Chụp CT phổi là gì? Khi nào cần chụp CT phổi và những điều cần biết

Các bệnh lý về phổi ngày càng phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh ô nhiễm không khí, hút thuốc lá và các bệnh nhiễm trùng hô hấp gia tăng. Chụp CT phổi được xem là công cụ quan trọng giúp chẩn đoán chính xác tổn thương phổi mà X-quang thường không phát hiện được. Việc hiểu rõ chụp CT phổi là gì, khi nào cần thực hiện và quy trình ra sao sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe hô hấp.

Chụp CT phổi là gì?

Chụp CT phổi là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng tia X kết hợp với máy tính để tạo ra hình ảnh cắt lớp chi tiết của phổi, đường hô hấp, mạch máu phổi và các cấu trúc trong lồng ngực.

So với chụp X-quang phổi thông thường chỉ cho hình ảnh hai chiều phẳng, chụp CT phổi cung cấp hình ảnh đa chiều với hàng nghìn lát cắt mỏng, giúp bác sĩ quan sát rõ các tổn thương nhỏ, nằm sâu hoặc ở vị trí khó phát hiện. Nhờ đó, kỹ thuật này trở thành tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán nhiều bệnh lý hô hấp nghiêm trọng.

Chụp CT phổi giúp phát hiện những bệnh lý nào?

Chụp CT phổi có khả năng phát hiện sớm và chính xác nhiều bệnh lý nguy hiểm, bao gồm:

• Viêm phổi, lao phổi.
• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), giãn phế quản.
• U phổi, ung thư phổi.
• Xơ phổi, tràn dịch màng phổi.
• Tổn thương phổi do nhiễm trùng (như COVID-19), chấn thương hoặc biến chứng khác.

Ung thư phổi là một trong những loại ung thư phổ biến nhất toàn cầu và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư.

Vai trò của chụp CT phổi trong chẩn đoán và theo dõi điều trị

Chụp CT phổi không chỉ giúp chẩn đoán bệnh mà còn đóng vai trò quan trọng trong:

• Đánh giá mức độ tổn thương phổi và lan rộng của bệnh.
• Theo dõi tiến triển bệnh sau điều trị (hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật).
• Hỗ trợ lập kế hoạch điều trị chính xác, đặc biệt với ung thư phổi.
• Phát hiện sớm biến chứng nguy hiểm như tắc mạch phổi hoặc tràn khí màng phổi.

Trong nhiều trường hợp, kết quả chụp CT phổi là căn cứ quan trọng để bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời, nâng cao cơ hội khỏi bệnh hoặc kiểm soát tốt tình trạng.

Khi nào bác sĩ chỉ định chụp CT phổi?

Chụp CT phổi thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ các bệnh lý phổi mà các phương pháp chẩn đoán thông thường (như X-quang hoặc xét nghiệm) chưa đủ rõ ràng. Bác sĩ có thể chỉ định chụp CT phổi khi người bệnh có các biểu hiện sau:

• Ho kéo dài, ho ra máu không rõ nguyên nhân.
• Khó thở, đau tức ngực, thở khò khè dai dẳng.
• Nghi ngờ viêm phổi nặng hoặc biến chứng từ nhiễm trùng hô hấp.
• Phát hiện bất thường trên X-quang phổi (như đám mờ, nốt bất thường).
• Theo dõi và đánh giá u phổi hoặc ung thư phổi đã được chẩn đoán.
• Tầm soát ung thư phổi ở nhóm nguy cơ cao (người hút thuốc lá lâu năm, tiếp xúc khói bụi, tiền sử gia đình có ung thư phổi).

Quy trình chụp CT phổi diễn ra như thế nào?

Quy trình chụp CT phổi tương đối đơn giản, nhanh chóng (thường chỉ 5 - 15 phút) và không gây đau đớn. Các bước cơ bản trong quy trình chụp CT phổi:

• Bước 1: Thăm khám chuyên khoa: Bác sĩ sẽ đánh giá các dấu hiệu lâm sàng (ho kéo dài, đau ngực, sụt cân...) để đưa ra chỉ định chụp phù hợp (có hoặc không có cản quang).
• Bước 2: Chuẩn bị tại phòng máy: Bạn cần tháo bỏ các vật dụng kim loại ở vùng ngực như vòng cổ, áo có gọng sắt hoặc các thiết bị điện tử. Đây cũng là lúc bạn xác nhận lại tình trạng mang thai hoặc dị ứng lần cuối.
• Bước 3: Thực hiện chụp: Bạn nằm ngửa trên bàn máy, hai tay thường đặt lên phía trên đầu để lộ rõ vùng ngực. Khi máy bắt đầu quét, bạn sẽ nghe lệnh hít vào, nín thở. Việc nín thở trong khoảng 5 - 10 giây giúp phổi nở tối đa và không bị nhòe hình ảnh do cử động hô hấp.
• Bước 4: Trả kết quả: Các lát cắt sẽ được bác sĩ chẩn đoán hình ảnh đọc và phân tích. Kết quả thường có sau khoảng 1 - 2 giờ.

