Dài mỏm trâm có nguy hiểm không? Triệu chứng, chẩn đoán và cách điều trị

Mỏm trâm là một phần xương nhỏ, thon dài nằm ở nền sọ, ngay phía dưới vùng tai. Xung quanh cấu trúc này có nhiều dây thần kinh và mạch máu quan trọng. Vì vậy, dài mỏm trâm chỉ đáng chú ý về mặt lâm sàng khi đặc điểm giải phẫu này phù hợp với các triệu chứng của người bệnh.

Dài mỏm trâm có nguy hiểm không?

Trong đa số trường hợp, mỏm trâm dài không đồng nghĩa với một bệnh nguy hiểm. Nhiều người có mỏm trâm dài nhưng hoàn toàn không có triệu chứng và chỉ tình cờ phát hiện khi chụp phim vùng hàm mặt hoặc đầu cổ vì một lý do khác.

Ở người trưởng thành, mỏm trâm thường dài khoảng 2,5 cm và nhiều tài liệu sử dụng mốc trên 3 cm để mô tả mỏm trâm dài. Tuy nhiên, ngưỡng đo có thể khác nhau giữa các tài liệu và quần thể. Quan trọng hơn, chiều dài đơn thuần không quyết định người bệnh có triệu chứng hay không.

Khi mỏm trâm dài hoặc dây chằng trâm - móng bị cốt hóa gây kích thích, chèn ép dây thần kinh hay các cấu trúc xung quanh, người bệnh có thể xuất hiện một nhóm triệu chứng được gọi là hội chứng Eagle.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm:

• Đau vùng họng, cổ hoặc mặt: Cơn đau có thể xuất hiện hoặc tăng lên khi nuốt, nhai, ngáp, nói chuyện hay quay đầu.
• Cảm giác vướng trong họng: Người bệnh có thể cảm thấy như có dị vật trong cổ dù không thực sự có thức ăn hay vật lạ mắc lại.
• Khó nuốt: Cảm giác đau hoặc khó chịu khi nuốt có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Đau lan lên tai: Đau có thể xuất phát từ vùng họng hoặc cổ rồi lan về phía tai.
• Đau đầu, ù tai hoặc chóng mặt: Những biểu hiện này có thể xuất hiện ở một số trường hợp nhưng không đặc hiệu cho dài mỏm trâm.

Hiếm gặp hơn, mỏm trâm bất thường có thể liên quan đến chèn ép hoặc tổn thương mạch máu vùng cổ. Đây là thể mạch máu của hội chứng Eagle và cần được bác sĩ đánh giá kỹ hơn. Vì vậy, nếu kết quả chụp phim chỉ ghi nhận “mỏm trâm dài” nhưng bạn hoàn toàn không có triệu chứng, không nên tự kết luận rằng mình mắc hội chứng Eagle hoặc nhất thiết phải điều trị.

Vì sao mỏm trâm dài có thể gây đau và khó chịu?

Mỏm trâm nằm ở khu vực có giải phẫu khá phức tạp. Gần đó có động mạch cảnh và nhiều dây thần kinh sọ liên quan đến cảm giác, vận động vùng họng, lưỡi và cổ. Do đó, vị trí, hướng của mỏm trâm và mối tương quan với các cấu trúc xung quanh cũng quan trọng, chứ không chỉ riêng chiều dài.

Các yếu tố có thể liên quan đến biểu hiện triệu chứng gồm:

• Kích thích hoặc chèn ép dây thần kinh: Mỏm trâm dài bất thường có thể tiếp xúc với các cấu trúc thần kinh lân cận, gây đau vùng họng, cổ, mặt hoặc đau lan lên tai.
• Cốt hóa dây chằng trâm - móng: Dây chằng nối mỏm trâm với xương móng bình thường có tính mềm dẻo. Khi một phần dây chằng bị vôi hóa hoặc cốt hóa, phức hợp trâm - móng trở nên cứng hơn và có thể liên quan đến triệu chứng.
• Tương tác với mạch máu: Ở thể mạch máu hiếm gặp, mỏm trâm có thể tác động đến động mạch cảnh, đặc biệt trong một số tư thế hoặc chuyển động của đầu và cổ.
• Khác biệt về giải phẫu: Góc nghiêng, hướng của mỏm trâm và khoảng cách giữa mỏm trâm với mạch máu, dây thần kinh có thể ảnh hưởng đến khả năng xuất hiện triệu chứng.

Nguyên nhân khiến mỏm trâm trở nên dài hoặc phức hợp trâm - móng bị cốt hóa vẫn chưa được giải thích hoàn toàn. Một số giả thuyết liên quan đến biến thể giải phẫu, quá trình cốt hóa của dây chằng, chấn thương hoặc can thiệp trước đó ở vùng họng. Tuy nhiên, không nên mặc định rằng một yếu tố cụ thể chính là nguyên nhân ở từng người nếu chưa được bác sĩ đánh giá.

