Hạ canxi máu có nguy hiểm không? Nguyên nhân, cách xử trí và phòng ngừa hiệu quả

Hạ canxi máu là tình trạng nồng độ canxi trong huyết thanh thấp hơn mức bình thường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hệ thần kinh và cơ bắp. Trên thực tế, có không ít độc giả đã từng phải đối mặt với tình trạng này. 

Hạ canxi máu có nguy hiểm không?

Nhiều người thường chủ quan khi nghe đến cụm từ hạ canxi, coi đó chỉ là những cơn chuột rút thoáng qua. Tuy nhiên, thực tế đây là một tình trạng y khoa cần được đặc biệt lưu tâm.

Theo đánh giá của các chuyên gia, hạ canxi là tình trạng khá nguy hiểm. Mức độ nguy hiểm của hạ canxi phụ thuộc vào nồng độ canxi bị thiếu hụt, tốc độ giảm nhanh hay chậm cũng như nền tảng sức khỏe của mỗi người.

Như các bạn đã biết, nồng độ canxi máu bình thường dao động từ khoảng 8.8 - 10.2 mg/dL (hoặc canxi ion hóa từ 4.5 - 5.6 mg/dL).

• Ở mức độ nhẹ (8 - 8.8 mg/dL): Cơ thể thường chưa có biểu hiện rõ rệt. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy mệt mỏi mơ hồ hoặc thỉnh thoảng bị chuột rút nhẹ khiến bệnh dễ bị bỏ qua.
• Ở mức độ trung bình đến nặng (dưới 8 mg/dL hoặc canxi ion hóa dưới 4 mg/dL): Lúc này, cơ thể sẽ phản ứng mạnh mẽ thông qua các hệ cơ quan trọng yếu như hệ tim mạch, hô hấp, thần kinh và não bộ…

Nếu không được xử lý kịp thời và để tình trạng hạ canxi trở thành mãn tính, người bệnh sẽ phải đối mặt với những hệ lụy lâu dài như:

• Xương và thị lực: Gây loãng xương, dễ gãy xương dù va chạm nhẹ, đục thủy tinh thể và tổn thương thần kinh vĩnh viễn.
• Đối với trẻ em: Làm tăng nguy cơ còi xương, chậm phát triển chiều cao và trí tuệ.
• Đối với người cao tuổi hoặc có bệnh nền: Những người suy thận hoặc suy tuyến cận giáp có nguy cơ tử vong cao hơn do các biến chứng cấp tính về tim mạch và hô hấp thường diễn ra rất nhanh.

Tóm lại, hạ canxi máu không chỉ là một sự thiếu hụt dinh dưỡng đơn thuần mà là một tín hiệu báo động đỏ cho sức khỏe. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu tê bì, co thắt cơ để can thiệp y tế kịp thời chính là cách tốt nhất để ngăn chặn những biến chứng đe dọa tính mạng.

Nguyên nhân gây hạ canxi máu thường gặp

Hạ canxi máu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó không thể không kể đến một số nguyên nhân phổ biến sau đây:

• Chế độ ăn thiếu canxi kéo dài: Ăn ít sữa, rau xanh, hải sản dẫn đến thiếu hụt lâu ngày.
• Thiếu vitamin D làm giảm hấp thu canxi: Do ít tiếp xúc nắng, rối loạn hấp thu hoặc dùng thuốc ảnh hưởng chuyển hóa vitamin D.
• Rối loạn tuyến cận giáp: Sau phẫu thuật tuyến giáp, tự miễn hoặc bẩm sinh, giảm hormone PTH - yếu tố chính điều hòa canxi.
• Bệnh thận mạn tính: Thận giảm chuyển hóa vitamin D, tăng phosphat ức chế canxi.
• Phụ nữ mang thai, cho con bú có nhu cầu canxi tăng cao: Nếu không bổ sung đủ, dễ thiếu hụt.
• Ảnh hưởng của một số thuốc đến chuyển hóa canxi bao gồm thuốc lợi tiểu, bisphosphonates (điều trị loãng xương) hoặc thuốc chống động kinh.
• Các nguyên nhân khác bao gồm thiếu magie, viêm tụy cấp, nhiễm trùng nặng. 