Những lưu ý quan trọng khi chụp CT phổi

Chụp CT phổi là kỹ thuật an toàn và được sử dụng rộng rãi nhưng vẫn cần lưu ý một số vấn đề.

Những đối tượng cần thận trọng

Bác sĩ sẽ chỉ định chụp CT phổi cho các nhóm này nếu thật sự cấp thiết và không có phương pháp thay thế:

• Phụ nữ mang thai (đặc biệt 3 tháng đầu) vì tia X có thể ảnh hưởng đến thai nhi.
• Trẻ em (cơ thể nhạy cảm hơn với bức xạ).
• Người cần chụp CT nhiều lần trong thời gian ngắn (tăng tích lũy liều tia).

Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp thay thế (như MRI hoặc siêu âm) nếu phù hợp.

Lưu ý trước và sau khi chụp CT phổi

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng không chỉ giúp hình ảnh đạt chất lượng cao nhất mà còn bảo vệ sức khỏe của bạn khỏi các tác dụng phụ không mong muốn.

Trước khi chụp:

• Tuân thủ chỉ định: Chỉ thực hiện chụp CT khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tránh lạm dụng để kiểm tra sức khỏe thông thường vì phổi rất nhạy cảm với tích lũy liều tia.
• Cung cấp hồ sơ cũ: Hãy mang theo kết quả chụp X-quang hoặc phim CT phổi cũ (nếu có). Các bác sĩ cần so sánh sự thay đổi của các nốt mờ qua thời gian để xác định tính chất lành tính hay ác tính.
• Khai báo tiền sử bệnh lý: Đây là bước quan trọng nhất nếu bạn có chỉ định tiêm thuốc cản quang. Hãy thông báo ngay nếu:
  • Có tiền sử dị ứng (đặc biệt là dị ứng i-ốt, hải sản hoặc thuốc điều trị khác).
  • Có bệnh lý suy thận hoặc đang điều trị tiểu đường.
  • Đang nghi ngờ hoặc chắc chắn có thai.
• Trang phục: Nên mặc quần áo rộng rãi, thoải mái. Bạn sẽ được yêu cầu tháo bỏ các vật dụng kim loại ở vùng ngực như dây chuyền, áo lót có gọng kim loại để tránh gây "nhiễu" hình ảnh nhu mô phổi.

Sau khi chụp:

• Đào thải thuốc cản quang: Nếu bạn có tiêm thuốc trong quá trình chụp, hãy uống nhiều nước (từ 1.5 - 2 lít) trong vòng vài giờ sau đó. Nước giúp thận lọc và đào thải thuốc cản quang ra khỏi cơ thể nhanh chóng hơn.
• Theo dõi phản ứng muộn: Thông thường, bạn sẽ được yêu cầu ở lại bệnh viện khoảng 30 phút để theo dõi. Khi về nhà, nếu xuất hiện các triệu chứng như nổi mề đay, ngứa, buồn nôn hoặc cảm thấy khó thở, hãy liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất vì đây có thể là dấu hiệu dị ứng muộn với thuốc cản quang.
• Chế độ ăn uống: Bạn có thể ăn uống và sinh hoạt bình thường ngay sau khi chụp mà không cần kiêng khem (trừ khi có dặn dò riêng từ bác sĩ điều trị).

Chụp CT phổi là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại, giúp phát hiện sớm và chính xác nhiều bệnh lý nguy hiểm liên quan đến phổi. Việc hiểu rõ chụp CT phổi là gì, khi nào cần thực hiện, quy trình và những lưu ý an toàn sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe hô hấp và phối hợp tốt với bác sĩ trong quá trình điều trị. Nếu có triệu chứng bất thường như ho kéo dài, khó thở hoặc đau ngực, hãy đến cơ sở y tế uy tín để được khám và tư vấn kịp thời bạn nhé!