Hội chứng thận hư ở trẻ em: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

Việc đồng hành cùng con vượt qua các vấn đề sức khỏe luôn là một hành trình đòi hỏi sự kiên nhẫn và kiến thức từ phía gia đình. Trong đó, việc nhận biết sớm các dấu hiệu của hội chứng thận hư ở trẻ em đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp trẻ được chẩn đoán và điều trị đúng hướng, hạn chế tối đa các biến chứng có thể xảy ra.

Hội chứng thận hư ở trẻ em là gì?

Hội chứng thận hư là một tình trạng bệnh lý xảy ra khi các cầu thận (glomeruli), bộ phận tham gia lọc máu của thận, bị tổn thương. Sự tổn thương này làm cho một lượng lớn protein, chủ yếu là albumin, bị rò rỉ từ máu vào nước tiểu và bị đào thải ra ngoài.

Albumin có vai trò quan trọng trong việc giữ nước ở trong lòng mạch máu. Khi nồng độ albumin trong máu giảm xuống mức thấp, nước sẽ thoát ra các mô xung quanh, gây ra hiện tượng phù nề ở nhiều bộ phận trên cơ thể. Tình trạng này thường được chẩn đoán nhiều nhất ở trẻ trong độ tuổi từ 2 đến 9 tuổi và tỷ lệ bé trai mắc bệnh thường cao hơn bé gái.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân gây ra hội chứng thận hư ở trẻ được chia thành hai nhóm chính. Việc xác định nguyên nhân giúp bác sĩ có hướng điều trị phù hợp và hiệu quả hơn.

• Nguyên nhân nguyên phát (vô căn): Hội chứng thận hư nguyên phát/vô căn là dạng thường gặp nhất ở trẻ em, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Trong trường hợp này, nguyên nhân chính xác gây tổn thương thận vẫn chưa được xác định rõ, nhưng các nghiên cứu cho thấy có thể liên quan đến sự hoạt động bất thường của hệ miễn dịch.
• Nguyên nhân thứ phát: Bệnh xảy ra như một hệ quả của một bệnh lý khác trong cơ thể. Các nguyên nhân thứ phát có thể bao gồm nhiễm virus (viêm gan B, C, HIV), các bệnh tự miễn (lupus ban đỏ hệ thống), sau nhiễm liên cầu khuẩn, hoặc do một số bệnh ung thư.
• Nguyên nhân bẩm sinh: Đây là dạng hiếm gặp, thường xuất hiện trong 3 tháng đầu đời của trẻ và có thể liên quan đến các yếu tố di truyền.

Bên cạnh đó, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ, bao gồm:

• Trẻ đang mắc các bệnh lý có khả năng gây tổn thương thận như lupus.
• Trẻ mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm gan B, viêm gan C, sốt rét.
• Việc sử dụng một số loại thuốc nhất định cũng có thể là yếu tố nguy cơ.

Triệu chứng hội chứng thận hư ở trẻ

Các dấu hiệu của bệnh có thể xuất hiện đột ngột hoặc từ từ. Cha mẹ cần chú ý quan sát những thay đổi bất thường ở trẻ để đưa con đi khám kịp thời:

• Phù: Đây là triệu chứng đặc trưng và dễ nhận thấy nhất. Phù thường bắt đầu ở vùng quanh mắt (nề mi mắt) sau khi ngủ dậy, sau đó lan xuống chân, tay, bụng (tràn dịch màng bụng) và bộ phận sinh dục.
• Nước tiểu có bọt: Do lượng lớn protein bị thất thoát qua nước tiểu, nước tiểu của trẻ thường có nhiều bọt và lâu tan.
• Tăng cân bất thường: Trẻ có thể tăng cân nhanh chóng do cơ thể tích nước.
• Tiểu ít: Lượng nước tiểu của trẻ có thể giảm so với bình thường.
• Mệt mỏi, chán ăn: Mất protein và các dưỡng chất khác khiến trẻ cảm thấy mệt mỏi, uể oải và không muốn ăn.
• Các dấu hiệu khác: Tiểu máu đại thể hoặc tăng huyết áp rõ là những dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá kỹ vì có thể gợi ý nguyên nhân không điển hình.

Chẩn đoán và điều trị

Để chẩn đoán chính xác hội chứng thận hư, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng, hỏi về tiền sử bệnh của trẻ và gia đình, đồng thời chỉ định các xét nghiệm cần thiết. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm xét nghiệm nước tiểu để đo lượng protein, xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ albumin và cholesterol và siêu âm để kiểm tra hình thái của thận. Trong một số trường hợp đặc biệt, sinh thiết thận có thể được thực hiện.

Về điều trị, mục tiêu chính là kiểm soát triệu chứng, ngăn chặn sự mất protein và phòng ngừa biến chứng. Thuốc Corticosteroid (như Prednisone) là lựa chọn điều trị hàng đầu và có hiệu quả cao, khoảng 85 - 90% trẻ đạt lui bệnh hoàn toàn với glucocorticoid. Quá trình điều trị thường kéo dài và cần sự tuân thủ nghiêm ngặt theo phác đồ của bác sĩ.

Ngoài ra, bác sĩ có thể kê thêm các loại thuốc khác để hỗ trợ, chẳng hạn như thuốc lợi tiểu để giảm phù, thuốc ức chế men chuyển để bảo vệ thận, hoặc các thuốc ức chế miễn dịch khác nếu trẻ tái phát thường xuyên hoặc không đáp ứng với corticosteroid. Cha mẹ tuyệt đối không được tự ý ngưng thuốc cho con mà không có chỉ định của bác sĩ.

Biến chứng và cách chăm sóc trẻ

Nếu không được kiểm soát tốt, hội chứng thận hư có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng nặng, hình thành cục máu đông gây tắc mạch, suy dinh dưỡng, suy thận cấp và tăng cholesterol máu. Do đó, việc chăm sóc trẻ đúng cách tại nhà đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Chế độ dinh dưỡng cần được điều chỉnh hợp lý. Trong giai đoạn bệnh cấp tính và có phù, trẻ cần ăn nhạt, hạn chế muối để giảm tích nước và giảm gánh nặng cho thận. Khi trẻ dùng steroid và có cảm giác thèm ăn, cha mẹ nên khuyến khích con ăn các thực phẩm lành mạnh như rau xanh, hoa quả thay vì đồ ăn nhanh chứa nhiều năng lượng.

Việc theo dõi nước tiểu của trẻ hàng ngày bằng que thử tại nhà là một biện pháp hữu ích giúp phát hiện sớm các đợt tái phát. Cha mẹ cũng cần chú ý tiêm phòng đầy đủ cho trẻ, tuy nhiên cần tránh các loại vắc xin sống trong thời gian trẻ đang dùng thuốc ức chế miễn dịch liều cao và phải tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tiêm.

Hội chứng thận hư ở trẻ em là một bệnh lý cần được theo dõi lâu dài, nhưng với sự chăm sóc đúng đắn và tuân thủ điều trị, đa số trẻ đều có thể kiểm soát tốt bệnh tật, phát triển bình thường và có một cuộc sống khỏe mạnh khi trưởng thành.