim phải hoạt động nhiều hơn để bù đắp lượng oxy thiếu hụt, lâu dài làm tăng nguy cơ suy tim, rối loạn nhịp tim hoặc các biến chứng tim mạch khác, đặc biệt ở người cao tuổi.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp hồng cầu nhỏ đều nguy hiểm. Một số người, nhất là người mang gen thalassemia thể nhẹ, có hồng cầu nhỏ nhưng ít triệu chứng và vẫn sinh hoạt bình thường. Điều quan trọng là cần xác định đúng nguyên nhân thông qua xét nghiệm máu và tư vấn y tế, từ đó có hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Hồng cầu nhỏ có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe nếu để kéo dài hoặc do nguyên nhân bệnh lý, vì vậy không nên chủ quan. Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ và điều trị đúng nguyên nhân sẽ giúp hạn chế rủi ro và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Dấu hiệu nhận biết hồng cầu nhỏ

Người bị hồng cầu nhỏ thường có các dấu hiệu khá âm thầm, dễ nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường. Phổ biến nhất là cảm giác mệt mỏi kéo dài, uể oải, giảm sức bền khi lao động hoặc vận động. Nhiều người còn gặp tình trạng hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, đặc biệt khi thay đổi tư thế đột ngột.

Bên cạnh đó, da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt, môi tái cũng là dấu hiệu thường gặp do máu vận chuyển oxy kém hơn. Một số trường hợp có thể xuất hiện khó thở nhẹ, tim đập nhanh, nhất là khi gắng sức. Ở phụ nữ, hồng cầu nhỏ do thiếu sắt còn có thể đi kèm rụng tóc, móng tay giòn dễ gãy.

Với trẻ em, dấu hiệu có thể là chậm tăng cân, kém tập trung, dễ mệt, ảnh hưởng đến học tập và phát triển. Khi xuất hiện các biểu hiện trên kéo dài, người bệnh nên đi xét nghiệm máu để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Hồng cầu nhỏ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ hoặc kết quả xét nghiệm máu bất thường, người bệnh nên thăm khám bác sĩ để được chẩn đoán nguyên nhân chính xác và xây dựng hướng điều trị phù hợp. Chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh chính là chìa khóa giúp phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả tình trạng này.