Gãy xương gò má có cần phẫu thuật không?

Xương gò má tạo nên phần nhô của má, đồng thời tham gia cấu tạo thành ngoài và sàn hốc mắt. Vì vậy, khi xương bị gãy, tổn thương không chỉ gây đau, sưng mà còn có thể ảnh hưởng đến hình dạng khuôn mặt, mắt, cảm giác vùng má và hoạt động ăn nhai. Mức độ tổn thương rất khác nhau nên hướng điều trị cần được cá thể hóa. Vậy gãy xương gò má có phải mổ không?

Các dấu hiệu bị gãy xương gò má?

Gãy xương gò má thường xảy ra sau lực tác động mạnh vào vùng giữa mặt, chẳng hạn té ngã, tai nạn giao thông, chấn thương thể thao hoặc va đập. Tổn thương thường liên quan đến phức hợp gò má - hàm trên và có thể ảnh hưởng đến hốc mắt. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Sưng, đau và bầm tím vùng mặt: Vùng gò má và quanh mắt có thể sưng nề, bầm tím sau chấn thương. Khi xương di lệch, một bên gò má có thể trông phẳng, lõm hoặc mất cân xứng so với bên còn lại.
• Tê vùng má hoặc môi trên: Tổn thương có thể ảnh hưởng đến thần kinh dưới ổ mắt, khiến người bệnh giảm hoặc thay đổi cảm giác ở má, bên mũi, môi trên và một số răng hàm trên.
• Khó há miệng: Gãy hoặc lún cung gò má có thể cản trở chuyển động của mỏm vẹt xương hàm dưới. Người bệnh vì thế có thể đau khi nhai hoặc không thể há miệng rộng như bình thường.
• Nhìn đôi hoặc thay đổi vị trí mắt: Do xương gò má liên quan đến hốc mắt, gãy xương di lệch có thể làm thay đổi thể tích ổ mắt và vị trí nhãn cầu, từ đó gây song thị hoặc mắt trông lõm hơn.
• Biến dạng vùng gò má: Sau khi sưng giảm, người bệnh có thể nhận thấy gò má bị phẳng, lõm hoặc khuôn mặt mất cân xứng. Khi thăm khám, bác sĩ đôi khi phát hiện bậc xương ở các vị trí gãy.
• Chảy máu mũi: Một số đường gãy phức hợp gò má - hàm trên liên quan đến xoang hàm và niêm mạc vùng mũi xoang nên người bệnh có thể bị chảy máu mũi sau chấn thương.

Các dấu hiệu trên không đủ để tự xác định kiểu và mức độ gãy. Bác sĩ thường khám mắt, cảm giác vùng mặt, khả năng há miệng và độ cân xứng khuôn mặt, đồng thời sử dụng CT vùng hàm mặt để đánh giá vị trí, mức độ di lệch và tổn thương ổ mắt.

Gãy xương gò má có cần phẫu thuật không?

Không phải tất cả trường hợp gãy xương gò má đều cần phẫu thuật. Quyết định phụ thuộc vào mức độ di lệch của xương, ảnh hưởng đến chức năng và biến dạng khuôn mặt. Các nghiên cứu cũng cho thấy chưa có một phương pháp điều trị duy nhất phù hợp với mọi kiểu gãy phức hợp gò má - hàm trên.

Với gãy không di lệch hoặc di lệch rất ít, không gây biến dạng đáng kể và không ảnh hưởng chức năng, người bệnh có thể được điều trị bảo tồn và theo dõi. Trong thời gian này, bác sĩ thường hướng dẫn bảo vệ vùng gò má và ăn thức ăn mềm để hạn chế lực tác động lên vùng xương đang lành.

Ngược lại, phẫu thuật thường được cân nhắc khi xương di lệch làm thay đổi hình dạng hoặc chức năng của vùng giữa mặt. Những tình huống có thể cần can thiệp gồm:

• Gãy xương di lệch đáng kể: Xương không còn ở vị trí giải phẫu bình thường, gây phẳng hoặc lõm gò má, mất cân xứng khuôn mặt. Gãy nhiều mảnh hoặc không ổn định cũng thường cần được đánh giá để cố định bằng phẫu thuật.
• Ảnh hưởng đến hoạt động của mắt: Song thị kéo dài, thay đổi vị trí nhãn cầu hoặc tổn thương ổ mắt đáng kể có thể là chỉ định can thiệp tùy từng trường hợp. Đặc biệt, kẹt mô trong ổ mắt và tụ máu sau nhãn cầu là những tình trạng cần đánh giá khẩn cấp.
• Hạn chế há miệng do xương gãy: Cung gò má bị lún có thể cản trở mỏm vẹt của xương hàm dưới, gây khó há miệng và ảnh hưởng ăn nhai. Nắn chỉnh xương có thể được chỉ định để khôi phục chức năng.
• Biến dạng thẩm mỹ rõ: Gò má bị lõm hoặc mất độ nhô tự nhiên sau chấn thương cũng là yếu tố được cân nhắc, nhất là khi biến dạng có khả năng tồn tại lâu dài.

