Chụp PET CT có hại không? Những ai không nên thực hiện?

Trong y học hiện đại, chụp PET CT ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán, đánh giá giai đoạn và theo dõi điều trị nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư. Tuy nhiên, vì liên quan đến chất phóng xạ, không ít người bệnh lo ngại PET CT có gây hại cho sức khỏe hay làm tăng nguy cơ ung thư về sau. Bên cạnh đó, không phải ai cũng phù hợp để thực hiện kỹ thuật này.

Chụp PET CT có hại không?

Chụp PET CT là kỹ thuật kết hợp giữa PET (ghi nhận hoạt động chuyển hóa tế bào) và CT (cung cấp hình ảnh giải phẫu chi tiết). Người bệnh được tiêm một lượng nhỏ FDG- dẫn xuất glucose, tập trung ở tế bào chuyển hóa cao như ung thư hay viêm, giúp phát hiện tổn thương sớm.

Lưu ý, PET CT không “chiếu phóng xạ” vào cơ thể mà chỉ ghi nhận bức xạ phát ra từ dược chất với liều rất nhỏ, an toàn và kiểm soát chặt chẽ.

Về bản chất phóng xạ trong PET CT

PET CT sử dụng chất phóng xạ y học, có đặc điểm:

• Liều rất thấp;
• Thời gian bán rã ngắn (thường vài giờ);
• Đào thải nhanh qua nước tiểu.

Sau 24 - 48 giờ, phần lớn chất phóng xạ đã được đào thải ra khỏi cơ thể. Đây là phóng xạ chẩn đoán, không phải phóng xạ điều trị.

PET CT không gây nhiễm xạ lâu dài nếu thực hiện đúng chỉ định và quy trình.

Liều bức xạ trong PET CT có nguy hiểm không?

PET CT có liều bức xạ cao hơn X-quang và CT thông thường, nhưng:

• Nằm trong ngưỡng an toàn cho phép;
• Được cân nhắc kỹ giữa lợi ích chẩn đoán và nguy cơ tiềm ẩn;
• Không gây tổn thương tức thì cho cơ thể.

Trong y khoa, PET CT chỉ được chỉ định khi lợi ích vượt trội nguy cơ, ví dụ:

• Phát hiện ung thư sớm;
• Đánh giá giai đoạn ung thư;
• Tránh điều trị sai hoặc không cần thiết.

PET CT có gây ung thư không?

Đây là lo lắng phổ biến nhất. Thực tế:

• Không có bằng chứng cho thấy một lần chụp PET CT gây ung thư;
• Nguy cơ (nếu có) là rất thấp và mang tính lý thuyết;
• Lợi ích phát hiện bệnh sớm lớn hơn rất nhiều so với nguy cơ tiềm ẩn.

Do đó, không nên từ chối PET CT khi bác sĩ đã chỉ định vì lo sợ phóng xạ.

PET CT có ảnh hưởng đến các cơ quan trong cơ thể không?

PET CT không gây tổn thương trực tiếp đến não, tim, gan, thận và tủy xương.

Dược chất phóng xạ không tích lũy lâu dài trong mô. Ở người có chức năng thận bình thường, việc đào thải diễn ra nhanh và an toàn.

Những tác dụng phụ có thể gặp khi chụp PET CT

PET CT nhìn chung rất an toàn, tuy nhiên có thể gặp:

• Cảm giác mệt nhẹ sau chụp;
• Buồn nôn thoáng qua (hiếm);
• Khó chịu nhẹ tại vị trí tiêm.

Các phản ứng dị ứng với dược chất phóng xạ rất hiếm gặp so với thuốc cản quang CT.

Những ai không nên chụp PET CT?

PET CT không phải ai cũng phù hợp. Những đối tượng sau cần tránh hoặc cân nhắc rất kỹ:

Phụ nữ đang mang thai

Đây là chống chỉ định quan trọng nhất:

• Thai nhi rất nhạy cảm với bức xạ;
• Nguy cơ ảnh hưởng phát triển thai.

