Hội chứng truyền máu song thai: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và phòng ngừa

Mang thai đôi, đặc biệt là song thai chung bánh nhau luôn tiềm ẩn những nguy cơ nhất định cho cả mẹ và bé. Trong đó, hội chứng truyền máu song thai là biến chứng nghiêm trọng nhưng thường khó nhận biết bằng triệu chứng thông thường ở giai đoạn đầu. Vậy hội chứng truyền máu song thai là gì? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hội chứng truyền máu song thai.

Hội chứng truyền máu song thai là gì?

Hội chứng truyền máu song thai là một biến chứng nghiêm trọng và đặc thù trong thai kỳ song thai cùng trứng, phát sinh từ sự phân bổ lưu lượng máu không đồng đều giữa hai bào thai.

Cơ chế hình thành

Hội chứng truyền máu song thai chỉ xảy ra ở các trường hợp song thai chung bánh nhau (chiếm khoảng 10 - 15% tổng số ca song thai cùng trứng) và tuyệt đối không xuất hiện ở song thai có hai bánh nhau riêng biệt.

Trong bánh nhau chung, giữa hai thai nhi tồn tại các mạch máu nối bất thường. Thay vì máu lưu thông qua lại một cách cân bằng, hệ thống mạch nối này khiến máu từ một thai (thai cho) truyền sang thai kia (thai nhận) theo một chiều liên tục.

Tác động đối với hai thai nhi

Sự mất cân bằng huyết động này gây ra những hệ lụy trái ngược nhưng đều nguy hiểm cho cả hai:

• Thai cho: Rơi vào tình trạng thiếu máu và dưỡng chất kéo dài dẫn đến chậm phát triển, suy giảm lượng nước tiểu gây thiểu ối. Thai thường có kích thước nhỏ và dễ bị suy kiệt nghiêm trọng.
• Thai nhận: Nhận quá nhiều máu khiến hệ tuần hoàn bị quá tải, gây tình trạng đa niệu/đa ối và tạo áp lực cực lớn lên tim, dẫn đến nguy cơ suy tim cấp.

Mức độ nguy hiểm

Hội chứng truyền máu song thai là một tình trạng khẩn cấp trong sản khoa. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tỷ lệ tử vong cho một hoặc cả hai thai nhi có thể lên đến 80 - 100% trong các trường hợp diễn tiến nặng. Việc chẩn đoán sớm qua siêu âm định kỳ là chìa khóa để triển khai các biện pháp can thiệp y khoa (như phẫu thuật laser) nhằm cứu sống các bé.

Nguyên nhân gây hội chứng truyền máu song thai

Hội chứng truyền máu song thai xuất phát từ cấu trúc bất thường của bánh nhau chung ở song thai cùng trứng. Trong một thai kỳ song thai chung bánh nhau thông thường, hệ tuần hoàn của hai thai nhi sẽ kết nối với nhau qua các mạch máu nối. Ở trạng thái sinh lý bình thường, dòng máu này lưu thông qua lại một cách cân bằng, đảm bảo cả hai thai đều nhận đủ dưỡng chất và oxy.

Trong hội chứng truyền máu song thai, sự cân bằng này bị phá vỡ do sự xuất hiện của các mạch nối bất thường, chủ yếu là các cầu nối động mạch - tĩnh mạch. Các mạch này hoạt động như một hệ thống "một chiều" khiến máu từ thai cho truyền liên tục sang thai nhận mà không có dòng máu ngược lại để bù đắp. Kết quả là một vòng xoáy bệnh lý thai cho dần cạn kiệt thể tích tuần hoàn, trong khi thai nhận đối mặt với tình trạng quá tải dịch.

Nguyên nhân chính xác dẫn đến việc hình thành các mạch nối lỗi này vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, các chuyên gia tin rằng nó liên quan đến thời điểm và cách thức phân chia phôi thai trong giai đoạn sớm (khoảng ngày thứ 4 đến ngày thứ 8 sau khi thụ tinh).

Hội chứng truyền máu song thai không bao giờ xảy ra ở sinh đôi khác trứng hoặc song thai cùng trứng có hai bánh nhau riêng biệt. Lý do là vì trong các trường hợp này, mỗi thai nhi sở hữu một hệ tuần hoàn hoàn toàn độc lập, không có các mạch nối thông nhau.

Triệu chứng hội chứng truyền máu song thai

Hội chứng truyền máu song thai thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu. Các triệu chứng lâm sàng ở người mẹ thường chỉ xuất hiện khi tình trạng mất cân bằng đã trở nên nghiêm trọng.

Triệu chứng ở thai phụ (do tình trạng đa ối cấp tính)

Khi thai nhận nạp quá nhiều máu, bé sẽ bài tiết nước tiểu liên tục dẫn đến tình trạng đa ối trầm trọng. Lúc này, người mẹ có thể cảm nhận rõ các thay đổi:

• Tăng kích thước vòng bụng đột ngột: Bụng to nhanh bất thường, không tương xứng với tuổi thai thực tế.
• Cảm giác căng tức: Bụng luôn trong trạng thái căng cứng, đau tức hoặc khó chịu liên tục.
• Chèn ép hệ hô hấp: Tử cung quá lớn chèn ép lên cơ hoành và phổi, gây khó thở hoặc hụt hơi khi vận động nhẹ.
• Phù nề và cân nặng: Cân nặng tăng vọt trong thời gian ngắn kèm theo tình trạng phù chân do áp lực tĩnh mạch tăng cao.