Dài mỏm trâm được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Không thể chẩn đoán hội chứng Eagle chỉ dựa vào việc thấy mỏm trâm dài trên hình ảnh. Bác sĩ cần đối chiếu kết quả chụp với vị trí đau, yếu tố làm khởi phát triệu chứng, khám vùng đầu cổ và loại trừ những nguyên nhân khác.

Thăm khám khi có triệu chứng kéo dài

Bạn nên đi khám nếu thường xuyên đau một bên vùng họng, cổ hoặc mặt, cảm giác vướng họng, đau khi nuốt hoặc đau tăng rõ khi quay đầu mà chưa xác định được nguyên nhân. Các biểu hiện này cũng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác như bệnh răng hàm mặt, rối loạn khớp thái dương hàm, viêm vùng tai mũi họng hoặc một số dạng đau dây thần kinh. Vì vậy, tự quy mọi triệu chứng cho mỏm trâm dài có thể làm bỏ sót nguyên nhân thực sự.

Đánh giá bằng phương tiện chẩn đoán hình ảnh

Mỏm trâm có thể được quan sát trên một số phương tiện chẩn đoán hình ảnh. Trong đánh giá hội chứng Eagle, CT giúp bác sĩ xác định chiều dài, hướng của mỏm trâm và mối tương quan giải phẫu với những cấu trúc xung quanh.

Nếu có biểu hiện khiến bác sĩ nghi ngờ mạch máu bị ảnh hưởng, các phương pháp khảo sát mạch máu như CT mạch có thể được cân nhắc tùy từng trường hợp.

Điều quan trọng là kết quả hình ảnh phải được diễn giải cùng với triệu chứng lâm sàng. Một mỏm trâm dài trên CT nhưng không gây triệu chứng không tự động đồng nghĩa với hội chứng Eagle.

Điều trị dựa trên mức độ triệu chứng

Không phải mọi trường hợp dài mỏm trâm đều cần phẫu thuật. Với người không có triệu chứng, việc phát hiện tình cờ thường không phải là lý do để tự tìm cách can thiệp. Khi có hội chứng Eagle, lựa chọn điều trị phụ thuộc vào mức độ triệu chứng và đặc điểm của từng trường hợp. Điều trị bảo tồn có thể tập trung vào kiểm soát đau theo chỉ định chuyên môn. Một số trường hợp có triệu chứng rõ hoặc kéo dài có thể được bác sĩ cân nhắc phẫu thuật làm ngắn mỏm trâm, còn gọi là cắt mỏm trâm.

Đây là vùng có nhiều cấu trúc thần kinh và mạch máu quan trọng, vì vậy quyết định phẫu thuật cần dựa trên đánh giá của bác sĩ có chuyên môn phù hợp. Người bệnh không nên tự dùng thuốc kéo dài hoặc dựa riêng vào chiều dài ghi trên phim để quyết định điều trị.

Khi nào người có dài mỏm trâm cần đi khám?

Nếu đã được phát hiện dài mỏm trâm nhưng không có biểu hiện bất thường, bạn không nên quá lo lắng. Ngược lại, việc thăm khám có ý nghĩa khi xuất hiện triệu chứng phù hợp hoặc triệu chứng ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Bạn nên trao đổi với bác sĩ khi có đau họng, cổ hoặc vùng mặt kéo dài; đau tăng khi nuốt, nhai hoặc quay đầu; cảm giác vướng họng dai dẳng; khó nuốt; đau lan lên tai; hoặc các triệu chứng tái diễn chưa rõ nguyên nhân.

Cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu xuất hiện đột ngột những dấu hiệu thần kinh như yếu hoặc tê một bên cơ thể, méo mặt, khó nói, rối loạn thị giác, mất thăng bằng nghiêm trọng hoặc ngất. Đây không phải những biểu hiện chỉ gặp ở hội chứng Eagle mà có thể là dấu hiệu của tình trạng thần kinh hoặc mạch máu cấp tính cần được xử trí ngay.

Tóm lại, dài mỏm trâm chủ yếu là một đặc điểm giải phẫu và không phải cứ phát hiện trên phim là có bệnh. Hội chứng Eagle chỉ được nghĩ đến khi mỏm trâm dài hoặc phức hợp trâm - móng bất thường có liên quan phù hợp với các triệu chứng như đau vùng họng, mặt, cổ, khó nuốt hoặc cảm giác vướng họng.

Nếu dài mỏm trâm được phát hiện tình cờ và không gây khó chịu, bạn không nên tự suy diễn từ kết quả chẩn đoán hình ảnh. Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc bất thường, hãy mang theo phim và kết quả chụp khi đi khám để bác sĩ đối chiếu giữa triệu chứng, thăm khám và hình ảnh trước khi quyết định có cần điều trị hay không.