Co hồi tử cung là gì? Quá trình co hồi tử cung và những yếu tố ảnh hưởng

Sau sinh, nhiều phụ nữ cảm thấy đau bụng âm ỉ, ra sản dịch hoặc lo lắng tử cung không trở lại như trước. Những biểu hiện này thường liên quan đến quá trình co hồi tử cung. Hiểu rõ co hồi tử cung là gì, diễn ra trong bao lâu và khi nào là bất thường sẽ giúp phụ nữ sau sinh an tâm hơn và biết khi nào cần đi khám.

Co hồi tử cung là gì?

Co hồi tử cung là một quá trình sinh lý tự nhiên và kỳ diệu, bắt đầu ngay sau khi bánh nhau sổ ra ngoài nhằm đưa tử cung từ kích thước lớn trở về trạng thái gần như ban đầu. Mục đích chính của co hồi tử cung bao gồm:

• Cầm máu tức thì: Các sợi cơ tử cung co siết lại, ép chặt các mạch máu tại vị trí nhau bám để ngăn ngừa băng huyết.
• Làm sạch buồng tử cung: Tống xuất sản dịch (máu cũ, mô thừa, chất nhầy) ra ngoài, giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng hậu sản.
• Phục hồi cấu trúc: Đưa tử cung và các cơ quan lân cận trở lại vị trí giải phẫu bình thường trong vùng chậu.

Cơ chế co hồi tử cung chủ yếu nhờ hormone oxytocin được tiết ra tự nhiên từ tuyến yên sau sinh, đặc biệt tăng mạnh khi mẹ cho con bú. Hormone này kích thích các cơn co bóp mạnh mẽ và liên tục, giúp tử cung thu nhỏ kích thước từng ngày đồng thời giúp đẩy máu cục, mô thừa và chất nhầy (sản dịch) ra ngoài, làm sạch buồng tử cung và giảm nguy cơ nhiễm trùng.

Quá trình co hồi tử cung sau sinh diễn ra như thế nào?

Sự phục hồi của tử cung là một hành trình kỳ diệu, diễn ra theo các giai đoạn rõ rệt với sự thay đổi về cả kích thước lẫn vị trí. Cụ thể:

• Ngay sau sinh: Tử cung nặng khoảng 1000g, đáy tử cung nằm ở mức ngang rốn. Các cơn co bóp mạnh mẽ lúc này đóng vai trò sống còn để cầm máu.
• Sau 1 tuần: Kích thước giảm nhanh chóng, trọng lượng chỉ còn khoảng 300 - 400g, vị trí nằm thấp hơn hẳn so với rốn.
• Sau 6 - 8 tuần: Tử cung hoàn thành quá trình thu nhỏ, trở về kích thước ban đầu (khoảng 50 - 70g) và nằm sâu trong tiểu khung (xương chậu), không còn sờ thấy từ bên ngoài bụng.

Phần lớn các mẹ sẽ cảm nhận được quá trình này thông qua cơn đau co tử cung. Cơn đau này có đặc điểm:

• Đau bụng dưới âm ỉ hoặc từng cơn, cảm giác khá giống với đau bụng kinh.
• Cơn đau thường tăng lên mỗi khi bé bú mẹ. Đây là tín hiệu tốt, cho thấy hormone Oxytocin đang được tiết ra để hỗ trợ tử cung co bóp.
• Đau mạnh nhất trong 2 - 3 ngày đầu và giảm dần, biến mất hoàn toàn sau khoảng 1 - 2 tuần.

Dấu hiệu co hồi tử cung bình thường và bất thường

Việc nhận biết dấu hiệu co hồi tử cung bình thường hay bất thường giúp mẹ kịp thời phát hiện vấn đề.

Dấu hiệu co hồi tử cung bình thường

Các biểu hiện cho thấy co hồi tử cung diễn ra tốt bao gồm:

• Cảm giác đau: Đau bụng âm ỉ (cơn đau tử cung) ở mức nhẹ đến trung bình, cường độ giảm dần sau 3 ngày đầu và biến mất sau 1 - 2 tuần.
• Tốc độ thu nhỏ: Mỗi ngày đáy tử cung hạ xuống khoảng 1cm. Sau khoảng 10 ngày, mẹ không còn sờ thấy khối cứng ở vùng bụng dưới nữa.
• Diễn tiến sản dịch sau sinh: Thay đổi màu sắc theo đúng trình tự:
  • 3 - 4 ngày đầu: Đỏ tươi.
  • Ngày 5 - 10: Màu hồng nhạt hoặc nâu (loãng dần).
  • Sau 10 ngày: Màu vàng nhạt hoặc trắng trong.
• Tổng trạng: Không sốt, sản dịch có mùi đặc trưng nhưng không hôi, lượng dịch giảm dần và hết hẳn sau 4 - 6 tuần.