Dấu hiệu ở thai nhi (phát hiện chủ yếu qua siêu âm)

Siêu âm là "chìa khóa vàng" để chẩn đoán xác định hội chứng truyền máu song thai thông qua các chỉ số sinh tồn của hai thai:

• Sự chênh lệch về kích thước: Có sự khác biệt rõ rệt về trọng lượng và kích cỡ giữa hai thai nhi (thai cho nhỏ hơn hẳn so với thai nhận).
• Bất thường về nước ối (tiêu chuẩn chẩn đoán): Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất với sự đối lập cực đoan, một thai bị đa ối và thai còn lại bị thiểu ối.
• Biến đổi về tim mạch: Thai nhận có dấu hiệu quá tải tuần hoàn (tim to, suy tim, tràn dịch màng tim). Ngược lại, thai cho có biểu hiện thiếu máu và suy kiệt.

Chẩn đoán và điều trị hội chứng truyền máu song thai

Việc chẩn đoán sớm và can thiệp kịp thời là yếu tố sống còn để cải thiện tiên lượng cho các cặp song thai cùng trứng gặp phải hội chứng này.

Chẩn đoán xác định

Chẩn đoán hội chứng truyền máu song thai chủ yếu dựa vào các chỉ số siêu âm chuyên sâu được thực hiện định kỳ. Các tiêu chuẩn chẩn đoán bao gồm:

• Xác định loại song thai: Khẳng định thai kỳ là song thai chung bánh nhau, một buồng ối hoặc hai buồng ối.
• Đánh giá lượng nước ối (Tiêu chuẩn vàng): Xuất hiện tình trạng đa ối ở thai nhận (khoang ối lớn nhất > 8cm trước 20 tuần hoặc > 10cm sau 20 tuần) và thiểu ối ở thai cho (khoang ối lớn nhất < 2cm).
• Đánh giá sự phát triển: Chênh lệch cân nặng giữa hai thai thường vượt quá 20%.
• Siêu âm Doppler và tim thai: Kiểm tra dòng máu qua dây rốn, ống tĩnh mạch và đánh giá chức năng tim (như tim to, hở van tim ở thai nhận).

Phân giai đoạn theo Quintero (mức độ nặng)

• Giai đoạn I: Có sự khác biệt nước ối nhưng vẫn thấy bàng quang thai cho trên siêu âm.
• Giai đoạn II: Không còn thấy bàng quang thai cho.
• Giai đoạn III: Bắt đầu có bất thường trên phổ Doppler.
• Giai đoạn IV: Một hoặc cả hai thai có dấu hiệu phù thai (tràn dịch đa màng).
• Giai đoạn V: Một hoặc cả hai thai tử vong.

Các phương pháp điều trị hiện nay

Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, tuổi thai và tình trạng sức khỏe của mẹ mà bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp:

• Theo dõi sát (giai đoạn I): Nếu bệnh tiến triển chậm, bác sĩ có thể chỉ định nghỉ ngơi, bổ sung dinh dưỡng và siêu âm kiểm tra tần suất cao (1 - 2 lần/tuần).
• Chọc hút giảm nước ối: Áp dụng để giảm áp lực trong buồng tử cung khi có đa ối nặng, giúp giảm nguy cơ sinh non và cải thiện sự lưu thông máu cục bộ.
• Phẫu thuật laser nội soi (phương pháp tối ưu): Sử dụng camera nội soi vào buồng tử cung và dùng tia laser để đốt các mạch máu nối bất thường trên bánh nhau. Hiệu quả nhất ở giai đoạn II - IV, khi tuổi thai từ 16 - 26 tuần. Đây là cách duy nhất để giải quyết triệt để nguyên nhân gây bệnh.
• Can thiệp khác: Trong những trường hợp quá nặng hoặc không thể can thiệp laser, bác sĩ có thể xem xét hủy thai có chọn lọc hoặc đình chỉ thai kỳ để bảo vệ sức khỏe người mẹ.

Mục tiêu điều trị: Ngăn chặn sự mất cân bằng dòng máu, bảo vệ tối đa tính mạng và hạn chế di chứng thần kinh cho cả hai thai nhi đồng thời kéo dài tuổi thai để tránh các biến chứng của sinh non.

Hội chứng truyền máu song thai là biến chứng nghiêm trọng ở song thai chung bánh nhau nhưng phát hiện sớm qua siêu âm định kỳ có thể kiểm soát hiệu quả. Thai phụ mang thai đôi hãy tuân thủ khám thai chặt chẽ để bảo vệ an toàn cho cả hai bé. Mong rằng, những chia sẻ hôm nay sẽ giúp mẹ bầu có thêm nhiều kiến thức hữu ích.