Khi cần phẫu thuật, mục tiêu là đưa xương về vị trí giải phẫu phù hợp và duy trì sự ổn định trong quá trình lành. Tùy kiểu gãy, bác sĩ có thể thực hiện nắn chỉnh và cố định bằng nẹp, vít tại một hoặc nhiều vị trí. Số điểm cố định không giống nhau ở mọi bệnh nhân và bằng chứng hiện nay chưa cho phép kết luận một số lượng điểm cố định là tối ưu cho tất cả trường hợp.

Nếu không có tình trạng cần can thiệp khẩn cấp, phẫu thuật đôi khi được thực hiện sau khi tình trạng sưng giảm để thuận lợi hơn cho việc đánh giá và nắn chỉnh. Tuy nhiên, thời điểm cụ thể cần do bác sĩ phẫu thuật hàm mặt hoặc chuyên khoa liên quan quyết định dựa trên từng tổn thương.

Lưu ý cần biết để nhanh phục hồi sau gãy xương gò má

Dù được điều trị bảo tồn hay phẫu thuật, vùng gãy vẫn cần thời gian để ổn định. Người bệnh nên thực hiện đúng hướng dẫn của bác sĩ thay vì dựa vào việc hết đau hoặc hết sưng để tự đánh giá xương đã lành. Trong thời gian hồi phục, một số lưu ý gồm:

• Hạn chế lực tác động lên vùng gò má: Tránh va chạm, xoa bóp mạnh hoặc tự nắn vùng xương bị gãy. Các hoạt động và môn thể thao có nguy cơ chấn thương mặt chỉ nên trở lại khi được bác sĩ cho phép.
• Ăn thức ăn mềm theo hướng dẫn: Với một số trường hợp điều trị bảo tồn, chế độ ăn mềm, hạn chế nhai có thể được khuyến nghị trong khoảng 2 - 6 tuần để tránh lực cơ tác động lên vùng gãy. Thời gian cụ thể tùy mức độ tổn thương.
• Không tự ý dùng thuốc: Thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc các thuốc khác cần sử dụng theo chỉ định. Bằng chứng hiện tại không ủng hộ việc dùng kháng sinh dự phòng thường quy cho tất cả các trường hợp gãy vùng giữa mặt.
• Theo dõi các triệu chứng ở mắt: Nếu xuất hiện giảm thị lực, nhìn đôi tăng lên, đau mắt nhiều, mắt lồi hoặc hạn chế vận động mắt, người bệnh cần được đánh giá sớm vì có thể liên quan đến tổn thương ổ mắt.
• Tái khám đúng lịch: Bác sĩ cần theo dõi độ cân xứng của khuôn mặt, khả năng há miệng, cảm giác vùng má và chức năng mắt. Việc tái khám đặc biệt quan trọng với các trường hợp được điều trị không phẫu thuật để phát hiện tình trạng di lệch hoặc biến dạng xuất hiện sau khi sưng giảm.

Ngoài ra, sau chấn thương vùng mặt, nếu có giảm hoặc mất thị lực, đau mắt dữ dội, mất ý thức, nôn nhiều, đau đầu tăng, chảy máu không kiểm soát hoặc triệu chứng thần kinh bất thường, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để loại trừ các tổn thương nghiêm trọng.

Hiểu rõ gãy xương gò má có cần phẫu thuật không giúp người bệnh chủ động hơn khi lựa chọn và theo dõi phương pháp điều trị. Những trường hợp gãy ít di lệch, không ảnh hưởng chức năng có thể không cần mổ, trong khi gãy di lệch, biến dạng rõ hoặc ảnh hưởng mắt và vận động hàm thường cần được đánh giá khả năng phẫu thuật. Quyết định cuối cùng nên dựa trên thăm khám và hình ảnh CT của từng trường hợp.