Hội chứng áo choàng trắng là gì? Cách theo dõi và kiểm soát hội chứng

Trong thực hành tim mạch, không ít trường hợp huyết áp tăng vọt khi vào phòng khám nhưng lại ổn định lúc ở nhà. Việc phân biệt chính xác giữa hội chứng áo choàng trắng với tăng huyết áp thực sự có ý nghĩa vô cùng quan trọng, giúp tránh lo lắng quá mức, hạn chế dùng thuốc không cần thiết và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài. Theo các hướng dẫn quốc tế và thực hành tại Việt Nam, nhận biết sớm giúp người bệnh chủ động hơn trong việc theo dõi và điều chỉnh lối sống đúng cách.

Hội chứng áo choàng trắng là gì? 

Hội chứng áo choàng trắng được xác định khi:

• Huyết áp tại phòng khám từ 130/80 mmHg trở lên.
• Huyết áp trung bình ngoài phòng khám ở mức bình thường (thường nhỏ hơn 130/80 mmHg ban ngày).

Tại Việt Nam, theo khuyến cáo của Bộ Y tế và Hội Tim mạch học Việt Nam, ngưỡng chẩn đoán tăng huyết áp tại phòng khám thường là từ 140/90 mmHg trở lên, và hội chứng áo choàng trắng được công nhận khi huyết áp tại nhà nhỏ hơn 135/85 mmHg.

Không nên chẩn đoán tăng huyết áp chỉ dựa vào một lần đo tại phòng khám, vì ội chứng áo choàng trắng có thể chiếm tỷ lệ đáng kể ở những người mới phát hiện huyết áp cao, dễ dẫn đến chẩn đoán và điều trị chưa thật sự cần thiết.

Phân biệt với tăng huyết áp thật sự

Việc phân biệt đúng giúp tránh dùng thuốc hạ áp không cần thiết, giảm nguy cơ tác dụng phụ và giúp người bệnh yên tâm hơn. Dưới đây là một số đặc điểm để phân biệt giữa hội chứng áo choàng trắng và tăng huyết áp thực sự.

Hội chứng áo choàng trắng có nguy hiểm không?

Nhiều người cho rằng đây chỉ là phản ứng tâm lý tạm thời. Tuy nhiên, hội chứng áo choàng trắng không hoàn toàn vô hại. Người mắc tình trạng này có nguy cơ:

• Tiến triển thành tăng huyết áp thật sự theo thời gian.
• Nguy cơ tim mạch cao hơn so với người luôn có huyết áp bình thường, dù thấp hơn so với tăng huyết áp mạn tính.

Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch và đột quỵ trên toàn cầu. Vì vậy, dù hội chứng áo choàng trắng không phải tăng huyết áp mạn tính, người bệnh vẫn cần theo dõi định kỳ để phát hiện sớm nếu có chuyển biến.

Nguyên nhân và yếu tố liên quan đến hội chứng áo choàng trắng

Hội chứng áo choàng trắng chủ yếu xuất phát từ phản ứng căng thẳng tâm lý khi đến cơ sở y tế. Khi bước vào môi trường phòng khám hoặc bệnh viện, một số người có xu hướng lo lắng, hồi hộp hoặc sợ hãi vô thức. Sự căng thẳng này kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm cơ thể giải phóng adrenaline và các hormone stress khác, khiến:

• Tim đập nhanh hơn.
• Mạch máu co lại.
• Huyết áp tăng tạm thời.

Cơ chế này thường chỉ diễn ra trong thời gian ngắn và huyết áp sẽ trở về mức bình thường khi người bệnh rời khỏi môi trường y tế hoặc khi đo trong điều kiện quen thuộc như tại nhà. Tuy nhiên, nếu không đánh giá bằng nhiều lần đo hoặc theo dõi huyết áp ngoài phòng khám, tình trạng này có thể dẫn đến chẩn đoán và điều trị không cần thiết.

• Người lớn tuổi (trên 50 tuổi).
• Phụ nữ (đặc biệt phụ nữ mang thai).
• Người có xu hướng lo âu, căng thẳng.
• Người mới được phát hiện huyết áp cao lần đầu.

Lưu ý: Béo phì, hút thuốc, uống rượu nhiều là yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp nói chung, nhưng không phải yếu tố đặc hiệu riêng cho hội chứng áo choàng trắng.

Chẩn đoán hội chứng áo choàng trắng đúng cách

Việc chẩn đoán bệnh cần dựa vào nhiều lần đo và so sánh kết quả trong và ngoài phòng khám.

• Việc chẩn đoán không nên dựa vào một lần đo tại phòng khám mà cần nhiều lần đo và so sánh kết quả trong và ngoài cơ sở y tế để tránh nhầm lẫn với hội chứng áo choàng trắng.
• Đo huyết áp tại nhà 2 lần mỗi ngày (sáng và tối sau khi nghỉ ngơi 5 phút), ghi lại ít nhất 3 - 7 ngày và lấy giá trị trung bình để đánh giá; huyết áp tại nhà được xem là bình thường khi nhỏ hơn 135/85 mmHg.
• Theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ, giá trị này được xem là tiêu chuẩn vàng giúp phân biệt hội chứng áo choàng trắng, phát hiện tăng huyết áp ẩn giấu và đánh giá huyết áp ban đêm.
• Theo thực hành lâm sàng tại Việt Nam, huyết áp tại phòng khám từ 140/90 mmHg trở lên nhưng huyết áp tại nhà nhỏ hơn 135/85 mmHg gợi ý hội chứng áo choàng trắng; nếu huyết áp ngoài phòng khám bình thường, bác sĩ thường ưu tiên theo dõi thay vì chỉ định thuốc ngay.
• Không vội dùng thuốc nếu xác định đúng là hội chứng áo choàng trắng và chưa có tổn thương cơ quan đích như tim, thận, mắt; đa số trường hợp có thể theo dõi định kỳ.
• Điều chỉnh lối sống như giảm muối dưới 5g/ngày, tập thể dục ít nhất 150 phút/tuần, duy trì BMI 18.5 - 22.9, hạn chế rượu bia, ngừng hút thuốc và tăng cường rau củ quả, giảm chất béo bão hòa.
• Giảm lo âu khi đo huyết áp bằng cách nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trước khi đo, không dùng cà phê hoặc trà đặc trong vòng 30 phút trước đó, ngồi thẳng lưng, chân chạm đất, tay đặt ngang tim và không nói chuyện hoặc di chuyển trong lúc đo.

Hội chứng áo choàng trắng là tình trạng huyết áp tăng tạm thời tại cơ sở y tế do yếu tố căng thẳng, nhưng không phải lúc nào cũng là tăng huyết áp mạn tính. Việc phân biệt đúng giúp tránh điều trị không cần thiết và giảm lo lắng cho người bệnh. Nếu bạn phát hiện huyết áp cao khi đi khám, đừng vội hoang mang. Hãy trao đổi với bác sĩ về việc theo dõi huyết áp tại nhà hoặc đo 24 giờ để có đánh giá chính xác. Chủ động theo dõi và duy trì lối sống lành mạnh là cách bảo vệ tim mạch lâu dài và an toàn cho bản thân và cả gia đình.