Phải làm sao khi bị hạ canxi máu?

Khi nghi ngờ hạ canxi máu, việc hành động nhanh chóng và chính xác là yếu tố then chốt để ngăn ngừa các biến chứng đe dọa tính mạng.

Hạ canxi máu ở giai đoạn nặng cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến suy hô hấp hoặc ngừng tim. Do đó, hãy đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các triệu chứng:

• Tê bì vùng quanh miệng hoặc các đầu ngón tay, ngón chân.
• Chuột rút nặng, co quắp tay chân (dấu hiệu bàn tay đỡ đẻ).
• Co giật, run cơ hoặc co thắt thanh quản gây khó thở.
• Nhịp tim nhanh hoặc rối loạn nhịp tim.

Để xác định chính xác mức độ và tìm ra nguyên nhân gốc rễ gây hạ canxi, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm sau:

• Canxi máu: Đo canxi toàn phần (điều chỉnh theo Albumin) và canxi ion hóa (Ca2+).
• Các chỉ số liên quan: Định lượng PTH (hormone tuyến cận giáp), vitamin D, phosphat và magie.

Việc điều trị phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ dựa trên mức độ nghiêm trọng:

• Trường hợp cấp tính (nặng): Truyền tĩnh mạch Canxi Gluconate. Quá trình này phải được thực hiện tại bệnh viện dưới sự giám sát chặt chẽ của điện tâm đồ (ECG).
• Trường hợp nhẹ hoặc mạn tính: Bổ sung canxi đường uống (liều thông thường 1 - 2g/ngày) kết hợp với vitamin D để tăng hấp thu.
• Điều trị nguyên nhân gốc: Bổ sung magie (nếu thiếu hụt gây hạ canxi thứ phát) hoặc dùng hormon thay thế nếu suy tuyến cận giáp.

Lưu ý: Tuyệt đối không tự ý bổ sung canxi hoặc vitamin D liều cao tại nhà. Việc dư thừa có thể dẫn đến tăng canxi máu, sỏi thận hoặc gây rối loạn nhịp tim nguy hiểm.

Phòng ngừa hạ canxi máu như thế nào để tránh biến chứng?

Để phòng ngừa tình trạng hạ canxi máu và tránh biến chứng, bạn có thể áp dụng đồng thời các biện pháp sau đây:

• Duy trì chế độ ăn giàu canxi hợp lý: Sữa, yogurt, phô mai, rau lá xanh (cải xoăn, bông cải), cá hồi nguyên xương, hạnh nhân - nhắm 1000 - 1200mg canxi/ngày tùy độ tuổi.
• Đảm bảo đủ vitamin D: Tiếp xúc nắng sáng 15 - 20 phút/ngày, ăn thực phẩm giàu vitamin D (cá béo, trứng) hoặc bổ sung nếu thiếu theo chỉ định.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ ở nhóm nguy cơ cao: Phụ nữ mang thai/cho con bú, người suy thận, sau phẫu thuật tuyến giáp cần kiểm tra canxi máu thường xuyên.
• Tuân thủ điều trị các bệnh nền liên quan: Kiểm soát thận mạn, tuyến cận giáp, tránh thuốc gây thiếu canxi nếu có thể.
• Giáo dục sức khỏe: Nhận biết sớm dấu hiệu thiếu canxi như tê bì, chuột rút để thăm khám kịp thời.

Hạ canxi máu có nguy hiểm không? Như đã phân tích phía trên, hạ canxi máu có thể rất nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, biết cách xử lý đúng và chủ động phòng ngừa sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe tim mạch, thần kinh và xương khớp lâu dài. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, hãy đến cơ sở y tế để được tư vấn chuyên sâu nhé!