Dấu hiệu co hồi tử cung bất thường

Mẹ cần liên hệ bác sĩ nếu xuất hiện các triệu chứng "báo động đỏ" sau:

• Tử cung co hồi chậm: Bụng vẫn to, sờ thấy tử cung mềm, không hạ thấp theo thời gian.
• Bất thường về sản dịch: Sản dịch có mùi hôi thối nồng nặc hoặc sản dịch đã nhạt màu nhưng đột ngột ra máu đỏ tươi trở lại với lượng lớn.
• Triệu chứng toàn thân: Sốt cao (trên 38°C), ớn lạnh, đau bụng dữ dội không giảm khi dùng thuốc giảm đau thông thường.
• Bế sản dịch: Sản dịch ra rất ít nhưng kèm theo đau bụng quặn thắt và sốt (dấu hiệu dịch bị đọng lại bên trong).

Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình co hồi tử cung

Co hồi tử cung có thể diễn ra nhanh hoặc chậm tùy thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm:

Yếu tố sinh lý và sản khoa

Các yếu tố sinh lý và sản khoa ảnh hưởng đến tốc độ co hồi tử cung có thể kể đến như:

• Sinh thường thường giúp co hồi tử cung nhanh hơn so với sinh mổ (do cơ chế co bóp tự nhiên mạnh mẽ hơn).
• Sinh con to, mang đa thai hoặc sinh nhiều lần có thể làm co hồi tử cung chậm hơn do tử cung bị giãn quá mức.
• Tiền sử sinh khó, rách tầng sinh môn nặng cũng ảnh hưởng đến tốc độ phục hồi.

Yếu tố chăm sóc sau sinh

Các yếu tố chăm sóc sau sinh đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ co hồi tử cung. Cụ thể:

• Cho con bú sớm và thường xuyên: Kích thích tiết oxytocin tự nhiên, giúp co hồi tử cung nhanh và hiệu quả hơn.
• Vận động nhẹ nhàng sớm (đi lại trong phòng sau sinh) hỗ trợ lưu thông máu và co bóp tử cung.
• Nghỉ ngơi đầy đủ, dinh dưỡng cân bằng (giàu protein, sắt, vitamin) giúp cơ thể phục hồi tốt.

Làm gì để hỗ trợ tử cung co hồi tốt sau sinh?

Mẹ có thể chủ động hỗ trợ quá trình co hồi tử cung bằng các biện pháp đơn giản sau đây:

• Cho con bú sớm và đúng cách ngay sau sinh, duy trì bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu.
• Đi tiểu sớm và thường xuyên sau sinh để tránh bàng quang đầy làm cản trở co bóp tử cung.
• Vận động nhẹ nhàng: Đi bộ trong nhà, tập thở sâu, tránh nằm một chỗ quá lâu.
• Tái khám sau sinh đúng lịch (thường 6 tuần) để bác sĩ kiểm tra quá trình co hồi tử cung.
• Không tự ý dùng thuốc co hồi tử cung hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc, trừ khi có chỉ định của bác sĩ.

Những thói quen này không chỉ giúp tử cung phục hồi nhanh mà còn hỗ trợ sức khỏe tổng thể sau sinh.

Co hồi tử cung là quá trình sinh lý quan trọng giúp cơ thể phụ nữ phục hồi sau sinh. Hiểu rõ diễn tiến bình thường và dấu hiệu bất thường của co hồi tử cung giúp phụ nữ chủ động chăm sóc sức khỏe, phát hiện sớm biến chứng và bảo vệ khả năng sinh sản lâu dài. Hãy lắng nghe cơ thể, cho con bú sớm, vận động hợp lý và tái khám đúng lịch. Đây là những cách tốt nhất để hỗ trợ quá trình phục hồi tự nhiên này. Nếu có bất kỳ lo lắng nào, đừng ngần ngại trao đổi với bác sĩ để được tư vấn kịp thời.