PET CT chỉ được cân nhắc trong tình huống đặc biệt, khi lợi ích vượt trội nguy cơ và có chỉ định hội chẩn chuyên khoa.

Phụ nữ đang cho con bú

Chất phóng xạ sử dụng trong chụp PET CT có thể bài tiết một phần qua sữa mẹ, gây nguy cơ phơi nhiễm cho trẻ. Vì vậy, nếu bắt buộc phải thực hiện PET CT, người mẹ cần ngưng cho bú tạm thời theo đúng hướng dẫn của bác sĩ và vắt bỏ sữa trong khoảng thời gian được khuyến cáo để đảm bảo an toàn cho trẻ.

Người không thể nằm yên trong thời gian dài

PET CT yêu cầu người bệnh phải nằm yên trong khoảng 30 - 60 phút và hạn chế cử động để tránh làm nhiễu hình ảnh. Vì vậy, kỹ thuật này thường không phù hợp với những trường hợp người bệnh kích động, rối loạn ý thức hoặc trẻ nhỏ không thể hợp tác, trừ khi có hỗ trợ đặc biệt từ nhân viên y tế.

Người có đường huyết quá cao

FDG là dẫn xuất của glucose, vì vậy nếu đường huyết cao sẽ làm giảm chất lượng hình ảnh và có thể gây sai lệch kết quả. Do đó, người bệnh đái tháo đường cần kiểm soát đường huyết tốt và được bác sĩ điều chỉnh thời điểm chụp PET CT phù hợp để đảm bảo độ chính xác.

Người không có chỉ định y khoa rõ ràng

PET CT không phải là xét nghiệm tầm soát đại trà, vì vậy không nên thực hiện chỉ để “kiểm tra cho yên tâm” hoặc khi chưa có nghi ngờ bệnh lý rõ ràng. Việc chụp không cần thiết sẽ làm tăng phơi nhiễm bức xạ mà không mang lại lợi ích thực sự cho người bệnh.

Ai cần cân nhắc đặc biệt trước khi chụp PET CT?

Một số đối tượng cần đánh giá kỹ trước khi chỉ định:

• Người phải chụp nhiều lần trong thời gian ngắn;
• Trẻ em;
• Người suy kiệt, thể trạng yếu.

Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ cân nhắc rất kỹ giữa lợi ích và nguy cơ.

Làm gì để giảm rủi ro khi chụp PET CT?

Người bệnh nên:

• Chỉ chụp khi có chỉ định chuyên khoa;
• Tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn, kiểm soát đường huyết;
• Uống nhiều nước sau chụp để đào thải phóng xạ;
• Hạn chế tiếp xúc gần với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ trong 24 giờ đầu.

Những biện pháp này giúp giảm tối đa phơi nhiễm không cần thiết.

Những hiểu lầm thường gặp về PET CT

Dưới đây là những điều người bệnh thường hiểu sai khi thực hiện PET CT:

• PET CT không phải là “xạ trị”;
• Không làm suy giảm miễn dịch;
• Không gây vô sinh;
• Không làm cơ thể “nhiễm xạ lâu dài”.

Hiểu sai có thể khiến người bệnh từ chối một xét nghiệm rất giá trị.

Khi nào lợi ích của PET CT vượt trội nguy cơ?

PET CT đặc biệt có lợi trong các trường hợp sau:

• Chẩn đoán và đánh giá giai đoạn ung thư;
• Phát hiện di căn sớm;
• Đánh giá đáp ứng điều trị;
• Tránh phẫu thuật hoặc điều trị không cần thiết.

Trong các trường hợp này, lợi ích y khoa lớn hơn rất nhiều so với nguy cơ lý thuyết của bức xạ.

Chụp PET CT là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, có giá trị cao trong phát hiện và theo dõi nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư. Khi được chỉ định đúng và thực hiện theo quy trình an toàn, PET CT không gây hại đáng kể cho sức khỏe. Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp để thực hiện, nhất là phụ nữ mang thai và một số đối tượng đặc biệt. Hiểu rõ PET CT có hại không và những ai không nên chụp giúp người bệnh chủ động, yên tâm hơn và sử dụng xét nghiệm này một cách hợp lý.