Hồng cầu cao: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Hồng cầu cao là tình trạng khá phổ biến và thường được phát hiện thông qua các xét nghiệm máu định kỳ. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ hồng cầu cao là gì, nguyên nhân do đâu và liệu tình trạng này có gây nguy hiểm cho sức khỏe hay không. Việc nắm rõ thông tin sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong theo dõi, điều trị và điều chỉnh lối sống phù hợp.

Nguyên nhân gây hồng cầu cao

Hồng cầu cao có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, được chia thành nguyên nhân sinh lý và nguyên nhân bệnh lý. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ đưa ra hướng theo dõi và điều trị phù hợp.

Nguyên nhân sinh lý

Một số trường hợp hồng cầu cao chỉ mang tính tạm thời và không liên quan đến bệnh lý nguy hiểm. Thường gặp nhất là tình trạng mất nước do tiêu chảy, sốt cao, nôn ói hoặc ra mồ hôi nhiều khiến máu bị cô đặc, làm chỉ số hồng cầu tăng giả. Ngoài ra, những người sống ở vùng núi cao, nơi nồng độ oxy trong không khí thấp, cơ thể sẽ tự tăng sản xuất hồng cầu để thích nghi. Vận động cường độ cao kéo dài hoặc thói quen hút thuốc lá cũng có thể khiến hồng cầu tăng nhẹ.

Nguyên nhân bệnh lý

Hồng cầu cao kéo dài thường liên quan đến các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Các bệnh tim mạch, phổi mạn tính (như COPD, hen phế quản nặng) làm giảm oxy máu, kích thích cơ thể sản xuất nhiều hồng cầu hơn. Một số rối loạn tại tủy xương như đa hồng cầu nguyên phát (Polycythemia vera) khiến hồng cầu tăng bất thường và khó kiểm soát. Ngoài ra, bệnh thận, u thận hoặc rối loạn nội tiết làm tăng hormone erythropoietin cũng có thể là nguyên nhân gây hồng cầu cao.

Nguyên nhân khác cần lưu ý

Việc sử dụng một số thuốc hoặc hormone (như erythropoietin, steroid) không đúng chỉ định cũng có thể làm tăng số lượng hồng cầu. Ở trẻ em và người lớn, nếu hồng cầu cao kèm theo các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, da đỏ, mệt mỏi kéo dài, cần đi khám sớm để xác định nguyên nhân chính xác và tránh biến chứng.

Dấu hiệu và mức độ nguy hiểm khi hồng cầu cao

Hồng cầu cao không chỉ là một chỉ số xét nghiệm bất thường mà còn có thể gây ra nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe nếu kéo dài. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và hiểu rõ mức độ nguy hiểm sẽ giúp người bệnh chủ động thăm khám và điều trị kịp thời.

Dấu hiệu thường gặp khi hồng cầu cao

Khi số lượng hồng cầu tăng cao, máu trở nên đặc hơn, làm giảm khả năng lưu thông. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, cảm giác nặng đầu hoặc mệt mỏi kéo dài. Một số trường hợp còn thấy da đỏ hồng, đặc biệt ở mặt, tay chân; ngứa da, nhất là sau khi tắm nước nóng. Ngoài ra, hồng cầu cao cũng có thể gây tăng huyết áp, tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức hoặc giảm khả năng tập trung trong sinh hoạt hằng ngày.

Mức độ nguy hiểm của hồng cầu cao

Nếu hồng cầu cao chỉ do nguyên nhân sinh lý tạm thời như mất nước, tình trạng này thường không quá nguy hiểm và có thể cải thiện khi cơ thể được bù nước và nghỉ ngơi hợp lý. Tuy nhiên, hồng cầu cao kéo dài do nguyên nhân bệnh lý lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Máu đặc làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, tắc mạch phổi. Ở những người mắc bệnh tim mạch hoặc phổi, tình trạng này càng làm bệnh tiến triển nặng hơn.

Điều trị hồng cầu cao

Điều trị hồng cầu cao cần dựa trên nguyên nhân cụ thể, mức độ tăng hồng cầu và tình trạng sức khỏe của từng người. Không phải trường hợp nào hồng cầu cao cũng cần can thiệp y tế ngay, nhưng nếu kéo dài hoặc kèm triệu chứng, việc điều trị là rất cần thiết để tránh biến chứng.

Điều trị hồng cầu cao do nguyên nhân sinh lý

Trong nhiều trường hợp, hồng cầu cao xuất hiện tạm thời do mất nước, stress, vận động cường độ cao hoặc sống ở vùng cao. Khi đó, biện pháp điều trị chủ yếu là:

• Uống đủ nước mỗi ngày để làm loãng máu;
• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh làm việc quá sức;
• Điều chỉnh chế độ sinh hoạt, ngủ đủ giấc.

Sau khi khắc phục các yếu tố này, chỉ số hồng cầu thường sẽ trở về mức bình thường.

Điều trị hồng cầu cao do bệnh lý

Nếu hồng cầu cao liên quan đến các bệnh lý như bệnh phổi mạn tính, bệnh tim, rối loạn tủy xương hoặc đa hồng cầu nguyên phát, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ điều trị phù hợp:

• Điều trị nguyên nhân nền (kiểm soát bệnh phổi, tim mạch, ngưng hút thuốc lá…);
• Trích máu điều trị (phlebotomy) trong một số trường hợp nhằm giảm độ đặc của máu;
• Sử dụng thuốc theo chỉ định để kiểm soát sản xuất hồng cầu hoặc giảm nguy cơ huyết khối.

Việc dùng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ, tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà.

Điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống

Điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kiểm soát tình trạng hồng cầu cao, bên cạnh các biện pháp điều trị y khoa. Người có chỉ số hồng cầu cao nên chủ động xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh để giảm nguy cơ biến chứng.

Trước hết, cần hạn chế rượu bia và thuốc lá, bởi các chất này có thể làm giảm khả năng vận chuyển oxy hiệu quả và kích thích cơ thể tăng sản xuất hồng cầu nhiều hơn. Đồng thời, chế độ ăn uống cần cân đối, đa dạng dưỡng chất; tránh lạm dụng thực phẩm quá giàu sắt như gan động vật, tiết canh hoặc các loại viên bổ sung sắt nếu không có chỉ định từ bác sĩ, nhằm ngăn ngừa tình trạng hồng cầu tiếp tục tăng cao.

Bên cạnh đó, người bệnh nên duy trì vận động nhẹ nhàng và đều đặn như đi bộ, yoga, đạp xe chậm hoặc các bài tập giãn cơ. Những hoạt động này giúp cải thiện tuần hoàn máu, giảm độ nhớt của máu và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Cuối cùng, việc khám sức khỏe định kỳ và theo dõi chỉ số hồng cầu là rất cần thiết để kịp thời phát hiện bất thường và điều chỉnh phương pháp chăm sóc phù hợp, góp phần kiểm soát tình trạng hồng cầu cao một cách an toàn và bền vững.

Hồng cầu cao không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài hoặc không được theo dõi đúng cách, tình trạng này có thể gây ra nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe. Bên cạnh việc tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh cần chú trọng điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt khoa học và khám sức khỏe định kỳ. Sự kết hợp giữa theo dõi y tế và lối sống lành mạnh chính là chìa khóa giúp kiểm soát hồng cầu cao hiệu quả và an toàn.